ΗΠΑ και Ιράν σε διπλωματικό αδιέξοδο: Η μεγαλύτερη στρατιωτική δύναμη στη Μέση Ανατολή από το 2003

Η στρατιωτική κινητοποίηση της Ουάσινγκτον στην περιοχή, μία από τις μεγαλύτερες των τελευταίων δύο δεκαετιών, και η αμοιβαία δυσπιστία που επικρατεί στις διαπραγματεύσεις δημιουργούν συνθήκες που πολλοί αξιωματούχοι χαρακτηρίζουν προπομπό πιθανής σύγκρουσης, παρά λύσης.

Οι γειτονικές χώρες του Κόλπου και το Ισραήλ, σύμφωνα με το Reuters, εκτιμούν ότι η πιθανότητα σύγκρουσης υπερτερεί μιας συμφωνίας, την ώρα που η Ουάσινγκτον έχει αναπτύξει μία από τις μεγαλύτερες στρατιωτικές δυνάμεις στην περιοχή από την εισβολή στο Ιράκ το 2003.

Η κυβέρνηση του Ισραήλ θεωρεί ότι η Τεχεράνη και η Ουάσινγκτον βρίσκονται σε πλήρες αδιέξοδο και προετοιμάζεται για ενδεχόμενη κοινή στρατιωτική δράση με τις ΗΠΑ.

Ωστόσο, σύμφωνα με πηγή που γνωρίζει τον σχεδιασμό, δεν έχει ληφθεί ακόμη οριστική απόφαση για το αν θα προχωρήσει μια τέτοια επιχείρηση.

Δεύτερο πλήγμα μέσα σε έναν χρόνο;

Εάν πραγματοποιηθεί, θα είναι η δεύτερη φορά μέσα σε λιγότερο από έναν χρόνο που οι ΗΠΑ και το Ισραήλ επιτίθενται στο Ιράν, μετά τις αμερικανικές και ισραηλινές αεροπορικές επιδρομές του περασμένου Ιουνίου εναντίον στρατιωτικών και πυρηνικών εγκαταστάσεων.

Αξιωματούχοι στην περιοχή αναφέρουν ότι πετρελαιοπαραγωγές χώρες του Κόλπου προετοιμάζονται για ενδεχόμενη στρατιωτική αντιπαράθεση, φοβούμενες ότι θα μπορούσε να ξεφύγει από τον έλεγχο και να αποσταθεροποιήσει ολόκληρη τη Μέση Ανατολή.

Δύο Ισραηλινοί αξιωματούχοι δήλωσαν στο Reuters ότι θεωρούν αγεφύρωτες τις διαφορές μεταξύ Ουάσινγκτον και Τεχεράνης και ότι οι πιθανότητες άμεσης στρατιωτικής κλιμάκωσης είναι υψηλές.

Περιφερειακοί αξιωματούχοι εκτιμούν ότι η Τεχεράνη διαπράττει επικίνδυνο λάθος υπολογισμό επιμένοντας σε παραχωρήσεις, καθώς ο πρόεδρος των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ εμφανίζεται εγκλωβισμένος από τη δική του στρατιωτική κινητοποίηση: δύσκολα μπορεί να την αποκλιμακώσει χωρίς να χάσει κύρος, εάν δεν υπάρξει σαφής δέσμευση από το Ιράν ότι εγκαταλείπει τις πυρηνικές του φιλοδοξίες.

«Και οι δύο πλευρές εμμένουν στις θέσεις τους», δήλωσε ο Άλαν Άιρ, πρώην Αμερικανός διπλωμάτης και ειδικός στο Ιράν, εκτιμώντας ότι δεν μπορεί να προκύψει ουσιαστικό αποτέλεσμα «εκτός αν ΗΠΑ και Ιράν υπαναχωρήσουν από τις κόκκινες γραμμές τους – κάτι που δεν πιστεύω ότι θα κάνουν».

Ο ίδιος πρόσθεσε ότι ο Τραμπ δεν μπορεί να συγκεντρώσει τόσο μεγάλες στρατιωτικές δυνάμεις και να επιστρέψει με μια «μέτρια» συμφωνία, αποσύροντάς τες. «Αν επιτεθεί, τα πράγματα θα ξεφύγουν γρήγορα», προειδοποίησε.

