Τα κέρδη του Ιράν από την συμφωνία: Τα 100 δισ. δολάρια που «ξεπαγώνουν» και η άρση των κυρώσεων

Ωστόσο, όταν η σκόνη καταλαγιάσει, το ιρανικό καθεστώς ενδέχεται να βρεθεί σε καλύτερη οικονομική κατάσταση από ό,τι πριν από την έναρξη του πολέμου, εκτιμά το CNNi.

Το μνημόνιο κατανόησης 14 σημείων μεταξύ του Ιράν και των Ηνωμένων Πολιτειών περιλαμβάνει το «ξεπάγωμα» των ιρανικών περιουσιακών στοιχείων, σημαντική χαλάρωση των κυρώσεων, μια τεράστια επένδυση μετρητών και την άδεια για το Ιράν να πουλήσει το πετρέλαιό του.

• Αυτά είναι τα 14 σημεία της συμφωνίας μεταξύ ΗΠΑ και Ιράν - Τα δημοσίευσαν Αμερικανοί αξιωματούχοι

Πολλά παραμένουν αβέβαια σχετικά με τη συμφωνία που, σύμφωνα με Αμερικανούς αξιωματούχους, θα υπογραφεί στην Ελβετία την Παρασκευή.

Παρ’ όλα αυτά, τα οικονομικά κίνητρα θα μπορούσαν να προσφέρουν στην ιρανική κυβέρνηση τα κεφάλαια για την ανασυγκρότηση της οικονομίας και, ενδεχομένως, την ομαλοποίηση των σχέσεων με ξένους επενδυτές. Αυτό θα αποτελούσε καθοριστική αλλαγή.

• Τι πραγματικά πέτυχε ο Τραμπ με τα πλήγματα στο Ιράν - Τα δεδομένα και οι εκτιμήσεις

Πωλήσεις πετρελαίου

Το πιο κρίσιμο και άμεσο αποτέλεσμα της συμφωνίας είναι η αποκατάσταση της κύριας οικονομικής κινητήριας δύναμης του καθεστώτος: Της πώλησης πετρελαίου.

Τώρα που έχουν αρθεί οι κυρώσεις, το Ιράν μπορεί να πουλήσει ελεύθερα δεκάδες εκατομμύρια βαρέλια πετρελαίου που βρίσκονται σε πλωτές αποθήκες σε πετρελαιοφόρα. Μπορεί επίσης να πουλήσει περίπου 2 εκατομμύρια βαρέλια πετρελαίου την ημέρα – περίπου ένα τρίτο περισσότερο από ό,τι πωλούσε η χώρα πριν από τον πόλεμο, σύμφωνα με τον Χόρχε Λεόν, επικεφαλής γεωπολιτικής ανάλυσης στη συμβουλευτική εταιρεία Rystad. Και επειδή αυτές οι πωλήσεις θα γίνονται με νόμιμο τρόπο, το Ιράν δεν θα χρειάζεται πλέον να προσφέρει μεγάλες εκπτώσεις.

«Αυτό φαίνεται να είναι μια αρκετά καλή συμφωνία για το Ιράν», δήλωσε ο Leon.

Το καθεστώς αντλεί περίπου το 50% των εσόδων του από τις πωλήσεις πετρελαίου, σύμφωνα με την Αμερικανική Υπηρεσία Ενεργειακών Πληροφοριών (EIA).

Για να αποφύγει τις αμερικανικές κυρώσεις, το Ιράν βασιζόταν ουσιαστικά εδώ και χρόνια σε «σκιώδεις στόλους» για να πουλάει το πετρέλαιό του – σχεδόν αποκλειστικά στην Κίνα. Ωστόσο, ο αμερικανικός αποκλεισμός των τελευταίων δύο μηνών εμπόδισε ουσιαστικά κάθε ποσότητα ιρανικού πετρελαίου να εξέλθει από τον Περσικό Κόλπο.

