ΚΟΣΜΟΣ

Το μεγάλο παζάρι της Ουάσιγκτον για την Ουκρανία: Εδάφη στη Ρωσία με αντάλλαγμα την ένταξη στο ΝΑΤΟ

Το μεγάλο παζάρι της Ουάσιγκτον για την Ουκρανία: Εδάφη στη Ρωσία με αντάλλαγμα την ένταξη στο ΝΑΤΟ
Ο πρόεδρος της Ουκρανίας Βολοντίμιρ Ζελένσκι, δεξιά, με τους απεσταλμένους του αμερικανού προέδρου Ντόναλντ Τραμπ, Στιβ Γουίτκοφ, στο κέντρο, και Τζάρεντ Κούσνερ  (AP Photo/Francisco Seco)

Μια νέα, ιδιαίτερα ευαίσθητη διπλωματική συζήτηση φαίνεται να βρίσκεται σε εξέλιξη στο παρασκήνιο των αμερικανικών προσπαθειών για τον τερματισμό του πολέμου στην Ουκρανία, με την Ουάσιγκτον να εξετάζει ακόμη και το ενδεχόμενο ένταξης του Κιέβου στο ΝΑΤΟ με αντάλλαγμα σημαντικές εδαφικές παραχωρήσεις προς τη Ρωσία.

Σύμφωνα με πληροφορίες, οι απεσταλμένοι του Ντόναλντ Τραμπ, Τζάρεντ Κούσνερ και Στιβ Γουίτκοφ, έχουν συζητήσει δύο διαφορετικές επιλογές για την επίτευξη μιας συμφωνίας.

Η πρώτη προβλέπει την παραχώρηση στη Ρωσία των περιοχών του Ντονμπάς που εξακολουθούν να βρίσκονται υπό ουκρανικό έλεγχο, με αντάλλαγμα την ένταξη της Ουκρανίας στη Βορειοατλαντική Συμμαχία.

Η δεύτερη επιλογή αφορά το πάγωμα των σημερινών γραμμών του μετώπου, χωρίς άμεση διευθέτηση του εδαφικού ζητήματος, με αντάλλαγμα δυτικές εγγυήσεις ασφαλείας προς το Κίεβο. Πρόκειται, εφόσον επιβεβαιωθούν οι πληροφορίες, για δύο προσεγγίσεις που αποτυπώνουν τη δυσκολία της αμερικανικής διπλωματίας να συμβιβάσει τις απαιτήσεις της Ρωσίας με την ανάγκη διασφάλισης της ουκρανικής κυριαρχίας.

Το πρώτο σενάριο: Εδαφικές παραχωρήσεις με αντάλλαγμα το ΝΑΤΟ

Η σημαντικότερη διάσταση των πληροφοριών αφορά το ενδεχόμενο η Ουκρανία να παραχωρήσει στη Ρωσία το υπόλοιπο τμήμα του Ντονμπάς που ελέγχει, εξασφαλίζοντας ως αντάλλαγμα την ένταξή της στο ΝΑΤΟ.

Μια τέτοια συμφωνία θα συνιστούσε ιστορική ανατροπή, καθώς η Μόσχα έχει καταστήσει την αποτροπή της ουκρανικής ένταξης στη Συμμαχία έναν από τους κεντρικούς στόχους της στρατηγικής της. Για την Ουάσιγκτον, ωστόσο, η συγκεκριμένη επιλογή θα μπορούσε θεωρητικά να αποτελέσει έναν τρόπο οριστικής διευθέτησης του ζητήματος ασφαλείας της Ουκρανίας.

Η λογική πίσω από ένα τέτοιο σχέδιο είναι ότι το Κίεβο θα έχανε εδάφη, αλλά θα αποκτούσε την ισχυρότερη δυνατή συλλογική εγγύηση ασφαλείας της Δύσης, μέσω του Άρθρου 5 της Βορειοατλαντικής Συνθήκης.

Υπάρχει, όμως, ένα θεμελιώδες εμπόδιο: η Ρωσία αντιτίθεται κατηγορηματικά στην ένταξη της Ουκρανίας στο ΝΑΤΟ. Επομένως, το πρώτο σενάριο δεν προϋποθέτει μόνο μια εξαιρετικά επώδυνη ουκρανική υποχώρηση, αλλά και μια αντίστοιχα σημαντική μεταβολή της ρωσικής στάσης.

