Λαγκάρντ: Η σιδηρά κυρία της οικονομίας, τα «ελληνικά» της και τα σενάρια για το μέλλον της

Το προφίλ που προσπάθησε να φιλοτεχνήσει όλα τα χρόνια που ήταν επικεφαλής τόσο στο ΔΝΤ, όσο και στην ΕΚΤ ήταν ένα μείγμα στιβαρότητας και διάθεσης για διάλογο, όπου αυτός μπορεί να είναι εφικτός. Η Κριστίν Λαγκάρντ αναζητούσε συγκλίσεις, είχε τις εμμονές που μπορεί να αποκτήσει κάποιος που βλέπει τις οικονομίες «αφ’ υψηλού» και επιδίωκε τον κοινό βηματισμό των εταίρων, χωρίς κραδασμούς και «εξαιρέσεις». Άλλωστε ξεκίνησε στην παιδική της ηλικία ως πρωταθλήτρια της συγχρονισμένης κολύμβησης και ο συγχρονισμός ήταν κάτι που είχε καταγραφεί στο DNA της.

Το «σχολείο» της... συγχρονισμένης κολύμβησης

Όπως είχε δηλώσει η ίδια σε συνεντεύξεις της στο BBC και στον Guardian, η συγχρονισμένη κολύμβηση αποτέλεσε σχολείο ζωής, διδάσκοντάς της την απόλυτη πειθαρχία, την ομαδικότητα, την αντοχή και την ικανότητα να κρατάει την αναπνοή της και να χαμογελά ακόμα και υπό συνθήκες εξαντλητικής πίεσης.

Μετά τις σπουδές στη Νομική έφυγε από την Γαλλία και πήγε στις ΗΠΑ για μεταπτυχιακό και εκεί έκανε πρακτική στο γραφείο του Ρεπουμπλικανού βουλευτή Γουίλιαμ Κοέν, ο οποίος συμμετείχε στην Επιτροπή Δικαιοσύνης της Βουλής των Αντιπροσώπων την περίοδο των διαδικασιών διερεύνησης του σκάνδαλου Watergate. Εμπειρία εξαιρετικά πολύτιμη, που την έκανε γνώστη της αμερικάνικης πολιτικής πραγματικότητας.

Επιστρέφοντας στη Γαλλία προσπάθησε να εισαχθεί στην περίφημη École nationale d'administration, μια σχολή φυτώριο για τις ανώτερες θέσεις της γαλλικής δημόσιας διοίκησης και της πολιτικής, χωρίς όμως να τα καταφέρει. Στράφηκε έτσι προς τη δικηγορία και το 1981 ξεκίνησε η συνεργασία της με το δικηγορικό γραφείο Baker McKenzie, στο Παρίσι, αναλαμβάνοντας υποθέσεις εμπορικού δικαίου, εξαγορών και συγχωνεύσεων. Η εξέλιξή της στην εταιρεία ήταν θεαματική, καθώς ανέβαινε συνεχώς σκαλοπάτια στην ιεραρχία και τον Οκτώβριο του 1999, εξελέγη πρόεδρός της και έγινε η πρώτη γυναίκα που ανέλαβε τη συγκεκριμένη θέση σε έναν από τους μεγαλύτερους διεθνείς δικηγορικούς ομίλους.

Η πρώτη γυναίκα υπουργός Οικονομιών στο G7

Η είσοδός της στην πολιτική ήρθε το 2005 όταν ο τότε πρωθυπουργός της Γαλλίας, Ντομινίκ ντε Βιλπέν, της πρότεινε να αναλάβει το υπουργείο Εξωτερικού Εμπορίου.

