Τι σηματοδοτεί η «D-Day» για Ιράν και ΗΠΑ: Το στοίχημα Τραμπ, το κόστος για Τεχεράνη και... Ορμούζ

Όπως επισημαίνει σε ανάλυσή του το CNNi, η Ουάσιγκτον ετοιμάζει νέα μέτρα κατά της Τεχεράνης, με τον Αμερικανό υπουργό Οικονομικών Σκοτ Μπέσεντ να προαναγγέλλει τις «σκληρότερες κυρώσεις στην ιστορία». Η νέα κίνηση επαναφέρει στο προσκήνιο τη λογική της «μέγιστης πίεσης», αυτή τη φορά όμως σε μια χώρα που έχει ήδη υποστεί το οικονομικό κόστος πολυετών κυρώσεων και των συνεπειών του πολέμου.

Το κρίσιμο ερώτημα είναι κατά πόσο η περαιτέρω οικονομική επιβάρυνση μπορεί πράγματι να αναγκάσει την ιρανική ηγεσία να κάνει παραχωρήσεις. Αναλυτές που μίλησαν στο CNNi εμφανίζονται επιφυλακτικοί, επισημαίνοντας ότι η Τεχεράνη διαθέτει πολυετή εμπειρία στην παράκαμψη των κυρώσεων και έχει δημιουργήσει ένα σύνθετο δίκτυο μέσω του οποίου εξακολουθεί να εξασφαλίζει έσοδα και να πραγματοποιεί συναλλαγές.

Η οικονομική πίεση γίνεται πολιτική πρόκληση

Η κατάσταση στο εσωτερικό του Ιράν είναι ήδη ιδιαίτερα δύσκολη. Σύμφωνα με στοιχεία του Στατιστικού Κέντρου του Ιράν, τα οποία επικαλείται το Reuters, ο ετήσιος πληθωρισμός έφθασε το 66% τον Ιούλιο, ενώ οι τιμές των τροφίμων αυξήθηκαν κατά 128% σε ετήσια βάση.

Η υποτίμηση του ριάλ, η άνοδος του κόστους ζωής και οι δυσκολίες στην πρόσβαση σε εισαγόμενα προϊόντα έχουν περιορίσει σημαντικά την αγοραστική δύναμη των πολιτών.

Τις δυσκολίες αναγνώρισε και ο πρόεδρος του Ιράν Μασούντ Πεζεσκιάν, δηλώνοντας ότι η χώρα βρίσκεται αντιμέτωπη με «μια σύγκρουση πλήρους κλίμακας, τόσο στο οικονομικό όσο και στο στρατιωτικό πεδίο».

Για την Ουάσιγκτον, η επιδείνωση των οικονομικών συνθηκών μπορεί να λειτουργήσει ως μέσο άσκησης πίεσης στην πολιτική ηγεσία. Ωστόσο, το κατά πόσο αυτή η στρατηγική μπορεί να επιφέρει το επιδιωκόμενο αποτέλεσμα παραμένει αβέβαιο.

Η Dina Esfandiary, επικεφαλής για τη γεωοικονομία της Μέσης Ανατολής στο Bloomberg Economics, εκτίμησε μιλώντας στο CNNi ότι η ιρανική ηγεσία είναι διατεθειμένη να αντέξει το οικονομικό κόστος και ότι τα μέτρα που εξετάζει ο Τραμπ δεν είναι πιθανό, από μόνα τους, να οδηγήσουν την Τεχεράνη σε συνθηκολόγηση.

Το κόστος για τους Ιρανούς

Αναλυτές προειδοποιούν παράλληλα ότι οι άμεσες συνέπειες των νέων κυρώσεων ενδέχεται να γίνουν περισσότερο αισθητές από τον ίδιο τον πληθυσμό.