Το δεύτερο σενάριο: Πάγωμα του πολέμου και δυτικές εγγυήσεις

Η εναλλακτική επιλογή εμφανίζεται περισσότερο προσανατολισμένη στη διαχείριση της υφιστάμενης στρατιωτικής πραγματικότητας. Αντί να επιδιωχθεί άμεση οριστική συμφωνία για τα σύνορα, οι δύο πλευρές θα μπορούσαν να αποδεχθούν μια κατάπαυση του πυρός κατά μήκος των σημερινών γραμμών αντιπαράθεσης.

Σε αυτή την περίπτωση, η Ουκρανία θα μπορούσε να λάβει εγγυήσεις ασφαλείας από δυτικές χώρες, χωρίς να εξασφαλίσει απαραίτητα άμεση ένταξη στο ΝΑΤΟ. Το συγκεκριμένο μοντέλο θα μπορούσε να επιτρέψει στην Ουάσιγκτον να παρουσιάσει μια διπλωματική συμφωνία για τον τερματισμό των εχθροπραξιών, αποφεύγοντας προσωρινά το ιδιαίτερα δύσκολο ζήτημα της επίσημης αναγνώρισης εδαφικών απωλειών.

Ωστόσο, μια τέτοια διευθέτηση θα εγκυμονούσε τον κίνδυνο δημιουργίας μιας παρατεταμένης, παγωμένης σύγκρουσης. Η Ρωσία θα διατηρούσε τον έλεγχο των περιοχών που κατέχει, ενώ η Ουκρανία θα εξακολουθούσε να αντιμετωπίζει την απειλή μιας νέας στρατιωτικής επίθεσης.

Το κρίσιμο ερώτημα θα ήταν κατά πόσο οι δυτικές εγγυήσεις θα είχαν πραγματικό αποτρεπτικό χαρακτήρα ή θα περιορίζονταν σε πολιτικές δεσμεύσεις χωρίς αυτόματο μηχανισμό στρατιωτικής αντίδρασης.

Ο ρόλος Κούσνερ και Γουίτκοφ

Η αναφορά στους Τζάρεντ Κούσνερ και Στιβ Γουίτκοφ έχει ιδιαίτερη πολιτική σημασία.

Οι δύο απεσταλμένοι συνδέονται με τη διαπραγματευτική προσέγγιση του Ντόναλντ Τραμπ, η οποία δίνει έμφαση στις απευθείας επαφές, στις προσωπικές σχέσεις και στην αναζήτηση συμφωνιών μέσω αμοιβαίων ανταλλαγμάτων.

Η συζήτηση περί ανταλλαγής εδαφών με εγγυήσεις ασφαλείας εντάσσεται σε αυτή τη λογική. Αντί η αμερικανική πλευρά να επικεντρώνεται αποκλειστικά στην αποκατάσταση της προηγούμενης εδαφικής κατάστασης, φαίνεται, σύμφωνα με το δημοσίευμα, να διερευνά ποιοι συμβιβασμοί θα μπορούσαν να καταστήσουν εφικτή μια συμφωνία.

Αυτό, πάντως, δεν σημαίνει ότι οι συγκεκριμένες προτάσεις έχουν εγκριθεί επισήμως από τον Λευκό Οίκο ή ότι αποτελούν συμφωνημένο αμερικανικό σχέδιο. Η συζήτηση διαφορετικών επιλογών στο παρασκήνιο δεν ισοδυναμεί με επίσημη αλλαγή πολιτικής.

Η Γερμανία και το ευρωπαϊκό εμπόδιο

Ένα ακόμη κρίσιμο στοιχείο αφορά τη στάση της Γερμανίας, η οποία, σύμφωνα με τις ίδιες πληροφορίες, παραμένει επιφυλακτική απέναντι στην προοπτική ένταξης της Ουκρανίας στο ΝΑΤΟ. Η επιφύλαξη αυτή έχει ιδιαίτερη βαρύτητα, καθώς η ένταξη νέου κράτους στη Συμμαχία απαιτεί ομόφωνη συμφωνία των μελών της.

Κατά συνέπεια, ακόμη και αν η Ουάσιγκτον αποφάσιζε να υποστηρίξει την ουκρανική ένταξη, δεν θα μπορούσε να την εξασφαλίσει μονομερώς. Το Βερολίνο και οι υπόλοιπες ευρωπαϊκές πρωτεύουσες θα έπρεπε να αποδεχθούν τις πολιτικές και στρατιωτικές συνέπειες μιας τέτοιας απόφασης.