Η συμφωνία προβλέπει ότι το Υπουργείο Οικονομικών των ΗΠΑ θα χορηγήσει στο Ιράν άμεσες εξαιρέσεις από τις κυρώσεις για τη μεταφορά, την ασφάλιση, την πώληση και, κυρίως, την είσπραξη εσόδων από το πετρέλαιό του μέσω χρηματοπιστωτικών ιδρυμάτων.

Εάν η εξαίρεση από τις κυρώσεις διαρκέσει μόνο για την παράταση της εκεχειρίας κατά 60 ημέρες που ακολουθεί την υπογραφή της συμφωνίας, οι διεθνείς αγοραστές ενδέχεται να μην είναι πρόθυμοι να συνεργαστούν, προειδοποίησε ο Χομαγιούν Φαλάκσαχι, αναλυτής της αγοράς πετρελαίου στην Kpler. Ωστόσο, το Ιράν συμφώνησε επίσης να επιτρέψει τη διέλευση χωρίς διόδια μέσω του Στενού του Ορμούζ για μόλις 60 ημέρες, κάτι που ενδεχομένως θα του επιτρέψει να ξαναρχίσει να χρεώνει τα δεξαμενόπλοια περίπου 1 δολάριο ανά βαρέλι πετρελαίου, κάτι που έχει αποφέρει στο Ιράν περίπου 2 εκατομμύρια δολάρια ανά δεξαμενόπλοιο που διέρχεται μέσω της θαλάσσιας οδού.

Και η επανέναρξη των μεταφορών πετρελαίου έχει ήδη ξεκινήσει δυναμικά: Το Ιράν εξήγαγε με επιτυχία 3,8 εκατομμύρια βαρέλια πετρελαίου από το Στενό του Ορμούζ αυτή την εβδομάδα, αφού οι ΗΠΑ συμφώνησαν να άρουν τον ναυτικό αποκλεισμό, σύμφωνα με την εταιρεία ναυτιλιακών πληροφοριών TankerTrackers.

«Ξεπάγωμα» περιουσιακών στοιχείων

Το Ιράν θα μπορούσε να αποκαταστήσει γρήγορα τη διακοπείσα ροή μετρητών του, εάν οι Ηνωμένες Πολιτείες ξεπαγώσουν περισσότερα από 100 δισεκατομμύρια δολάρια από τα κεφάλαια του Ιράν που είναι επί του παρόντος δεσμευμένα σε τράπεζες σε όλο τον κόσμο.

Αν και ο χρόνος και η έκταση της κίνησης αυτής δεν είναι σαφείς, η συμφωνία ορίζει ότι τα δεσμευμένα κεφάλαια και περιουσιακά στοιχεία του Ιράν θα καταστούν «πλήρως διαθέσιμα» για χρήση από την κεντρική τράπεζα του Ιράν.

Τα ιρανικά μέσα ενημέρωσης και οι αναλυτές εκτιμούν ότι το Ιράν διαθέτει παγωμένα περιουσιακά στοιχεία αξίας μεταξύ 124 και 167 δισεκατομμυρίων δολαρίων – περίπου το ένα τέταρτο του ετήσιου οικονομικού προϊόντος του Ιράν πριν τον πόλεμο, σύμφωνα με τον Frederic Schneider, μη μόνιμο ανώτερο ερευνητή στο Συμβούλιο της Μέσης Ανατολής. Τα πιο άμεσα διαθέσιμα κεφάλαια είναι τα περίπου 12 δισεκατομμύρια δολάρια που βρίσκονται στο Κατάρ, όπως σημείωσε ο Gregory Brew, ανώτερος αναλυτής για το Ιράν και τον ενεργειακό τομέα στην Eurasia Group.

Το Ιράν επιμένει να αποκτήσει πρόσβαση σε μεγάλο μέρος των δεσμευμένων περιουσιακών του στοιχείων πριν συμφωνήσει σε οποιαδήποτε συμφωνία, αλλά ένας αξιωματούχος των ΗΠΑ δήλωσε στο CNNi την Κυριακή ότι «κανένα δεσμευμένο κεφάλαιο δεν θα αποδεσμευτεί χωρίς οι Ιρανοί να υλοποιήσουν τις δεσμεύσεις τους».