Συνομιλίες σε τέλμα

Οι δύο γύροι συνομιλιών μεταξύ Ιράν και ΗΠΑ έχουν βαλτώσει σε βασικά ζητήματα, από τον εμπλουτισμό ουρανίου έως τους πυραύλους και την άρση κυρώσεων.

Όταν οι μεσολαβητές από το Ομάν παρέδωσαν φάκελο από την αμερικανική πλευρά με προτάσεις που αφορούσαν το πυραυλικό πρόγραμμα, ο Ιρανός υπουργός Εξωτερικών Αμπάς Αραγτσί αρνήθηκε ακόμη και να τον ανοίξει και τον επέστρεψε, σύμφωνα με πηγή που γνωρίζει τις επαφές.

Μετά τις συνομιλίες στη Γενεύη την Τρίτη, ο Αραγτσί δήλωσε ότι οι δύο πλευρές συμφώνησαν σε «κατευθυντήριες αρχές», ωστόσο ο Λευκός Οίκος τόνισε ότι εξακολουθεί να υπάρχει σημαντική απόσταση.

Αμερικανός αξιωματούχος ανέφερε ότι το Ιράν αναμένεται να καταθέσει γραπτή πρόταση τις επόμενες ημέρες, ενώ ο Αραγτσί δήλωσε την Παρασκευή ότι αναμένει να έχει έτοιμο προσχέδιο αντιπρότασης εντός ολίγων ημερών.

Την ίδια ώρα, ο Τραμπ, που έχει αποστείλει αεροπλανοφόρα, πολεμικά πλοία και μαχητικά αεροσκάφη στη Μέση Ανατολή, προειδοποίησε ότι το Ιράν πρέπει να συνάψει συμφωνία για το πυρηνικό του πρόγραμμα, διαφορετικά «θα συμβούν πολύ άσχημα πράγματα».

Φάνηκε μάλιστα να θέτει προθεσμία 10 έως 15 ημερών, προκαλώντας απειλή από την Τεχεράνη για αντίποινα εναντίον αμερικανικών βάσεων στην περιοχή σε περίπτωση επίθεσης. Η ένταση έχει ήδη οδηγήσει σε άνοδο των τιμών του πετρελαίου.

Αμερικανοί αξιωματούχοι υποστηρίζουν ότι ο Τραμπ δεν έχει ακόμη αποφασίσει εάν θα χρησιμοποιήσει στρατιωτική ισχύ, αν και αναγνώρισε ότι θα μπορούσε να διατάξει περιορισμένο πλήγμα για να εξαναγκάσει το Ιράν σε συμφωνία. «Υποθέτω ότι μπορώ να πω πως το εξετάζω», δήλωσε σε δημοσιογράφους.

Η χρονική στιγμή ενδεχόμενης επίθεσης παραμένει ασαφής. Ο υπουργός Εξωτερικών των ΗΠΑ Μάρκο Ρούμπιο αναμένεται να συναντηθεί με τον πρωθυπουργό του Ισραήλ Μπενιαμίν Νετανιάχου στις 28 Φεβρουαρίου για να συζητήσουν το Ιράν, ενώ ανώτερος Αμερικανός αξιωματούχος δήλωσε ότι θα χρειαστεί έως τα μέσα Μαρτίου για να έχουν αναπτυχθεί πλήρως όλες οι αμερικανικές δυνάμεις.

Ποιο είναι το τελικό σχέδιο;

Ευρωπαίοι και περιφερειακοί αξιωματούχοι εκτιμούν ότι η κλίμακα της αμερικανικής ανάπτυξης επιτρέπει στην Ουάσινγκτον να εξαπολύσει πλήγματα κατά του Ιράν, προστατεύοντας ταυτόχρονα τις βάσεις της, τους συμμάχους της και το Ισραήλ.

Το βασικό αίτημα των ΗΠΑ παραμένει αμετάβλητο: μηδενικός εμπλουτισμός ουρανίου σε ιρανικό έδαφος. Η Τεχεράνη, από την πλευρά της, δηλώνει ότι πρέπει να διατηρήσει τις πυρηνικές της δυνατότητες και αρνείται να συζητήσει το βαλλιστικό της πρόγραμμα, απορρίπτοντας ότι επιδιώκει την κατασκευή πυρηνικού οπλοστασίου.

