Οι επιστήμονες «ζύγισαν» τη βλάστηση του πλανήτη και παρακολουθούν τις μετατοπίσεις της στον χάρτη

Η μελέτη, που δημοσιεύτηκε στο περιοδικό Proceedings of the National Academy of Sciences, βασίστηκε σε δεκαετίες δορυφορικών παρατηρήσεων και έδειξε ότι το ετήσιο κύμα ανάπτυξης των φυτών σχηματίζει ένα κινούμενο σημείο ισορροπίας, το οποίο αλλάζει θέση ανάλογα με τις εποχές και τις ηπείρους.

Αναλύοντας αυτή τη μεταβαλλόμενη ισορροπία, ο καθηγητής Miguel D. Mahecha του Πανεπιστημίου της Λειψίας στη Γερμανία διαπίστωσε ότι το παγκόσμιο «πράσινο κέντρο» μεταναστεύει σταθερά προς τα βορειοανατολικά. Έτσι, ένα πολύπλοκο πλανητικό μοτίβο συμπυκνώνεται σε ένα μετρήσιμο σήμα, που μπορεί να βοηθήσει τους επιστήμονες να κατανοήσουν ποιες δυνάμεις μετακινούν τη δραστηριότητα της βιόσφαιρας πάνω στον χάρτη.

Το κινούμενο κέντρο μάζας

Κάθε χρόνο, αυτό το σημείο ισορροπίας κινείται προς τον βορρά το καλοκαίρι και προς τον νότο τον χειμώνα, οδηγούμενο από το εποχιακό ηλιακό φως. Στα μέσα Ιουλίου, το κέντρο ισορροπίας βρίσκεται κοντά στην Ισλανδία, ενώ στα τέλη Φεβρουαρίου ή στις αρχές Μαρτίου μετατοπίζεται ανοιχτά της Λιβερίας, στη δυτική Αφρική, αναφέρει το Earth.com.

Για να συγκρίνουν τις μεταβολές από χρονιά σε χρονιά, οι ερευνητές αντιμετώπισαν τις περιοχές με μεγαλύτερη φυλλική κάλυψη ως τα «βαρύτερα» τμήματα του πλανήτη. Με αυτόν τον τρόπο υπολόγισαν ένα είδος κέντρου μάζας της βλάστησης για κάθε ημέρα του αρχείου παρατηρήσεων. Αφού υπολογίστηκε αυτό το καθημερινό σημείο, μπόρεσαν να συγκρίνουν εποχές, δεκαετίες και διαφορετικούς δείκτες βλάστησης στον ίδιο χάρτη.

Μετατόπιση προς τα ανατολικά

Εκτός από τη γνωστή ταλάντωση βορρά-νότου, η μελέτη κατέγραψε και μια αξιοσημείωτη μετατόπιση προς τα ανατολικά. Η αλλαγή αυτή φαίνεται να συνδέεται με εντονότερο πρασίνισμα σε περιοχές όπως η Ινδία, η Κίνα και η Ρωσία, όπου η μεγαλύτερη πυκνότητα φύλλων «τραβά» το παγκόσμιο κέντρο προς την ανατολή. Οι ερευνητές παραδέχονται ότι η επιμονή αυτής της τάσης αποτέλεσε έκπληξη, καθώς εμφανιζόταν σταθερή σε πολλαπλά σύνολα δεδομένων και εποχικούς κύκλους. Το γιατί ενισχύεται αυτή η ανατολική ώθηση παραμένει ανοιχτό ερώτημα, καθώς στη διαμόρφωσή της εμπλέκονται η γεωργία, τα δάση και το κλίμα.

Μια πιθανή εξήγηση για την ενίσχυση της βλάστησης σε πολλές περιοχές είναι η αύξηση του διοξειδίου του άνθρακα στην ατμόσφαιρα. Δορυφορικές αναλύσεις έχουν συνδέσει το πρόσφατο παγκόσμιο πρασίνισμα με τα υψηλότερα επίπεδα CO2, καθώς το επιπλέον διοξείδιο μπορεί να ενισχύσει τη φωτοσύνθεση. Παράλληλα, μεγαλύτερες καλλιεργητικές περίοδοι και εντατικότερη διαχείριση γης έχουν αυξήσει τη φυλλική κάλυψη σε πολλές περιοχές, ιδίως όπου υπάρχει επαρκές νερό. Ωστόσο, η τάση αυτή δεν είναι απεριόριστη: η ξηρασία, ο καπνός από πυρκαγιές και τα ακραία κύματα ζέστης μπορούν να επιβραδύνουν την ανάπτυξη ή και να καταστρέψουν τη βλάστηση.

Βαρόμετρο οι βόρειες περιοχές

Ιδιαίτερη σημασία έχει ότι το μεγαλύτερο μέρος της φυτοκαλυμμένης ξηράς βρίσκεται στο Βόρειο Ημισφαίριο. Έτσι, οι μεταβολές στις βόρειες περιοχές επηρεάζουν δυσανάλογα το συνολικό πλανητικό ισοζύγιο. Η νέα μελέτη έδειξε ότι το πράσινο κέντρο συνέχιζε να κινείται προς τον βορρά ακόμη και κατά τη θερινή περίοδο του Νοτίου Ημισφαιρίου, αντί να μετατοπίζεται νότια όπως θα αναμενόταν. Αυτό βοηθά να εξηγηθεί γιατί η ετήσια ταλάντωση βορρά-νότου αρχίζει να μικραίνει.

Η επιτάχυνση της τάσης είναι επίσης εντυπωσιακή. Για την περίοδο 1983-2021, η μακροχρόνια μετατόπιση προς τον βορρά υπολογίστηκε περίπου σε 1,6 έως 2,4 χιλιόμετρα τον χρόνο. Μετά το 2010 όμως, η θέση της νότιας εποχικής φάσης μετακινήθηκε προς τον βορρά με ρυθμό περίπου 14,5 χιλιομέτρων ετησίως. Αν η τάση συνεχιστεί, γεωργία, δάση και άγρια ζωή ίσως βρεθούν αντιμέτωπα με ταχύτερες αλλαγές του εποχικού ημερολογίου από ό,τι προβλέπουν σήμερα τα μοντέλα.