Επενδυτικό ταμείο

Η συμφωνία προβλέπει την δημιουργία επενδυτικού ταμείου ύψους 300 δισεκατομμυρίων δολαρίων, το οποίο θα μπορούσε να συμβάλει σημαντικά στην ανασυγκρότηση της χώρας.

Οι αμερικανικές και ισραηλινές επιθέσεις κατέστρεψαν τεράστιες ποσότητες ιρανικής υποδομής, συμπεριλαμβανομένων χαλυβουργείων και πετροχημικών εγκαταστάσεων. Οι ιρανικές αρχές ισχυρίζονται ότι η ζημιά ανέρχεται σε περίπου 270 δισεκατομμύρια δολάρια, αν και αυτό είναι αδύνατο να επιβεβαιωθεί.

Η ανασυγκρότηση αυτών των βιομηχανιών θα απαιτήσει σημαντικούς πόρους και χρόνο, σύμφωνα με τον Αντνάν Μαζαρέι, ανώτερο ερευνητή στο Ινστιτούτο Peterson για τη Διεθνή Οικονομία και πρώην αναπληρωτή διευθυντή του Διεθνούς Νομισματικού Ταμείου.

Οι λεπτομέρειες παραμένουν ασαφείς, αλλά το επενδυτικό ταμείο θα χρηματοδοτηθεί από τον ιδιωτικό τομέα και όχι από τους φορολογούμενους των ΗΠΑ, σύμφωνα με την κυβέρνηση Τραμπ.

Ο Πρόεδρος Ντόναλντ Τραμπ δήλωσε στους δημοσιογράφους κατά τη συνάντηση της G7 την Τετάρτη ότι άλλες χώρες και χρηματοδότες θα μπορούν να επενδύσουν στην ανασυγκρότηση της ιρανικής οικονομίας, αλλά αμφιβάλλει ότι οι ξένοι επενδυτές θα δείξουν σημαντικό ενδιαφέρον για αρκετό καιρό ακόμα.

«Αν το κάνουν, εντάξει», είπε ο Τραμπ. «Αλλά θα έλεγα ότι δεν θα το κάνουν για κάποιο διάστημα, μέχρι να διαπιστώσουν τη συμπεριφορά τους», είπε.

Άρση των κυρώσεων

Η άρση των κυρώσεων κατά του Ιράν θα μπορούσε να επιτρέψει στις επιχειρήσεις και τις τράπεζές του να πραγματοποιούν ελεύθερα εμπορικές συναλλαγές αγαθών και χρηματοοικονομικών υπηρεσιών με τον υπόλοιπο κόσμο.

Αυτό θα μπορούσε να κάνει ορισμένα ξένα χρηματοπιστωτικά ιδρύματα πιο πρόθυμα να συνεργαστούν με το Ιράν, αν και πολλά από αυτά πιθανότατα θα διστάσουν, εκτός αν το Υπουργείο Οικονομικών των ΗΠΑ εκδώσει συγκεκριμένες άδειες για συγκεκριμένες συναλλαγές.

«Όταν υπάρχει ασαφής και διφορούμενη κατάσταση, οι τράπεζες δεν είναι πρόθυμες να αναλάβουν κινδύνους, καθώς πολλές έχουν υποστεί βαριές κυρώσεις από τις ΗΠΑ για τη συνεργασία τους με το Ιράν», δήλωσε ο Μαζαρέι. «Και θα θέλουν διαβεβαιώσεις ότι αυτό δεν θα ανατραπεί ξαφνικά».

Οποιαδήποτε άρση των κυρώσεων σε βάρος ξένων επενδυτών που συνεργάζονται με το Ιράν θα σηματοδοτούσε μια σημαντική αλλαγή σε σχέση με την πολιτική που ακολουθούν οι ΗΠΑ εδώ και περίπου πέντε δεκαετίες.

