ΗΠΑ - Ιράν: Τα «θολά» σημεία της συμφωνίας, το δύσκολο στοίχημα των 60 ημερών και η... Χεζμπολάχ

Σε πρόσφατη συνέντευξη Τύπου, στο περιθώριο της συνόδου των G7, ο Αμερικανός πρόεδρος Ντόναλντ Τραμπ τόνισε ότι η συμφωνία διασφαλίζει πως το Ιράν δεν θα αγοράσει, δεν θα αναπτύξει και δεν θα παραγάγει ποτέ πυρηνικό όπλο.

Όμως, το ίδιο το κείμενο του μνημονίου, όπως διαβάστηκε από αξιωματούχους σε ενημέρωση δημοσιογράφων, δεν φτάνει τόσο μακριά.

Δύσκολο στοίχημα

Η μεγαλύτερη πρόκληση για την κυβέρνηση των ΗΠΑ είναι ο χρόνος. ΗΠΑ και Ιράν έχουν 60 ημέρες για να διαπραγματευτούν μια πιο ολοκληρωμένη λύση. Η σύγκριση με την συμφωνία του 2015 είναι αναπόφευκτη, καθώς η κυβέρνηση Ομπάμα χρειάστηκε περίπου 20 μήνες διαπραγματεύσεων για να καταλήξει στην αρχική πυρηνική συμφωνία με το Ιράν.

Το ερώτημα, λοιπόν, είναι αν η κυβέρνηση Τραμπ μπορεί να πετύχει μέσα σε δύο μήνες αυτό που στο παρελθόν χρειάστηκε σχεδόν δύο χρόνια. Το ίδιο το μνημόνιο αφήνει ανοιχτό το ενδεχόμενο παράτασης, κάτι που δείχνει ότι, ούτε η Ουάσινγκτον, ούτε η Τεχεράνη θεωρούν βέβαιη την επίτευξη συνολικής συμφωνίας μέσα στο αρχικό χρονοδιάγραμμα.

• Τι κερδίζει το Ιράν; Η Κριστιάν Αμανπούρ του CNNi αναλύει τη συμφωνία με τις ΗΠΑ

Η δέσμευση του Ιράν για τα πυρηνικά

Το μνημόνιο περιέχει τη δέσμευση του Ιράν να προχωρήσει σε «downblending», δηλαδή σε υποβάθμιση του αποθέματος υψηλά εμπλουτισμένου ουρανίου, υπό την εποπτεία της Διεθνούς Υπηρεσίας Ατομικής Ενέργειας. Ανώτερος Αμερικανός αξιωματούχος χαρακτήρισε αυτή τη δέσμευση «σημαντική παραχώρηση» από την πλευρά της Τεχεράνης.

Ωστόσο, όλα τα κρίσιμα τεχνικά ζητήματα παραμένουν ανοιχτά. Δεν έχει ακόμη καθοριστεί πώς ακριβώς θα γίνει η διαδικασία, με ποιο χρονοδιάγραμμα, ποιοι μηχανισμοί επαλήθευσης θα ισχύσουν και τι θα συμβεί αν το Ιράν δεν τηρήσει τις δεσμεύσεις του.

Το επενδυτικό ταμείο των 300 δισ. δολαρίων

Ένα από τα πιο πολιτικά ευαίσθητα σημεία της συμφωνίας αφορά την ανοικοδόμηση του Ιράν. Ο Τραμπ έχει επανειλημμένα τονίσει ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες δεν θα δώσουν χρήματα στην Τεχεράνη, επιχειρώντας να διαφοροποιηθεί από την κυβέρνηση Ομπάμα και την πληρωμή των 1,7 δισ. δολαρίων προς το Ιράν το 2016.

Ωστόσο, το κείμενο του μνημονίου αναφέρει ότι οι ΗΠΑ θα εργαστούν «με περιφερειακούς εταίρους» για την ανάπτυξη ενός οριστικού, αμοιβαία συμφωνημένου σχεδίου ύψους τουλάχιστον 300 δισ. δολαρίων για την ανοικοδόμηση του Ιράν.

Ανώτερος Αμερικανός αξιωματούχος υποστήριξε ότι η συμφωνία δεν δεσμεύει τις ΗΠΑ να καταβάλουν ούτε ένα σεντ στο Ιράν. Παρ’ όλα αυτά, η διατύπωση παραμένει θολή και αφήνει περιθώριο μελλοντικών οικονομικών ρυθμίσεων, ακόμη και αν αυτές δεν προέλθουν απευθείας από αμερικανικά κρατικά ταμεία.

Αυτό μπορεί να εξελιχθεί σε σημαντικό πολιτικό πρόβλημα για τον Τραμπ και τον αντιπρόεδρο Τζέι Ντι Βανς, οι οποίοι είχαν στηρίξει μεγάλο μέρος της πολιτικής τους απήχησης στην υπόσχεση ότι δεν θα εμπλέξουν τις ΗΠΑ σε νέους «ατελείωτους πολέμους». Η βάση του κινήματος MAGA, που διατηρεί έντονα αντιπαρεμβατικά αντανακλαστικά, ενδέχεται να αντιδράσει ακόμη και σε μια έμμεση οικονομική διευθέτηση υπέρ της Τεχεράνης.

