Πώς οι πρόγονοί μας «νίκησαν» τους Νεάντερταλ και στην… οργάνωση των σπιτιών τους

Το ερώτημα μπορεί να φαίνεται δευτερεύον, όμως για τους ερευνητές ο τρόπος διάταξης ενός χώρου διαβίωσης λειτουργεί ως ένδειξη για την κοινωνική οργάνωση, τη συμπεριφορά και, τελικά, την εξέλιξη του «κοινωνικού εγκεφάλου» κατά την Ύστερη Πλειστόκαινο, όταν τα δύο ανθρώπινα είδη συνυπήρχαν, αναφέρει το IFL Science.

Τα τελευταία χρόνια, οι επιστήμονες έχουν αναδείξει πολλές ομοιότητες ανάμεσα στους Νεάντερταλ και στους Homo sapiens, από τη σωματική δομή και το μέγεθος του εγκεφάλου έως τη χρήση εργαλείων και την δημιουργία τέχνης. Η νέα έρευνα μεταφέρει το ενδιαφέρον στην εσωτερική οργάνωση των οικισμών και των καταυλισμών τους.

Τι πιστεύαμε μέχρι τώρα

Για δεκαετίες κυριαρχούσε η άποψη ότι οι Νεάντερταλ διέθεταν πιο απλές μορφές οικιακής οργάνωσης. Οι χώροι τους περιγράφονταν ως «φυγόκεντρες» διατάξεις, με την εστία να αποτελεί το κεντρικό σημείο γύρω από το οποίο συγκεντρώνονταν σχεδόν όλες οι δραστηριότητες. Αντίθετα, οι οικισμοί των Homo sapiens θεωρούνταν πιο σύνθετοι, με διαφορετικές ζώνες για επιμέρους χρήσεις και σαφέστερο διαχωρισμό δραστηριοτήτων.

Ωστόσο, νεότερα ευρήματα είχαν ήδη αρχίσει να αμφισβητούν αυτή τη σαφή διάκριση. Ορισμένοι χώροι των Νεάντερταλ έδειχναν πιο πολύπλοκη οργάνωση, με πιθανά στοιχεία για κατασκευές όπως ανεμοφράκτες ή καλύβες και με ξεχωριστές περιοχές για ύπνο, σφαγή ζώων και απόρριψη αποβλήτων.

Τι έδειξε η ανάλυση 21 προϊστορικών χώρων

Η νέα μελέτη, που δημοσιεύτηκε στο περιοδικό Journal of Human Evolution, επιχειρεί να προχωρήσει πέρα από τις ποιοτικές περιγραφές και να δώσει πιο μετρήσιμες απαντήσεις. Η Amanda Merino-Pelaz από το Καταλανικό Ινστιτούτο Ανθρώπινης Παλαιοοικολογίας και Κοινωνικής Εξέλιξης και η αρχαιολόγος Lucía Cobo Sánchez από το Πανεπιστήμιο του Αλγκάρβε εφάρμοσαν στατιστική χωρική ανάλυση σε 21 προϊστορικούς χώρους. Οι ερευνήτριες μέτρησαν τέσσερις δείκτες, όπως την ένταση της ομαδοποίησης των αντικειμένων, την πιθανότητα γειτονικά αντικείμενα να σχετίζονται με την ίδια δραστηριότητα, τον αριθμό διαφορετικών κέντρων δραστηριότητας και τη φυσική κλίμακα αυτών των συγκεντρώσεων.

Τα αποτελέσματα έδειξαν ότι οι χώροι των Homo sapiens ήταν, κατά κανόνα, πιο συμπαγείς. Τα εργαλεία, τα απορρίμματα και άλλες δραστηριότητες συγκεντρώνονταν σε πιο πυκνές και χωριστές ζώνες. Αντίθετα, στους μεσοπαλαιολιθικούς καταυλισμούς των Νεάντερταλ τα όρια ανάμεσα στις δραστηριότητες ήταν συχνά πιο ασαφή, με μεγαλύτερη επικάλυψη. Η εστία φαίνεται να λειτουργούσε ταυτόχρονα ως κουζίνα, εργαστήριο και χώρος ανάπαυσης.

Μια εξήγηση για αυτή τη διαφορά θα μπορούσε να είναι ότι οι Homo sapiens είχαν περισσότερους ανθρώπους στους καταυλισμούς τους, αλλά οι ερευνητές διαπίστωσαν ότι το μέγεθος των ομάδων (μεταξύ τριών και 30 ατόμων) ήταν παρόμοιο και για τα δύο είδη. Ακόμη και όταν οι ομάδες είχαν το ίδιο μέγεθος, οι άμεσοι πρόγονοί μας εξακολουθούσαν να επιλέγουν να συγκεντρώνουν τις δραστηριότητές τους σε πιο περιορισμένους χώρους.

Υπάρχουν και εξαιρέσεις

Παρά ταύτα, ορισμένοι χώροι διαμονής των Νεάντερταλ από τη Μέση Παλαιολιθική εποχή (όπως το Abric Romani, ένα μεγάλο βραχώδες καταφύγιο κοντά στη Βαρκελώνη της Ισπανίας) φαίνονταν στην πραγματικότητα εξίσου σύγχρονοι και συμπαγείς με τους χώρους διαμονής των ανθρώπων από την Άνω Παλαιολιθική εποχή. Αυτό, σύμφωνα με τους ερευνητές, δείχνει ότι δεν υπήρξε απόλυτο χάσμα ανάμεσα στα δύο είδη, αλλά μια σταδιακή και άνιση μετάβαση από χώρους οργανωμένους γύρω από την εστία σε πιο σύνθετες, οικιακά δομημένες διατάξεις.