Επιπλέον, η ένταξη μιας χώρας με ενεργή ή πρόσφατη εδαφική σύγκρουση θα δημιουργούσε εξαιρετικά σύνθετα ζητήματα για την εφαρμογή των εγγυήσεων συλλογικής άμυνας.

Το μεγάλο δίλημμα του Ζελένσκι

Για τον Βολοντίμιρ Ζελένσκι, το ενδεχόμενο εδαφικών παραχωρήσεων αποτελεί ένα από τα πιο δύσκολα πολιτικά ζητήματα από την έναρξη της ρωσικής εισβολής. Ο Ουκρανός πρόεδρος έχει απορρίψει την παραχώρηση ουκρανικών εδαφών, επιμένοντας στην υπεράσπιση της εδαφικής ακεραιότητας της χώρας του.

Η αποδοχή μιας συμφωνίας που θα προέβλεπε την παράδοση των υπόλοιπων ουκρανοκρατούμενων περιοχών του Ντονμπάς θα μπορούσε να προκαλέσει σοβαρές εσωτερικές αντιδράσεις.

Παράλληλα, θα δημιουργούσε σύνθετα συνταγματικά και πολιτικά ζητήματα, καθώς η αλλαγή των συνόρων δεν αποτελεί μια απλή απόφαση της εκτελεστικής εξουσίας. Από την άλλη πλευρά, η προοπτική ένταξης στο ΝΑΤΟ θα μπορούσε να παρουσιαστεί ως μια ιστορική στρατηγική εγγύηση για το μέλλον της χώρας. Το δίλημμα, συνεπώς, δεν είναι απλώς εδαφικό. Είναι κατά πόσο η Ουκρανία θα μπορούσε να αποδεχθεί μια άμεση και ενδεχομένως οριστική απώλεια εδαφών με αντάλλαγμα την υπόσχεση μακροπρόθεσμης ασφάλειας.

Τι σημαίνουν οι πληροφορίες για τη στρατηγική Τραμπ

Η σημαντικότερη πολιτική διάσταση της υπόθεσης είναι ότι η αμερικανική πλευρά εμφανίζεται να διερευνά συμφωνίες που μέχρι πρόσφατα θα θεωρούνταν εξαιρετικά δύσκολες. Ο Ντόναλντ Τραμπ επιδιώκει να συνδέσει τη διπλωματική επίλυση του πολέμου με μια ευρύτερη αναδιάταξη των σχέσεων ασφαλείας στην Ευρώπη.

Ωστόσο, η επιτυχία οποιασδήποτε πρωτοβουλίας εξαρτάται από τρεις διαφορετικές αποφάσεις: την αποδοχή της Ουκρανίας, τη στάση της Ρωσίας και τη συναίνεση των ευρωπαϊκών συμμάχων. Το γεγονός ότι συζητούνται εναλλακτικά σενάρια δείχνει πόσο δύσκολη παραμένει η εξεύρεση μιας φόρμουλας που θα μπορούσε να γίνει αποδεκτή από όλες τις πλευρές.

Η επόμενη ημέρα και το πραγματικό διακύβευμα

Πέρα από το ποια επιλογή θα μπορούσε τελικά να προκριθεί, το βασικό ερώτημα είναι εάν μια συμφωνία θα εξασφάλιζε πραγματική και διαρκή ειρήνη ή απλώς μια προσωρινή αναστολή των εχθροπραξιών.

Η παραχώρηση εδαφών με αντάλλαγμα την ένταξη στο ΝΑΤΟ θα μπορούσε να μεταβάλει ριζικά τον ευρωπαϊκό χάρτη ασφαλείας.

Αντίθετα, το πάγωμα της σημερινής γραμμής του μετώπου θα μπορούσε να σταματήσει τις μάχες χωρίς να επιλύσει τις βαθύτερες αιτίες της σύγκρουσης.

Σε κάθε περίπτωση, το ουκρανικό ζήτημα φαίνεται να εισέρχεται σε μια φάση όπου η συζήτηση δεν περιορίζεται πλέον μόνο στο πώς θα σταματήσει ο πόλεμος, αλλά και στο ποιο θα είναι το γεωπολιτικό τίμημα της ειρήνης.

Και αυτό ακριβώς αποτελεί το δυσκολότερο σημείο για την Ουάσιγκτον: να διαμορφώσει μια συμφωνία που θα είναι αποδεκτή από το Κίεβο, θα μπορεί να εφαρμοστεί στην πράξη και δεν θα οδηγήσει σε έναν νέο κύκλο αντιπαράθεσης ανάμεσα στη Ρωσία και τη Δύση.