Διονύσιος Γκούτης (ΕΑΓΜΕ): Δημιουργούμε λύσεις για την αξιοποίηση του υπόγειου πλούτου της χώρας

Ο κ. Γκούτης, που ανέλαβε πρόσφατα τη δεύτερη θητεία του, μιλά για τις προκλήσεις και τη δυναμική των μεταλλευτικών ερευνών ενώ αναφέρεται και στο ρόλο του ως επικεφαλής του EuroGeoSurveys, του κεντρικού οργανισμού των 37 γεωλογικών ινστιτούτων της Ευρώπης.

Κύριε Γκούτη, αναλαμβάνοντας για δεύτερη θητεία τα ηνία της ΕΑΓΜΕ, σε μια εποχή όπου η κλιματική κρίση και η ενεργειακή ανασφάλεια επανακαθορίζουν τον παγκόσμιο χάρτη, βρεθήκατε μπροστά σε μια διπλή πρόκληση: να εκσυγχρονίσετε έναν ιστορικό οργανισμό και να τον καταστήσετε εξωστρεφή. Πώς ισορροπείτε ανάμεσα στην αυστηρή επιστημονική τεκμηρίωση και την ανάγκη για σύγχρονο, αποδοτικό management;

Σας ευχαριστώ για την ερώτηση, γιατί αγγίζει την ουσία της προσπάθειας που καταβάλλουμε καθημερινά στην ΕΑΓΜΕ. Η ανανέωση της εμπιστοσύνης στο πρόσωπό μου αποτελεί μεγάλη τιμή, αλλά και σημαντική ευθύνη. Θέλω να ευχαριστήσω θερμά τον Υπουργό Περιβάλλοντος και Ενέργειας κ. Σταύρο Παπασταύρου, καθώς και την υπόλοιπη πολιτική ηγεσία του ΥΠΕΝ, για τη στήριξη και την εμπιστοσύνη στο όραμά μας.

Η ισορροπία που περιγράφετε δεν είναι εύκολη, αλλά είναι απολύτως αναγκαία. Ως επιστήμονες, γνωρίζουμε ότι η γεωλογική έρευνα απαιτεί ακρίβεια, χρόνο και τεκμηρίωση. Ως διοίκηση, όμως, οφείλουμε να μετατρέπουμε αυτή τη γνώση σε επιχειρησιακή αξία.

Δεν αρκεί να παράγουμε επιστημονικά δεδομένα — πρέπει αυτά να φτάνουν στην κοινωνία και την Πολιτεία ως λύσεις για την κλιματική θωράκιση και την ορθολογική αξιοποίηση του υπόγειου πλούτου της χώρας.

Πώς μπορεί η ΕΑΓΜΕ να πετύχει την αποστολή της ως στρατηγικός σύμβουλος της Πολιτείας;

Στην πρώτη θητεία, το στοίχημα ήταν η ανασύνταξη και η εσωτερική οργάνωση. Σήμερα, η ΕΑΓΜΕ λειτουργεί με όρους αποδοτικότητας, τηρεί χρονοδιαγράμματα και στέκεται ισότιμα απέναντι στους ευρωπαϊκούς οργανισμούς.

Το προσωπικό μου κίνητρο παραμένει σαφές: να βλέπω τους επιστήμονες του Οργανισμού να εργάζονται σε ένα περιβάλλον που τους επιτρέπει να διαπρέψουν και να προσφέρουν στην πατρίδα τα εργαλεία για βιώσιμη και ασφαλή ανάπτυξη.

Τα τελευταία χρόνια δημιουργήσαμε μια ισχυρή παρακαταθήκη. Φέραμε την ΕΑΓΜΕ στο επίκεντρο των εξελίξεων, ενισχύοντας τον θεσμικό της ρόλο και την επιστημονική της αξιοπιστία. Κεντρικοί άξονες ήταν η ενίσχυση του ερευνητικού έργου, η διαχείριση κρίσεων, η επένδυση στο ανθρώπινο δυναμικό και η εξωστρέφεια των γεωεπιστημών.

