«Σύννεφα πολέμου» από την ανάφλεξη Πακιστάν - Αφγανιστάν: Οι κίνδυνοι και οι αλλαγές ισορροπιών

Ο κίνδυνος να μετεξελιχθεί σε ένα ακόμη ανοικτό πολεμικό μέτωπο είναι πάντα ορατός, όπως και το να υπάρξει μία εξωτερική παρέμβαση, όπως στο παρελθόν, η οποία θα οδηγήσει σε μία νέα ανακωχή που κανείς δεν μπορεί να ξέρει πόσο και αν θα διαρκέσει, καθώς δεν αντιμετωπίζει τη ρίζα του προβλήματος.

Τον περασμένο Οκτώβρη η κατάπαυση του πυρός επιτεύχθηκε με τη μεσολάβηση του Κατάρ και της Τουρκίας. Τώρα αρκετοί αναλυτές πιστεύουν ότι ο μόνος άνθρωπος που θα μπορούσε να κλείσει αυτό το μέτωπο δεν είναι άλλος από τον Ντόναλντ Τραμπ, ενώ αρκετοί πιστεύουν ότι το Πακιστάν θα «τραβήξει όσο πιο μακριά μπορεί το σχοινί μέχρι κάποιος να το σταματήσει».

Το μόνο βέβαιο είναι ότι αυτή η αναζωπύρωση δεν ήρθε ξαφνικά καθώς αποτελεί προϊόν μηνών υποβόσκουσας έντασης ανάμεσα στο Ισλαμαμπάντ και την Καμπούλ.

Η περασμένη χρονιά ήταν η πιο θανατηφόρα εδώ και μια δεκαετία με το Πακιστάν να συγκλονίζεται από κύμα πολύνεκρων τρομοκρατικών επιθέσεων. Σύμφωνα με τα τελευταία στοιχεία που δημοσίευσαν Πακιστανοί αξιωματούχοι, περισσότερα από 2.500 μέλη των δυνάμεων ασφαλείας σκοτώθηκαν σε επιθέσεις που σχετίζονται με την οργάνωση Tehrik-e-Taliban Pakistan (TTP) πέρυσι, καθιστώντας την μία από τις πιο θανατηφόρες από τότε που ο στρατιωτικός συνασπισμός υπό την ηγεσία των ΗΠΑ τερμάτισε την εμπλοκή του στο Αφγανιστάν.

Η κυβέρνηση του Ισλαμαμπάντ κατηγορεί ανοικτά την Καμπούλ ότι παρέχει καταφύγιο σε ολοένα και πιο βίαιους αντιπακιστανούς μαχητές - δηλαδή την οργάνωση TTP, ή Πακιστανούς Ταλιμπάν οι οποίοι θέλουν να αποσταθεροποιήσουν τη χώρα.

Η Καμπούλ, από την πλευρά της, έχει επανειλημμένα αρνηθεί ότι επέτρεψε στους μαχητές να χρησιμοποιούν το αφγανικό έδαφος για να εξαπολύσουν επιθέσεις στο Πακιστάν. Παράλληλα οι Αφγανοί Ταλιμπάν υποστηρίζουν ότι το Πακιστάν φιλοξενεί μαχητές του εχθρού του, του Ισλαμικού Κράτους, μια κατηγορία που το Ισλαμαμπάντ αρνείται.

Ωστόσο, οι αναλυτές εκτιμούν ότι το Αφγανιστάν είναι απίθανο να αναλάβει δράση κατά των ένοπλων ομάδων. «Οι Αφγανοί Ταλιμπάν φαίνονται απρόθυμοι να καταπολεμήσουν σοβαρά την TTP, εν μέρει λόγω προηγούμενων συγγενειών μεταξύ των δύο ομάδων, αλλά και από φόβο μήπως οι μαχητές της TTP αυτομολήσουν στον κύριο αντίπαλό τους, το Ισλαμικό Κράτος στην επαρχία Χορασάν», δήλωσε στο Al Jazeera η Περλ Πάντια, ανώτερη αναλύτρια της Νότιας Ασίας στο αμερικανικό Armed Conflict Location & Event Data (ACLED), ένα ανεξάρτητο παρατηρητήριο συγκρούσεων.

