Ρήγμα κάτω από την Ζάμπια μπορεί να «σπάει» την αφρικανική ήπειρο στα δύο

Αέρια που αναδύονται από θερμές γεωθερμικές πηγές στην περιοχή του ρήγματος Καφούε φαίνεται να μεταφέρουν χημικά ίχνη από το μανδύα της Γης, υποδηλώνοντας ότι λιωμένο υλικό από μεγάλα βάθη πιέζει προς τα πάνω μέσα από ένα κρυφό ρήγμα στον φλοιό.

Οι ερευνητές ανίχνευσαν στα αέρια ασυνήθιστα υψηλά επίπεδα ισοτόπων ηλίου που προέρχονται από τον γήινο μανδύα, ένα χημικό αποτύπωμα που υποδηλώνει άμεση σύνδεση ανάμεσα στην επιφάνεια και το βαθύ εσωτερικό της Γης. Σε βάθος εκατομμυρίων ετών, τέτοια ρήγματα μπορούν να εξελιχθούν σε όρια τεκτονικών πλακών, ικανά να αναδιαμορφώσουν ηπείρους και, σε ορισμένες περιπτώσεις, να οδηγήσουν ακόμη και στη δημιουργία νέων ωκεανών, αναφέρει το SciTechDaily.

Το ρήγμα Καφούε αποτελεί τμήμα ενός συστήματος ρηγμάτων μήκους περίπου 2.500 χιλιομέτρων, που εκτείνεται από την Τανζανία έως τη Ναμίμπια και ενδέχεται να συνδέεται με τη Μεσο-Ατλαντική Ράχη. Η περιοχή είχε προσελκύσει το ενδιαφέρον των γεωλόγων λόγω του ιδιαίτερου αναγλύφου της, της γεωθερμικής δραστηριότητας και των πολυάριθμων θερμών πηγών, χαρακτηριστικά που συχνά συνδέονται με τη γέννηση νέων ηπειρωτικών ρηγμάτων.

Όπως εξήγησε ο καθηγητής Μάικ Ντέιλι, από το Πανεπιστήμιο της Οξφόρδης και εκ των συγγραφέων της μελέτης που δημοσιεύθηκε στο περιοδικό Frontiers in Earth Science, οι θερμές πηγές Γκουίσο κατά μήκος του ρήγματος Καφούε εμφανίζουν ισοτοπικές υπογραφές ηλίου που δείχνουν σύνδεση με τον μανδύα, ο οποίος βρίσκεται δεκάδες έως και πάνω από 100 χιλιόμετρα κάτω από την επιφάνεια.

«Αυτή η ρευστή σύνδεση αποτελεί απόδειξη ότι το όριο του ρήγματος Καφούε είναι ενεργό και, ως εκ τούτου, το ίδιο ισχύει και για τη Ζώνη Διάρρηξης της Νοτιοδυτικής Αφρικής — και μπορεί να αποτελεί μια πρώιμη ένδειξη της διάσπασης της υποσαχάριας Αφρικής», ανέφερε.

Για να επιβεβαιώσουν ότι σχηματιζόταν ένα νέο ρήγμα, οι επιστήμονες χρειάζονταν αποδείξεις ότι υλικό από τα βάθη της Γης είχε φτάσει στην επιφάνεια. Συνέλεξαν δείγματα αερίων από οκτώ γεωθερμικά πηγάδια και πηγές στη Ζάμπια, έξι μέσα στην ύποπτη ζώνη ρήγματος και δύο εκτός αυτής. Στη συνέχεια ανέλυσαν τα ισότοπα των αερίων, καθώς οι διαφορετικές αναλογίες τους μπορούν να αποκαλύψουν αν η προέλευσή τους είναι η ατμόσφαιρα, ο φλοιός ή ο μανδύας της Γης.

Αποδείξεις για ένα κρυφό ρήγμα

Τα αποτελέσματα έδειξαν ότι τα αέρια από το ρήγμα Καφούε είχαν αναλογίες ισοτόπων ηλίου παρόμοιες με εκείνες που καταγράφονται στη Ζώνη Διάρρηξης της Ανατολικής Αφρικής, ένα παλαιότερο και καλά μελετημένο σύστημα ρηγμάτων που θεωρείται κλασικό παράδειγμα ηπειρωτικής διάρρηξης. Αντίθετα, οι πηγές εκτός της ζώνης διάρρηξης δεν παρουσίαζαν το ίδιο μοτίβο. Οι επιστήμονες απέκλεισαν την ατμόσφαιρα ως πιθανή πηγή, ενώ ούτε ο γήινος φλοιός μπορούσε από μόνος του να εξηγήσει τις αυξημένες συγκεντρώσεις ηλίου που προέρχεται από τον μανδύα.

Η σημασία της ανακάλυψης δεν είναι μόνο γεωλογική. Τα πρώιμα συστήματα διάρρηξης μπορεί να συνδέονται με γεωθερμική ενέργεια, αλλά και με υπόγεια αποθέματα αερίων όπως το ήλιο και το υδρογόνο, που αποκτούν αυξανόμενη αξία για τη σύγχρονη τεχνολογία και τα ενεργειακά συστήματα.

Οι επιστήμονες τονίζουν, πάντως, ότι τα ευρήματα παραμένουν προκαταρκτικά. Η μελέτη βασίζεται σε αναλύσεις ηλίου από μία μόνο ευρύτερη περιοχή ενός συστήματος που εκτείνεται σε χιλιάδες χιλιόμετρα. Ήδη σχεδιάζονται πιο εκτεταμένες έρευνες, με το επόμενο στάδιο να αναμένεται να ολοκληρωθεί μέσα στη χρονιά.