Ποια θεωρείτε τα σημαντικότερα βήματα της πρώτης θητείας;

Η αλήθεια είναι ότι νιώθω ιδιαίτερα περήφανος για τον απολογισμό της ΕΑΓΜΕ τα τελευταία χρόνια, καθώς καταφέραμε να υλοποιήσουμε μια σειρά από έργα ουσίας που ενισχύουν τον ρόλο της Αρχής τόσο επιστημονικά όσο και αναπτυξιακά.

Ξεκινώντας, ολοκληρώσαμε τη γεωλογική χαρτογράφηση της χώρας με τον Ενοποιημένο Γεωλογικό Χάρτη της Ελλάδας σε κλίμακα 1:50.000 — ένα έργο εθνικής σημασίας, που αποτελεί θεμέλιο για κάθε μορφή χωροταξικού σχεδιασμού, επενδυτικής δραστηριότητας και επιστημονικής έρευνας.

Παράλληλα, αναδείξαμε στην πράξη τον κοινωνικό ρόλο της ΕΑΓΜΕ, μέσα από την καταλυτική συμβολή της Ομάδας Άμεσης Παρέμβασης. Με εκατοντάδες αποστολές σε όλη τη χώρα, σε περιπτώσεις καταστροφικών κατολισθητικών φαινομένων και άλλων γεωκινδύνων, στηρίξαμε άμεσα την Πολιτεία και τις τοπικές κοινωνίες σε κρίσιμες στιγμές.

Στον τομέα των υδάτων, υλοποιήσαμε και συνεχίζουμε ένα ιδιαίτερα σημαντικό έργο εθνικής εμβέλειας. Το ΔΙΠΥΝΕ (Δίκτυο Παρακολούθησης Υπόγειων Νερών Ελλάδας) διασφαλίζει τη συστηματική ποσοτική και ποιοτική παρακολούθηση των υπόγειων υδάτων, ενώ με το έργο ΣΑΜΥ ΙΙ προχωρήσαμε στην πλήρη και συστηματική απογραφή των υδρογεωτρήσεων σε όλη τη χώρα. Παράλληλα, με στοχευμένες παρεμβάσεις, συμβάλαμε ουσιαστικά στην επίλυση υδρολογικών προβλημάτων σε πολλές περιοχές της Ελλάδας.

Ιδιαίτερη έμφαση δώσαμε και στη γεωθερμία, εξελίσσοντας την έρευνα και την ανάπτυξη γεωθερμικών πεδίων. Δημιουργήσαμε το Εθνικό Μητρώο Γεωθερμικών Σημείων και προχωρήσαμε στην καταγραφή των ιαματικών φυσικών πόρων της χώρας, ενισχύοντας τις δυνατότητες αξιοποίησής τους.

Στον τομέα των ορυκτών πόρων, η ΕΑΓΜΕ, ως αρμόδιος φορέας για τη Δημόσια Μεταλλευτική Έρευνα, υλοποίησε εκτεταμένη κοιτασματολογική έρευνα, μεταξύ άλλων στον Δημόσιο Μεταλλευτικό Χώρο των Κιμμερίων Ξάνθης, στο πλαίσιο του έργου ΟΠΥΓΕΚ. Το σημαντικότερο όμως βήμα ήταν ότι, για πρώτη φορά διαχρονικά, καταθέσαμε Εθνικό Πρόγραμμα Ερευνών Κρίσιμων Ορυκτών Πρώτων Υλών στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή. Σε ένα περιβάλλον έντονου διεθνούς ανταγωνισμού για τους φυσικούς πόρους, το πρόγραμμα αυτό αποτελεί όχι μόνο εργαλείο γεωλογικής έρευνας, αλλά και μια στρατηγική εθνική επιλογή, που ενισχύει το παραγωγικό μοντέλο της χώρας και τη θέση της στη νέα ευρωπαϊκή βιομηχανική πολιτική.