Η ίδια εκτιμά ότι μια σοβαρή κλιμάκωση είναι «αναπόφευκτη» εάν οι Ταλιμπάν στο Αφγανιστάν δεν λάβουν μέτρα κατά των Πακιστανών Ταλιμπάν.

Πόσο πιθανός είναι ένας ολοκληρωτικός πόλεμος

Αν ο ολοκληρωτικός πόλεμος είναι σενάριο που θα πάρει και οστά μένει να φανεί. Αν και όταν συμβεί αυτό, το Πακιστάν φαίνεται πολύ ισχυρότερο από άποψη συμβατικού πολέμου. Είναι ένα κράτος με πυρηνικά όπλα και διαθέτει ένα από τα πιο ισχυρά οπλοστάσια στον κόσμο.

Αντίθετα το Αφγανιστάν δεν διαθέτει πόρους και εξαρτάται από όπλα που άφησε πίσω του ο αφγανικός στρατός και ξένες δυνάμεις. Αυτό δεν σημαίνει ότι η ισχύς του μπορεί να υποτιμηθεί.

Αυτό που είναι ενδιαφέρον με τον τελευταίο γύρο πακιστανικών επιθέσεων είναι ότι έχουν στοχεύσει εγκαταστάσεις της κυβέρνησης των Ταλιμπάν αντί για τρομοκρατικούς στόχους στο Αφγανιστάν. Το οποίο πρακτικά σημαίνει ότι τώρα στοχεύει το ίδιο το καθεστώς το οποίο κάποτε στήριζε.

Η αλλαγή της δυναμικής

Πρόκειται για μια τεράστια αντιστροφή της δυναμικής μεταξύ των γειτονικών αυτών χωρών.

Το Πακιστάν υποστήριξε τους Αφγανούς μουτζαχεντίν στον σοβιετοαφγανικό πόλεμο. Αργότερα έγινε ένα από τα λίγα κράτη που αναγνώρισε την κυβέρνηση υπό την ηγεσία των Ταλιμπάν στην Καμπούλ στα τέλη της δεκαετίας του 1990 ενώ τους βοήθησε να επιστρέψουν στην εξουσία και το 2021 με στόχο να αποκτήσουν κάποιο στρατηγικό πλεονέκτημα έναντι της Ινδίας. Επίσης, πέρασε δεκαετίες υποστηρίζοντας και παρέχοντας καταφύγιο στους Αφγανούς Ταλιμπάν.

Ωστόσο, οι θερμές σχέσεις άρχισαν να επιδεινώνονται μετά την εμφάνιση της οργάνωσης Tehrik-e-Taliban Pakistan (TTP) - αλλιώς γνωστής ως Πακιστανοί Ταλιμπάν.

Ουσιαστικά αυτό που δείχνει το Ισλαμαμπάντ είναι ότι «οποιαδήποτε επίθεση προέρχεται από το Αφγανιστάν θα επιφέρει αντίποινα, με το Πακιστάν να υπονοεί ότι οι Αφγανοί Ταλιμπάν διευκολύνουν τέτοιες επιθέσεις στο Πακιστάν και, ως εκ τούτου, αποτελούν νόμιμους στόχους», δήλωσε στο Al Jazeera ο Αμπντούλ Μπασίτ, ακαδημαϊκός στο Διεθνές Κέντρο Έρευνας Πολιτικής Βίας και Τρομοκρατίας στη Σχολή Διεθνών Σπουδών S Rajaratnam της Σιγκαπούρης.

