Από τα όπλα, στη διπλωματία: Σε μια κλωστή η εκεχειρία από το «κρυφτό» μεταξύ ΗΠΑ και Ιράν

Οι προθέσεις των δύο πλευρών φάνηκαν από το γεγονός ότι δεν δίστασαν να ανταλλάξουν εκατέρωθεν πυρά στα Στενά του Ορμούζ, ενώ στη συνέχεια οι αμερικανικές δυνάμεις έβαλαν στο στόχαστρο ιρανικά τάνκερ.

Στο μεταξύ η Τεχεράνη φαίνεται να προσπαθεί να κερδίσει χρόνο δοκιμάζοντας την υπομονή της Ουάσινγκτον καθυστερώντας την απάντηση της στο μνημόνιο κατανόησης των δεκατεσσάρων σημείων που βρίσκεται στο τραπέζι των διαπραγματεύσεων.

Την ίδια στιγμή το Ιράν εξακολουθεί να εξαπολύει απειλές, όπως και οι ΗΠΑ εξάλλου. Η στάση και των δύο είναι ενδιαφέρουσα καθώς φαίνονται να βρίσκονται σε κατάσταση αναμονής για να δουν που θα γύρει η πλάστιγγα.

Η αλήθεια είναι ότι οι δύο πλευρές προσπαθούν να πετύχουν την καλύτερη δυνατή αφετηρία προκειμένου να έχουν το πάνω χέρι και να μπορούν να δηλώσουν τα ακροατήριά τους ότι είναι νικητές. Εγχείρημα καθόλου εύκολο δεδομένου ότι υπάρχει μεγάλη απόσταση σε μια σειρά από θέματα, όπως τα πυρηνικά του Ιράν, τα Στενά του Ορμούζ και ο οικονομικός στραγγαλισμός της Τεχεράνης.

Τι προβλέπει το Μνημόνιο

Το κείμενο των 14 σημείων το οποίο βρίσκεται στο τραπέζι, αναφέρει ότι θα ξεκινήσει μία περίοδος διαπραγματεύσεων που θα «παγώσει» το πυρηνικό πρόγραμμα του Ιράν για ένα συγκεκριμένο χρονικό διάστημα. Οι Αμερικανοί αξιωματούχοι φέρονται να επιδιώκουν διάρκεια τουλάχιστον δέκα ετών, μαζί με την παράδοση των υπαρχόντων αποθεμάτων υψηλά εμπλουτισμένου ουρανίου από το Ιράν.

Στο τραπέζι βρίσκεται και η απομάκρυνση του ουρανίου υψηλού εμπλουτισμού από το Ιράν, σύμφωνα με δύο πηγές με γνώση των διαπραγματεύσεων.

Πρόκειται για βασική προτεραιότητα των ΗΠΑ, την οποία η Τεχεράνη έχει απορρίψει μέχρι στιγμής.

Σε ό,τι αφορά τα Στενά του Ορμούζ, από όπου διέρχεται σημαντικό μέρος της παγκόσμιας ναυτιλίας πετρελαίου η πρόταση είναι οι περιορισμοί που έχει επιβάλει το Ιράν στη ναυσιπλοΐα και ο ναυτικός αποκλεισμός των ΗΠΑ να αρθούν σταδιακά κατά τη διάρκεια της περιόδου των 30 ημερών.

Στάση αναμονής

Αποκαλυπτική ήταν η δήλωση του Αμερικανού υπουργού Εξωτερικών Μάρκο Ρούμπιο. «Περιμένουμε μια απάντηση από αυτούς ... Ελπίζω να είναι μια σοβαρή προσφορά, πραγματικά... Η ελπίδα είναι ότι είναι κάτι που μπορεί να μας βάλει σε μια σοβαρή διαδικασία διαπραγμάτευσης».

Από την πλευρά του ο Αμπάς Αραγτσί, υπουργός Εξωτερικών του Ιράν, κατηγόρησε τις ΗΠΑ ότι παραβίασαν την εκεχειρία, δημοσιεύοντας στο X την Παρασκευή: «Κάθε φορά που μια διπλωματική λύση βρίσκεται στο τραπέζι, οι ΗΠΑ επιλέγουν μια απερίσκεπτη στρατιωτική περιπέτεια».

Φυσικά, καμία συμφωνία δεν έχει αξία αν δεν έχουν συμφωνηθεί τα πάντα. Πρόκειται εξάλλου για μια προϋπόθεση που έχει ακυρώσει πολλές συμφωνίες στη Μέση Ανατολή. Είναι κάτι παραπάνω από βέβαιο ότι ΗΠΑ και Ιράν απέχουν πολύ από την περίοδο οποιασδήποτε δέσμευσης για περιορισμό της πυρηνικής δραστηριότητας. Ούτε είναι σαφές ποιες ρυθμίσεις θα μπορούσαν να γίνουν για τα αποθέματα εμπλουτισμένου ουρανίου του Ιράν. Άγνωστο παραμένει κατά πόσο το Ιράν θα εγκαταλείψει εύκολα τα σχέδιά του για τη χρέωση διοδίων στα Στενά του Ορμούζ καθώς χρειάζεται τα χρήματα για την αποκατάσταση των ζημιών από τον πόλεμο.

Ο ρόλος της Κίνας

Ένα άλλο εδιαφέρον ερώτημα είναι γιατί η αμερικανική πλευρά θέλει να πετύχει συμφωνία με το Ιράν τη δεδομένη χρονική στιγμή. Αν και ο Τραμπ δεν θέλει να πάει με πόλεμο στις ενδιάμεσες εκλογές ίσως να μην είναι αυτό το κίνητρό του. Ούτε ενδεχομένως και οι επιπτώσεις στην αμερικανική οικονομία.

Ο λόγος μπορεί ακούει στο όνομα Κίνα. Ο Ντόναλντ Τραμπ ανέβαλε αυτό που επρόκειτο να είναι μια ιστορική επίσκεψη στην Κίνα τον Μάρτιο λόγω του Ιράν. Η επίσκεψη έχει αναβληθεί για την επόμενη εβδομάδα (14-17 Μαΐου) και δεν θα μπορούσε να αναβληθεί εκ νέου. Η Κίνα συνομιλεί με το Ιράν και τη Ρωσία και το γεγονός αυτό την καθιστά σημαντικό παίκτη.

Το μνημόνιο 14 σημείων για τις συνομιλίες των ΗΠΑ με το Ιράν έχει προθεσμία 30 ημερών - αρκετό χρόνο για τη σύνοδο κορυφής του Τραμπ με τον Σι Τζινπίνγκ, την ανακοίνωση μιας νέας εποχής στις σχέσεις ΗΠΑ-Κίνας, ή όχι - και στη συνέχεια μια επιστροφή στον πόλεμο με το Ιράν, σε περίπτωση που δεν σημειωθεί πρόοδος στις συνομιλίες με την Τεχεράνη σύντομα.