Ρήγμα στους Ρεπουμπλικανούς

Η κριτική δεν άργησε να έρθει, ακόμη και μέσα από το ίδιο το Ρεπουμπλικανικό Κόμμα. Μέλη του Κογκρέσου ζητούν ενημερώσεις και περισσότερες πληροφορίες από την κυβέρνηση Τραμπ για το περιεχόμενο της συμφωνίας και τις αβεβαιότητες που τη συνοδεύουν.

Ορισμένοι Ρεπουμπλικανοί εμφανίζονται επιφυλακτικοί, υποστηρίζοντας ότι ο Τραμπ παραχώρησε πολλά στο Ιράν χωρίς να εξασφαλίσει επαρκή ανταλλάγματα. Ο απερχόμενος γερουσιαστής της Λουιζιάνα, Μπιλ Κάσιντι, ο οποίος έχασε εσωκομματική αναμέτρηση από αντίπαλο που είχε τη στήριξη του Τραμπ, ήταν ιδιαίτερα αιχμηρός.

«Οι πυρηνικές φιλοδοξίες του Ιράν δεν περιορίστηκαν και έμαθαν ότι η απειλή για το Στενό του Ορμούζ λειτουργεί. Αναμφίβολα θα την αξιοποιήσουν ξανά στο μέλλον», ανέφερε σε ανάρτησή του στο X, χαρακτηρίζοντας τη συμφωνία «το χειρότερο λάθος εξωτερικής πολιτικής εδώ και δεκαετίες».

• Η ακτινογραφία της συμφωνίας: Τι ρυθμίζει και τι όχι για ναυσιπλοΐα, πυρηνικά και παγωμένα κεφάλαια

Τι θα γίνει με τη Χεζμπολάχ

Παρά το γεγονός ότι η συμφωνία παρουσιάστηκε ως βήμα αποκλιμάκωσης, ορισμένα από τα πιο κρίσιμα ζητήματα της περιφερειακής ασφάλειας παραμένουν σχεδόν ανέγγιχτα.

Όταν ξεκίνησε ο πόλεμος, ο Τραμπ είχε δηλώσει ότι βασική προτεραιότητα ήταν να σταματήσει η χρηματοδότηση οργανώσεων που στηρίζονται από το Ιράν, όπως η Χεζμπολάχ. Το ίδιο ζήτημα αποτελούσε βασική προτεραιότητα και για το Ισραήλ, το οποίο συμμετείχε στις επιχειρήσεις κατά του Ιράν και έχει εμπλακεί σε ξεχωριστή σύγκρουση με τη φιλοϊρανική οργάνωση στον Λίβανο.

Η παύση των εχθροπραξιών που προβλέπεται στο μνημόνιο επεκτείνεται και στη Χεζμπολάχ. Ωστόσο, η οργάνωση αναφέρεται ελάχιστα στο κείμενο, ενώ δεν είναι σαφές αν το Ιράν θα πιεστεί στις επόμενες διαπραγματεύσεις να περιορίσει ή να τερματίσει τη στήριξή του προς τη Χεζμπολάχ και άλλα περιφερειακά δίκτυα επιρροής.

Αντίστοιχα, το μνημόνιο δεν αντιμετωπίζει με λεπτομέρεια ούτε το πυραυλικό πρόγραμμα του Ιράν, παρότι τόσο ο Τραμπ όσο και ο Ισραηλινός πρωθυπουργός Μπενιαμίν Νετανιάχου το είχαν θέσει ως βασικό ζήτημα από την αρχή της σύγκρουσης.

«Αν δεν επιτευχθεί μέσα σε 60 ημέρες...»

Το αν η συμφωνία που υπογράφηκε αυτή την εβδομάδα στη Γενεύη θα οδηγήσει σε τελική διευθέτηση παραμένει αβέβαιο. Το κείμενο ορίζει προθεσμία 60 ημερών για τις δύο πλευρές, αφήνοντας όμως ανοιχτό το ενδεχόμενο παράτασης, εφόσον χρειαστεί. Η πρόβλεψη αυτή δείχνει ότι ούτε η Ουάσινγκτον ούτε η Τεχεράνη θεωρούν δεδομένη την επίτευξη μιας πιο ολοκληρωμένης συμφωνίας μέσα στο αρχικό χρονοδιάγραμμα.

Στη συνέντευξη Τύπου που παραχώρησε στο περιθώριο της συνόδου της G7, ο ίδιος ο Τραμπ εμφανίστηκε επιφυλακτικός για τις προοπτικές μιας διαρκούς ειρήνης με το Ιράν.

«Είναι ένα μνημόνιο κατανόησης. Αν δεν ολοκληρωθεί μέσα σε 60 ημέρες, δεν πειράζει — επιστρέφουμε στους βομβαρδισμούς. Δεν θέλω να το κάνω αυτό, γιατί είναι τόσο καλό, αλλά μπορεί να χρειαστεί, επειδή δεν πρόκειται ποτέ να τους επιτρέψουμε να αποκτήσουν πυρηνικό όπλο», δήλωσε.