Οι παραμεθόριες περιοχές του Πακιστάν αποτελούν εδώ και καιρό εστίες συγκρούσεων, που χρονολογούνται από το 1979, όταν η χώρα έγινε κράτος πρώτης γραμμής στον πόλεμο που υποστηρίχθηκε από τις ΗΠΑ εναντίον της τότε Σοβιετικής Ένωσης στο Αφγανιστάν.

Σύμφωνα με τον αναλυτή Αμπντουλάχ Καν, ο οποίος είναι επίσης διευθύνων σύμβουλος του Πακιστανικού Ινστιτούτου Μελετών Συγκρούσεων και Ασφάλειας, η αστάθεια της περιοχής επιδεινώθηκε μετά τις επιθέσεις της 11ης Σεπτεμβρίου.

«Μετά τις επιθέσεις της 11ης Σεπτεμβρίου, η φυλετική ζώνη του Πακιστάν βυθίστηκε στο χάος, καθώς οι Αφγανοί Ταλιμπάν, η Αλ Κάιντα και άλλες ομάδες επιχειρούσαν και από τις δύο πλευρές των συνόρων για επιθέσεις εναντίον των δυνάμεων του ΝΑΤΟ και των πακιστανικών δυνάμεων ασφαλείας» είχε δηλώσει τον περασμένο Οκτώβρη.

Η δράση των Πακιστανών Ταλιμπάν

Η οργάνωση σχηματίστηκε το 2007 από διάφορες ένοπλες οργανώσεις που δραστηριοποιούνται στο βορειοδυτικό Πακιστάν. Η TTP έχει επιτεθεί σε αγορές, τζαμιά, αεροδρόμια, στρατιωτικές βάσεις, αστυνομικά τμήματα και έχει επίσης κερδίσει εδάφη - κυρίως κατά μήκος των συνόρων με το Αφγανιστάν, αλλά και βαθιά μέσα στο Πακιστάν, συμπεριλαμβανομένης της κοιλάδας Σουάτ. Η ομάδα βρισκόταν πίσω από την επίθεση του 2012 στην τότε μαθήτρια Μαλάλα Γιουσαφζάι, η οποία έλαβε το Νόμπελ Ειρήνης δύο χρόνια αργότερα.

Η TTP πολέμησε επίσης στο πλευρό των Αφγανών Ταλιμπάν εναντίον των δυνάμεων υπό την ηγεσία των ΗΠΑ στο Αφγανιστάν και φιλοξένησε Αφγανούς μαχητές στο Πακιστάν.

Η αντιπαράθεση μεταξύ του στρατιωτικού κατεστημένου του Πακιστάν και των ισλαμιστών τρομοκρατών έχει ενταθεί σημαντικά μετά την απομάκρυνση του πρώην πρωθυπουργού του Πακιστάν Ιμράν Καν, ο οποίος κατηγορήθηκε ότι έτρεφε συμπάθειες υπέρ των Ταλιμπάν. Πριν από την απομάκρυνσή του από το αξίωμα, συνεργαζόταν με τους Ταλιμπάν για να διαπραγματευτεί μια εκεχειρία με το TTP.

Ο ρόλος της Ινδίας

Από τα μέσα της δεκαετίας του 1990 μέχρι τα πρόσφατα χρόνια, η Ινδία θεωρούσε τους Ταλιμπάν ως πληρεξούσιο των υπηρεσιών πληροφοριών του Πακιστάν, θεωρώντας την ομάδα και τους συμμάχους της υπεύθυνους για θανατηφόρες επιθέσεις σε ινδικές διπλωματικές αποστολές στο Αφγανιστάν.

Ωστόσο, μετά την επιστροφή των Ταλιμπάν στην εξουσία και εν μέσω αυξανόμενων εντάσεων μεταξύ Καμπούλ και Ισλαμαμπάντ, η Ινδία έχει επιδιώξει μια σειρά διπλωματικών επαφών με τη νέα αφγανική ηγεσία κατά τη φράση ο εχθρός του εχθρού μου είναι σύμμαχός μου αν και δεν ισχύει πάντα αυτό.