Eνεργειακός αναλυτής και ερευνητής ανέφερε στο CNNi ότι oι νέοι περιορισμοί θα μπορούσαν να αποδυναμώσουν περαιτέρω το ριάλ, να ενισχύσουν τον πληθωρισμό και να αυξήσουν το κόστος των εισαγόμενων αγαθών, επιβαρύνοντας κυρίως μισθωτούς, συνταξιούχους, μικρές επιχειρήσεις και οικογένειες με χαμηλότερα εισοδήματα.

Αυτό αποτελεί και μία από τις μεγαλύτερες αβεβαιότητες της αμερικανικής στρατηγικής: εάν η κοινωνική πίεση θα μεταφερθεί τελικά προς την πολιτική ηγεσία ή εάν το καθεστώς θα καταφέρει για ακόμη μία φορά να απορροφήσει τους κραδασμούς και να αποδώσει τις οικονομικές δυσκολίες στην εξωτερική απειλή.

Η παράκαμψη των κυρώσεων

Το Ιράν δεν βρίσκεται αντιμέτωπο με οικονομικές κυρώσεις για πρώτη φορά. Στη διάρκεια των τελευταίων δεκαετιών έχει δημιουργήσει μηχανισμούς που του επιτρέπουν να διατηρεί μέρος των εμπορικών και ενεργειακών του συναλλαγών εκτός του δυτικού χρηματοπιστωτικού συστήματος.

Σύμφωνα με το CNNi, σε αυτούς περιλαμβάνονται εταιρείες-βιτρίνες, μεσάζοντες, δίκτυα ανταλλαγής χρημάτων και ένας «σκιώδης» στόλος δεξαμενόπλοιων που χρησιμοποιείται για τη μεταφορά πετρελαίου.

Οι συναλλαγές μπορούν επίσης να πραγματοποιούνται σε κινεζικό γουάν, μέσω ανταλλαγής προϊόντων ή με μηχανισμούς που παρακάμπτουν το δολάριο, όπως εξήγησε ο Shokri.

Γι' αυτό και, σύμφωνα με αναλυτές που επικαλείται το CNNi, η αποτελεσματικότητα των νέων μέτρων θα εξαρτηθεί σε μεγάλο βαθμό από το κατά πόσο η κυβέρνηση Τραμπ έχει βρει νέους τρόπους να περιορίσει τις πηγές εσόδων της Τεχεράνης.

Ισχυρό «χαρτί» το Ορμούζ για το Ιράν

Την ίδια στιγμή, το Ιράν εξακολουθεί να διαθέτει έναν ισχυρό γεωπολιτικό μοχλό: το Στενό του Ορμούζ.

Η δυνατότητα της Τεχεράνης να επηρεάζει τη διέλευση πετρελαίου από μία από τις σημαντικότερες ενεργειακές αρτηρίες του κόσμου προσθέτει μια ακόμη διάσταση στην οικονομική αντιπαράθεση.

Ο επικεφαλής του Ανώτατου Συμβουλίου Εθνικής Ασφάλειας του Ιράν έχει προειδοποιήσει ότι χώρες που θα συμμετάσχουν στους οικονομικούς περιορισμούς εναντίον της Τεχεράνης θα αντιμετωπιστούν ως εχθρικές, ενώ έχει αφήσει ανοικτό το ενδεχόμενο νέων κινήσεων στο Στενό του Ορμούζ.

Έτσι, η προσπάθεια της Ουάσιγκτον να αυξήσει το οικονομικό κόστος για το Ιράν συνοδεύεται και από έναν αντίστροφο κίνδυνο: η Τεχεράνη να επιχειρήσει να μεταφέρει μέρος αυτού του κόστους στις διεθνείς αγορές μέσω της ενέργειας.

Η οικονομία εξελίσσεται επομένως σε έναν από τους σημαντικότερους μοχλούς πίεσης στην αντιπαράθεση. Το στοίχημα για τον Τραμπ είναι εάν οι νέες κυρώσεις θα καταφέρουν αυτό που δεν πέτυχαν προηγούμενοι γύροι οικονομικής πίεσης: να μετατρέψουν τις οικονομικές δυσκολίες του Ιράν σε πολιτικές παραχωρήσεις από την Τεχεράνη.