Ένα ακόμη κομβικό επίτευγμα ήταν η εκπόνηση της πρώτης Εθνικής Βάσης Δεδομένων Ενεργών Ρηγμάτων της Ελλάδας, σε συνεργασία με τον ΟΑΣΠ και άλλους ερευνητικούς φορείς, συμβάλλοντας ουσιαστικά στην αντισεισμική θωράκιση και την πολιτική προστασία.

Ταυτόχρονα, επενδύσαμε σημαντικά και στη διάχυση της γνώσης προς την κοινωνία. Είμαστε ιδιαίτερα περήφανοι για τη λειτουργία του νέου Εθνικού Γεωλογικού Μουσείου, το οποίο αποτελεί έναν ζωντανό χώρο εκπαίδευσης και εξωστρέφειας, με δράσεις για μαθητές, σχολεία και το ευρύ κοινό.

Και βεβαίως, δεν μπορώ να μην αναφερθώ στο Geoportal της ΕΑΓΜΕ — ένα έργο-ορόσημο. Μέσα από αυτό, τα γεωχωρικά δεδομένα της χώρας καθίστανται για πρώτη φορά ανοικτά και προσβάσιμα σε όλους. Με ένα «κλικ», κάθε χρήστης μπορεί να αντλήσει πληροφορίες για γεωλογικούς σχηματισμούς, κατολισθήσεις, ποιότητα υπόγειων υδάτων, κοιτασματολογικές γεωτρήσεις και πολλά ακόμη. Παράλληλα, δίνεται η δυνατότητα ψηφιακής περιήγησης στο Εθνικό Γεωλογικό Μουσείο και πρόσβασης στη βιβλιοθήκη της ΕΑΓΜΕ, η οποία περιλαμβάνει περισσότερες από 10.000 εκθέσεις και έχει πλέον πλήρως ψηφιοποιηθεί, αποτελώντας το επιστέγασμα της εκατονταετούς επιστημονικής παρουσίας της Αρχής στη χώρα.

Συνολικά, θα έλεγα ότι η πρώτη θητεία έθεσε τα θεμέλια για μια σύγχρονη, εξωστρεφή και λειτουργική ΕΑΓΜΕ, με ουσιαστικό ρόλο στην ανάπτυξη και την ασφάλεια της χώρας.

Ποιοι είναι οι τρεις κεντρικοί πυλώνες του στρατηγικού της σχεδιασμού για τη νέα αυτή περίοδο στην ΕΑΓΜΕ; Τι θέλετε να είναι το «αποτύπωμα» που θα αφήσετε στο τέλος της της διαδρομής;

Η νέα περίοδος για την ΕΑΓΜΕ δεν μπορεί παρά να είναι πιο απαιτητική αλλά και πιο ώριμη στρατηγικά. Η εμπειρία της πρώτης θητείας μάς επιτρέπει πλέον να κινούμαστε με μεγαλύτερη σαφήνεια προτεραιοτήτων και με πιο απτά αποτελέσματα ως στόχο. Σε αυτό το πλαίσιο, ο σχεδιασμός μας εδράζεται σε τρεις αλληλένδετους πυλώνες:

Πρώτος πυλώνας: η ενίσχυση του θεσμικού και συμβουλευτικού ρόλου της ΕΑΓΜΕ προς την Πολιτεία.

Η ΕΑΓΜΕ οφείλει να αποτελεί τον κατεξοχήν επιστημονικό βραχίονα του κράτους σε ζητήματα γεωεπιστημών, φυσικών πόρων και γεωκινδύνων. Σε αυτή την κατεύθυνση, κομβικό ρόλο διαδραματίζει η εκπόνηση και υλοποίηση του στρατηγικού ερευνητικού της έργου, το οποίο καλύπτει σχεδόν το σύνολο του φάσματος των γεωεπιστημών — από την έρευνα και αξιολόγηση των ορυκτών πόρων έως τη διαχείριση υδατικών συστημάτων, την παρακολούθηση γεωκινδύνων και την υποστήριξη της ενεργειακής μετάβασης.