Όταν το 2007 ο Νικολά Σαρκοζί εξελέγη πρόεδρος της Γαλλίας η Λαγκάρντ ανέλαβε αρχικά το υπουργείο Γεωργίας και Αλιείας, ένα χαρτοφυλάκιο ήταν σίγουρα χαμηλότερο των προσδοκιών της. Αλλά η μεγάλη ευκαιρία δεν άργησε να φανεί, αφού τον Ιούνιο της ίδιας χρονιάς αναλαμβάνει το υπουργείο Οικονομίας και Οικονομικών. Έτσι έγινε η πρώτη γυναίκα που ανέλαβε το συγκεκριμένο χαρτοφυλάκιο σε χώρα της G7.

Η στιγμή που ανέλαβε μία από τις μεγαλύτερες οικονομίες της Ευρώπης δεν είναι η πιο εύκολη για έναν άνθρωπο που ηγείται για πρώτη φορά του συγκεκριμένου χαρτοφυλακίου. Την επόμενη χρονιά ξεσπά η παγκόσμια οικονομική κρίση και είναι ουσιαστικά μια πρόκληση για την ίδια. Συμμετέχει στις διεθνείς προσπάθειες για την ενίσχυση της εποπτείας και της ρύθμισης του χρηματοπιστωτικού συστήματος, ενώ το δεύτερο εξάμηνο του 2008 προήδρευσε στο ECOFIN.

Το 2009 οι Financial Times την αναδεικνύουν «Υπουργό Οικονομικών της χρονιάς στην Ευρώπη», μια διάκριση που ενίσχυσε το διεθνές της προφίλ και έθεσε τις βάσεις για την μελλοντική της καριέρα.

Σκάνδαλο Ταπί: Η υπόθεση που κινδύνευσε να «λερώσει» το προφίλ της

Η μέχρι τότε πορεία δεν είχε όμως μόνο λαμπρές στιγμές και διακρίσεις. Η πώληση της Adidas, η πολυετής δικαστική διαμάχη του επιχειρηματία Μπερνάρ Ταπί με την Crédit Lyonnais και η αμφιλεγόμενη διαιτησία στην οποία συνετέλεσε η ίδια και κόστισε πολλά εκατομμύρια στο Γαλλικό Δημόσιο.

Το 1993, ο Μπερνάρ Ταπί ανέθεσε στην τότε κρατική γαλλική τράπεζα να διαχειριστεί την πώληση της συμμετοχής του στην Adidas. Η συναλλαγή έγινε έναντι περίπου 315 εκατ. ευρώ, ενώ η εταιρεία αθλητικών ειδών μεταπωλήθηκε αργότερα έναντι περίπου 700 εκατ. ευρώ. Ο Ταπί υποστήριξε ότι η τράπεζα τον είχε ζημιώσει και ξεκίνησε μια πολυετή δικαστική διαμάχη, η οποία εξελίχθηκε σε αντιπαράθεση με το γαλλικό κράτος. Το 2007 ενέκρινε την προσφυγή σε ιδιωτική διαιτησία για την επίλυση της διαφοράς, αντί να συνεχιστεί η δικαστική διαδικασία, παρά τις αντιρρήσεις συνεργατών της, όπως ανέφεραν δημοσιεύματα της εποχής. Τελικά το διαιτητικό δικαστήριο επιδίκασε στον Ταπί 285 εκατ. ευρώ, εκ των οποίων 45 εκατ. ευρώ αφορούσαν αποζημίωση για «ηθική βλάβη», κάτι που προκάλεσε έντονες αντιδράσεις στη Γαλλία.

Τον Μάιο του 2013, η Κριστίν Λαγκάρντ, ούσα τότε επικεφαλής του ΔΝΤ, κατέθεσε στο Ειδικό Δικαστήριο που εξετάζει αδικήματα υπουργών κατά την άσκηση των καθηκόντων τους, στο πλαίσιο της έρευνας για την υπόθεση Ταπί. Τον επόμενο χρόνο τέθηκε υπό επίσημη δικαστική διερεύνηση για αμέλεια. Παρότι οι εισαγγελικές αρχές είχαν εισηγηθεί να μην προχωρήσει η υπόθεση σε δίκη, οι ανακριτές έκριναν ότι έπρεπε να παραπεμφθεί. Η ίδια αρνήθηκε ότι είχε ενεργήσει μεροληπτικά υπέρ του Ταπί ή κατ’ εντολήν του Σαρκοζί.