Ο Τραμπ και άλλα μέλη της κυβέρνησής του έχουν ισχυριστεί ότι οι κυρώσεις θα αρθεί μόνο αν το καθεστώς τηρήσει τη δική του πλευρά της συμφωνίας – συμπεριλαμβανομένων των δεσμεύσεων που σχετίζονται με τον τερματισμό του πυρηνικού του προγράμματος.

Μια σημαντική επιφύλαξη: δεν είναι σαφές πόση εξουσία έχει ο Τραμπ να άρει μονομερώς τις κυρώσεις. Ένα σκεπτικό Κογκρέσο ενδέχεται να πρέπει να εγκρίνει κάποια ελάφρυνση των κυρώσεων.

Τι σημαίνουν όλα αυτά;

Όλα αυτά εξαρτώνται από την τήρηση της συμφωνίας, και δεν υπάρχει καμία εγγύηση γι’ αυτό. Ωστόσο, το πλαίσιο αυτό θα μπορούσε να αφήσει το Ιράν σε μια δραστικά βελτιωμένη οικονομική κατάσταση.

Ήδη, οι τιμές των ιρανικών εμπορευμάτων στη μαύρη αγορά έχουν σημειώσει μικρή άνοδο – το πρώτο σημάδι πιθανών θετικών εξελίξεων για την ιρανική οικονομία, σύμφωνα με τον Μαζαρέι.

Αυτό θα μπορούσε τελικά να συμβάλει στην ανακούφιση της πίεσης που ασκεί ο τεράστιος πληθωρισμός του Ιράν, ο οποίος κατά μέσο όρο ξεπέρασε το 50% τους τελευταίους 12 μήνες, το υψηλότερο ποσοστό που έχει καταγραφεί στη χώρα από τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο. Ο πληθωρισμός στα τρόφιμα έχει ξεπεράσει κατά πολύ το 100%.

Περίπου το 90% του ιρανικού εμπορίου διέρχεται από τον Περσικό Κόλπο, ανέφερε ο Μαζαρέι.

Οι ξένες επενδύσεις θα μπορούσαν να συμβάλουν σημαντικά στην αποκατάσταση της οικονομικής δραστηριότητας που είχε εξαντληθεί λόγω του αμερικανικού αποκλεισμού στο στενό.

Το Ιράν θα μπορούσε επίσης να χρησιμοποιήσει τα κεφάλαια για να αποκαταστήσει την πρόσβαση στο διαδίκτυο. Η διακοπή της πρόσβασης ανάγκασε ορισμένες εταιρείες να απολύσουν εργαζομένους. Επίσης, το Ιράν θα μπορούσε να ανακατασκευάσει την παλαιωμένη πετρελαϊκή υποδομή του, ώστε να καταστεί πιο ανταγωνιστικό σε παγκόσμιο επίπεδο.

Ωστόσο, αυτοί είναι αισιόδοξοι στόχοι για ένα καθεστώς που έχει αποδειχθεί ανίκανο ή απρόθυμο να διατηρήσει τη δική του οικονομία σε λειτουργία.

«Εκτός από τις κυρώσεις που έχουν πλήξει σοβαρά το Ιράν, το βασικό πρόβλημα στο Ιράν είναι αναμφισβήτητα η κακοδιαχείριση και η διαφθορά», δήλωσε ο Μαζαρέι.

Αυτό σημαίνει ότι ο ιρανικός λαός πιθανότατα δεν θα ωφεληθεί, αν η ιστορία αποτελεί οδηγό. Χωρίς τα κατάλληλα μέτρα ελέγχου, τα χρήματα θα μπορούσαν, αντίθετα, να χρησιμοποιηθούν για τη χρηματοδότηση της τρομοκρατίας και των δόλιων ενεργειών στη Μέση Ανατολή και πέραν αυτής – ακριβώς το είδος της συμπεριφοράς που η κυβέρνηση Τραμπ δήλωσε ότι μπήκε στον πόλεμο για να αποτρέψει.

Πηγή: Did Iran make out better from the war? Analysis by David Goldman, Hanna Ziady