Στόχος μας δεν είναι μόνο η παραγωγή υψηλού επιπέδου επιστημονικής γνώσης, αλλά κυρίως η αποτελεσματική αξιοποίησή της. Θέλουμε η γνώση αυτή να μεταφράζεται σε άμεσα εφαρμόσιμες πολιτικές, μέσα από τεκμηριωμένες εισηγήσεις, αξιόπιστα δεδομένα και ουσιαστική υποστήριξη της δημόσιας διοίκησης σε κρίσιμα ζητήματα, όπως η πολιτική ορυκτών πόρων, η πολιτική προστασία και η προσαρμογή στην κλιματική αλλαγή.

Δεύτερος πυλώνας: ο ψηφιακός μετασχηματισμός και ο εκσυγχρονισμός των υποδομών.

Η μετάβαση σε μια σύγχρονη, ψηφιακή ΕΑΓΜΕ είναι κρίσιμη. Επενδύουμε στην οργάνωση και διάχυση γεωεπιστημονικών δεδομένων μέσω ανοικτών πλατφορμών, στην ανάπτυξη προηγμένων γεωχωρικών εφαρμογών και στην αξιοποίηση νέων τεχνολογιών. Στόχος είναι η πληροφορία να μην παραμένει «κλειδωμένη», αλλά να γίνεται εργαλείο λήψης αποφάσεων για το κράτος, την αυτοδιοίκηση, τους επενδυτές και τους πολίτες. Παράλληλα, δίνουμε έμφαση και στον εσωτερικό εκσυγχρονισμό του Οργανισμού, ώστε να λειτουργεί με μεγαλύτερη ευελιξία και αποδοτικότητα.

Τρίτος πυλώνας: εξωστρέφεια και βιώσιμη αξιοποίηση των γεωπόρων.

Σε μια περίοδο που η ενεργειακή μετάβαση και η ασφάλεια πρώτων υλών βρίσκονται στο επίκεντρο της ευρωπαϊκής και διεθνούς ατζέντας, η ΕΑΓΜΕ καλείται να διαδραματίσει έναν πιο ενεργό ρόλο. Ενισχύουμε τις συνεργασίες με πανεπιστήμια, ερευνητικά κέντρα, τη βιομηχανία και διεθνείς οργανισμούς, ενώ παράλληλα στηρίζουμε την ορθολογική και περιβαλλοντικά υπεύθυνη αξιοποίηση των πόρων της χώρας. Η στόχευση δεν είναι μόνο η ανάπτυξη, αλλά η βιωσιμότητα και η κοινωνική αποδοχή αυτής της ανάπτυξης.

Όσον αφορά το αποτύπωμα που θα θέλαμε να αφήσουμε, αυτό δεν περιορίζεται σε επιμέρους έργα ή δράσεις. Φιλοδοξία μας είναι, στο τέλος αυτής της διαδρομής, η ΕΑΓΜΕ να έχει μετασχηματιστεί σε έναν πλήρως σύγχρονο, ψηφιακά ώριμο και θεσμικά ισχυρό οργανισμό, που λειτουργεί με διαφάνεια, ταχύτητα και αποτελεσματικότητα. Ταυτόχρονα, θέλουμε να έχει εδραιωθεί ως βασικός πυλώνας του αναπτυξιακού σχεδιασμού της χώρας — ένας οργανισμός που αποδεικνύει έμπρακτα ότι οι γεωεπιστήμες αποτελούν κρίσιμο εργαλείο για την ανθεκτικότητα, την ενεργειακή μετάβαση και τη βιώσιμη ανάπτυξη

Πρόσφατα αναλάβατε την ηγεσία του EuroGeoSurveys, του κεντρικού οργανισμού των 37 γεωλογικών ινστιτούτων της Ευρώπης. Ποιο είναι το όραμα σας σε αυτή την θέση;

Πέρα από κάθε αμφιβολία ήταν μια μεγάλη εθνική επιτυχία. Αφορμής δοθείσης θα ήθελα να ευχαριστήσω για ακόμα μια φορά θερμά τους επικεφαλής των εθνικών γεωλογικών υπηρεσιών των ευρωπαϊκών χωρών που συμμετέχουν στο EuroGeoSurveys για την εμπιστοσύνη που έδειξαν στο πρόσωπό μου.