Στο μεταξύ, το 2015, το Εφετείο του Παρισιού ακύρωσε τη διαιτητική απόφαση και διέταξε τον Ταπί να επιστρέψει τα χρήματα. Η υπόθεση έφτασε στο Δικαστήριο της Δημοκρατίας τον Δεκέμβριο του 2016. Η Λαγκάρντ κρίθηκε ένοχη για αμέλεια, επειδή δεν προσέβαλε τη διαιτητική απόφαση που επιδίκαζε στον Ταπί περίπου 400 εκατ. ευρώ.

Παρά την καταδικαστική απόφαση δεν της επέβαλε ποινή. Η κρίση δεν αφορούσε την απόφασή της να προσφύγει στη διαιτησία, αλλά το γεγονός ότι δεν άσκησε προσφυγή κατά της απόφασης που ακολούθησε.

Η περιβόητη «λίστα Λαγκάρντ» και η... εξαφάνισή της

Η θητεία της Λαγκάρντ στο υπουργείο Οικονομικών είχε όμως και ελληνικό «άρωμα», την περιβόητη «λίστα» της. Το 2010 παρέδωσε ένα αρχείο που περιλάμβανε στοιχεία για περίπου 2.000 Έλληνες με λογαριασμούς στην HSBC της Γενεύης, τα οποία θα μπορούσαν να αξιοποιηθούν για τον εντοπισμό πιθανών περιπτώσεων φοροδιαφυγής στον Έλληνα ομόλογό της, Γιώργο Παπακωνσταντίνου. Το υλικό ήταν αποθηκευμένο σε ένα CD χωρίς σχετική σήμανση. Την επόμενη χρονιά, όταν ο Ευάγγελος Βενιζέλος ανέλαβε το υπουργείο Οικονομικών, το αρχικό CD είχε ήδη χαθεί από το υπουργείο. Τον Ιούλιο του 2011, ωστόσο, ο τότε επικεφαλής του ΣΔΟΕ, Ιωάννης Διώτης, παρέδωσε στον Βενιζέλο αντίγραφο των στοιχείων σε USB. Η «λίστα Λαγκάρντ» βρέθηκε για χρόνια στο επίκεντρο της πολιτικής αντιπαράθεσης, με την τότε αντιπολίτευση να κατηγορεί τις κυβερνήσεις Παπανδρέου, Παπαδήμου και Σαμαρά ότι δεν εκμεταλεύτηκαν τα στοιχεία που τους παρέδωσε η γαλλίδα υπουργός.

Η νέα ταραχώδης σχέση με την Ελλάδα θα έρθει μερικά χρόνια αργότερα, όταν είχε ήδη αναλάβει την ηγεσία του ΔΝΤ. Κράτησε επιφυλακτική, αλλά φιλική στάση απέναντι στην κυβέρνηση Τσίπρα και όταν συναντήθηκε με τον τότε υπουργό Οικονομικών, Γιάνη Βαρουφάκη, χαρακτήρισε την συνάντησή τους «καλή», αν και εξέφρασε αμφιβολίες αν αυτά που συμφώνησαν θα εφαρμοστούν. Τον Ιούλιο του 2015, όταν η κυηβέρνηση Τσίπρα αποφάσισε να μην πληρώσει δόση του δανείου του ΔΝΤ, προσπάθησε να ρίξει τους τόνους, λέγοντας ότι είναι πρόθυμη να έρθει σε συνενόηση με την ελληνική κυβέρνηση, αποτρέποντας μία επιπλέον κρίση, που θα μπορούσε να οδηγήσει στην κατάρρευση πριν την συμφωνία για το τρίτο μνημόνιο.