Εάν οι συνομιλίες αποτύχουν, ο αναλυτής άμυνας Ντέιβιντ Ντε Ρος εκτιμά ότι η αμερικανική δραστηριότητα στον Κόλπο προϊδεάζει για τον τρόπο έναρξης μιας επίθεσης: πρώτα η «τύφλωση» της ιρανικής αεράμυνας και στη συνέχεια πλήγματα στο Ναυτικό των Φρουρών της Επανάστασης, δύναμη που συνδέεται με επιθέσεις σε δεξαμενόπλοια και απειλές για κλείσιμο των Στενών του Ορμούζ, διαύλου από τον οποίο διέρχεται το ένα πέμπτο της παγκόσμιας παραγωγής πετρελαίου.

Ωστόσο, ορισμένοι Άραβες και Ευρωπαίοι αξιωματούχοι δηλώνουν ότι δεν είναι σαφές ποιος είναι ο τελικός στόχος του Τραμπ. Ευρωπαϊκές κυβερνήσεις ζητούν από τις ΗΠΑ να αποσαφηνίσουν εάν τα πλήγματα θα στοχεύουν στην αποδυνάμωση των πυρηνικών και πυραυλικών δυνατοτήτων του Ιράν, στην αποτροπή περαιτέρω κλιμάκωσης ή σε κάτι πιο φιλόδοξο, όπως αλλαγή καθεστώτος.

Ρίσκο κλιμάκωσης και περιορισμένα περιθώρια υποχωρήσεων

Περιφερειακοί και Ευρωπαίοι αξιωματούχοι αμφισβητούν κατά πόσο η στρατιωτική δράση μπορεί να αλλάξει την πορεία του ιρανικού κατεστημένου, υπό τον ανώτατο ηγέτη Αγιατολάχ Αλί Χαμενεΐ και με την προστασία των ισχυρών Φρουρών της Ισλαμικής Επανάστασης. Χωρίς εμφανή εναλλακτική πολιτική δύναμη στο Ιράν και με την ηγεσία να παραμένει ανθεκτική, η υπόθεση ότι τα πλήγματα θα μπορούσαν να οδηγήσουν σε «αλλαγή καθεστώτος» θεωρείται επικίνδυνη.

Όπως επισημαίνουν, η έναρξη μιας στρατιωτικής επιχείρησης μπορεί να είναι ευκολότερη από τον έλεγχό της και ακόμη δυσκολότερη η μετατροπή της σε στρατηγικό αποτέλεσμα.

Στο μέτωπο των παραχωρήσεων, τα σημάδια συμβιβασμού είναι περιορισμένα. Ο Αλί Λαριτζανί, στενός σύμβουλος του Χαμενεΐ, δήλωσε στο Al Jazeera ότι το Ιράν είναι έτοιμο να επιτρέψει εκτεταμένους ελέγχους από τη Διεθνή Υπηρεσία Ατομικής Ενέργειας, προκειμένου να αποδείξει ότι δεν επιδιώκει την απόκτηση πυρηνικών όπλων, και έχει ενημερώσει σχετικά τον επικεφαλής της, Ραφαέλ Γκρόσι.

Πηγή με γνώση των επαφών ανέφερε ότι η στήριξη του Ιράν σε περιφερειακές πολιτοφυλακές δεν τέθηκε επισήμως στο τραπέζι, ωστόσο η Τεχεράνη δεν έχει κατ’ αρχήν αντίρρηση να συζητήσει τις αμερικανικές ανησυχίες για τις ένοπλες ομάδες-«πληρεξούσιους».

Τρεις περιφερειακοί αξιωματούχοι σημείωσαν ότι οι Ιρανοί διαπραγματευτές έχουν καταστήσει σαφές πως ουσιαστικές παραχωρήσεις εξαρτώνται από τον Χαμενεΐ, ο οποίος θεωρεί τον εμπλουτισμό και την ανάπτυξη πυραύλων κυριαρχικά δικαιώματα.

Ο Ντέιβιντ Μακόβσκι, του Ινστιτούτου της Ουάσινγκτον, εκτιμά ότι κάθε πλευρά ποντάρει στα όρια της άλλης: η Ουάσινγκτον πιστεύει ότι η συντριπτική ισχύς θα αναγκάσει την Τεχεράνη να υποχωρήσει, η Τεχεράνη θεωρεί ότι ο Τραμπ δεν έχει διάθεση για παρατεταμένη εκστρατεία, ενώ το Ισραήλ εκτιμά ότι το χάσμα είναι υπερβολικά μεγάλο για να γεφυρωθεί – καθιστώντας τη σύγκρουση σχεδόν αναπόφευκτη.