Η ανάδειξη της Ελλάδας στην ηγεσία του Ευρωπαϊκού Οργανισμού Γεωλογικών Υπηρεσιών – EuroGeoSurveys (EGS) ενισχύει τον στρατηγικό ρόλο της χώρας μας στη διαμόρφωση της ευρωπαϊκής πολιτικής για τους φυσικούς πόρους, την πράσινη μετάβαση και τη γεωλογική ασφάλεια.

Ζούμε σε μια εποχή όπου οι γεωεπιστήμες κατέχουν πλέον κεντρικό ρόλο στο μέλλον της Ευρώπης. Από τη διασφάλιση της βιώσιμης πρόσβασης σε κρίσιμες πρώτες ύλες και την υποστήριξη της ενεργειακής μετάβασης, έως την αντιμετώπιση της κλιματικής αλλαγής και την ορθολογική διαχείριση του υπεδάφους, η τεχνογνωσία των Γεωλογικών Ινστιτούτων της Ευρώπης είναι απαραίτητη για τη λήψη τεκμηριωμένων αποφάσεων και την υποστήριξη της ευρωπαϊκής πολιτικής.

Τα Γεωλογικά Ινστιτούτα δεν διαχειρίζονται απλώς δεδομένα. Διαχειρίζονται ευθύνη, ευθύνη απέναντι στην κοινωνία, ευθύνη απέναντι στη δημόσια πολιτική, ευθύνη απέναντι στις μελλοντικές γενιές. Αυτό το κοινό καθήκον είναι που συνδέει όλους τους οργανισμούς μας.

Οι προσπάθειές μας για τον EuroGeoSurveys θα πρέπει να επικεντρωθούν σε τρεις στρατηγικές προτεραιότητες— οι οποίες αντικατοπτρίζουν επίσης τα τρία γράμματα του οργανισμού: E, G και S.

E – European Voice (Ευρωπαϊκή Φωνή)

Ο πρώτος πυλώνας αφορά την ενίσχυση της ευρωπαϊκής φωνής του EuroGeoSurveys, ως αναγνωρισμένος θεσμικός εταίρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, συγκεντρώνοντας την τεχνογνωσία των Γεωλογικών Ινστιτούτων της Ευρώπης και συμβάλλοντας στη διαμόρφωση ευρωπαϊκών πολιτικών και στρατηγικών πρωτοβουλιών.

G – Geological Cooperation (Γεωλογική Συνεργασία)

Ο δεύτερος πυλώνας είναι η ενίσχυση της συνεργασίας μεταξύ των Γεωλογικών μας Ινστιτούτων, ως η πλατφόρμα όπου τα Γεωλογικά Ινστιτούτα συμπράττουν για την επίλυση των κοινών προκλήσεων της Ευρώπης.

S – Social Impact (Κοινωνικό Αντίκτυπο)

Ο τρίτος πυλώνας είναι η αύξηση του κοινωνικού αντικτύπου και της ορατότητας του έργου μας, υποστηρίζοντας την κοινωνία με πολλούς τρόπους — από την πρόληψη φυσικών κινδύνων και την προστασία του περιβάλλοντος, έως την ασφάλεια των πόρων και τη βιώσιμη ανάπτυξη.

Ωστόσο, είναι εξίσου σημαντικό η αξία αυτού του έργου να επικοινωνείται με σαφήνεια και να γίνεται κατανοητή από τους φορείς χάραξης πολιτικής, τους ενδιαφερόμενους φορείς και το ευρύ κοινό.

Ενισχύοντας την προβολή των δραστηριοτήτων μας και επικοινωνώντας αποτελεσματικότερα τη σημασία των γεωεπιστημών, μπορούμε να διασφαλίσουμε ότι η γεωλογική γνώση θα συνεχίσει να διαδραματίζει κεντρικό ρόλο στην υποστήριξη του βιώσιμου μέλλοντος της Ευρώπης.