Η Κριστίν Λαγκάρντ πιστώνεται ως διευθύντρια της ΔΝΤ, θέση στην οποία εξελέγη τον Ιουλίου του 2011, ότι κατάφερε να επανακτήσει ο οργανισμός το γόητρό του που είχε τρωθεί από τα σκάνδαλα που συνόδευσαν το όνομα του προκατόχου της, Ντομινίκ Στρος Καν. Δεν επέλεξε πολιτική πολεμικής με τα κράτη που επλήγησαν περισσότερο από την οικονομική κρίση, αλλά ήταν ανυποχώρητη στη συνέπεια που έπρεπε να δείχνουν τόσο στην αποπληρωμή των χρημάτων που δανείστηκαν από το Ταμείο, όσο και των μεταρρυθμίσεων που ζητούσε για την ανάκαμψη των οικονομιών.

Όταν ανέλαβε τα ηνία της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας το καλοκαίρι του 2019, διαδεχόμενη τον Μάριο Ντράγκι, τα δυσκολότερα της οικονομικής κρίσης ήταν πλέον παρελθόν, αλλά το ξέσπασμα δύο πολέμων έφερε στο προσκήνιο ένα νέο και επίμονο πρόβλημα, αυτό του πληθωρισμού. Για έναν τέτοιο οικονομικό οργανισμό η αύξηση των επιτοκίων ήταν μονόδρομος, κάτι που όμως φρενάρει την οικονομική ανάπτυξη στην ΕΕ, κάνοντας ακριβότερο το χρήμα. Η Λαγκάρντ αποχωρεί, χωρίς σοβαρούς κλυδωνισμούς, με την κριτική κατά καιρούς να επικεντρώνεται στην αμοιβή της και στην -σε όλους ορατή- αδυναμία της στα ακριβά ρούχα και τα φουλάρια.

Πόσο πιθανόν είναι να διεκδικήσει την προεδρία της Γαλλίας

Το ερώτημα πλέον είναι πιο θα είναι το επόμενό της βήμα και αν σκοπεύει να επιστρέψει στην πολιτική. Ο Εμανουέλ Μακρόν αποχωρεί από την προεδρία και στα μάτια κάποιων μια υποψηφιότητα της θα ήταν αυτή που θα μπορούσε να απαντήσει στην αυξημένη εκλογική επιρροή της Λεπέν. Τέτοια πρόθεση δεν έχει εκδηλώσει, αλλά είναι βέβαιο ότι πρόκειται για έναν φιλόδοξο άνθρωπο. Μια επιστροφή της στην πολιτική θα είχε διάφορα «αγκάθια». Υπάρχει άλλωστε και το παρελθόν, όταν ο Ντομινί Στρος Καν ήταν έτοιμος να διεκδικήσει τη γαλλική προεδρία, αλλά τα σεξουαλικά σκάνδαλα ματαίωσαν τα σχέδια του. Από την άλλη οι μόνες περιπτώσεις ανθρώπων που μεταπήδησαν από την ηγεσία της κεντρικής τράπεζας στα ηνία μίας χώρας ήταν ο Ντράγκι και ο Παπαδήμος, οι οποίοι όμως δεν εξελέγησαν, αλλά ορίστηκαν ως πρωθυπουργοί από τις τότε κοινοβουλευτικές πλειοψηφίες. Θα κάνει το μεγάλο βήμα η Κριστίν Λαγκάρντ; Το πιθανότερο είναι ότι ούτε η ίδια έχει αποφασίσει. Άλλωστε η γαλλική πολιτική σκηνή μοιάζει αυτή τη στιγμή με αρένα και για να μπει σ' αυτήν θα πρέπει να επιλέξει την κατάλληλη «πανοπλία», που δεν πωλείται στα ακριβά καταστήματα, στα οποία επιλέγει τα ρούχα της.