Πώς χημικά από τα ελαστικά των αυτοκινήτων βρίσκουν τον δρόμο για το πιάτο μας

Νέα μελέτη δείχνει ότι αυτά τα σωματίδια δεν είναι απλώς ακόμη μία μορφή μικροπλαστικής ρύπανσης. Μπορεί να λειτουργούν ως «πακέτα» χημικών ουσιών αργής αποδέσμευσης που διεισδύουν στο έδαφος και μεταφέρονται στις καλλιέργειες που τρώμε, αναφέρει το Earth.com.

Η ρύπανση από τα ελαστικά

Περίπου 1,5 δισεκατομμύριο ελαστικά παράγονται κάθε χρόνο παγκοσμίως. Καθώς φθείρονται, απελευθερώνουν τα λεγόμενα σωματίδια φθοράς ελαστικών, τα οποία θεωρούνται ήδη μία από τις μεγαλύτερες πηγές μικροπλαστικών στο περιβάλλον. Όμως το καουτσούκ είναι μόνο ένα μέρος του προβλήματος. Κατά την παραγωγή των ελαστικών χρησιμοποιούνται διάφορα πρόσθετα, τα οποία μπορούν να διαρρέουν για μεγάλο χρονικό διάστημα αφού τα σωματίδια καταλήξουν στο έδαφος.

Προηγούμενες έρευνες είχαν ήδη εντοπίσει χημικές ουσίες από ελαστικά μέσα σε λαχανικά. Ωστόσο, στις περισσότερες περιπτώσεις τα φυτά είχαν εκτεθεί απευθείας στις ουσίες, μέσω νερού ή εδάφους που είχε εμπλουτιστεί τεχνητά. Το ερώτημα που παρέμενε ανοιχτό ήταν αν τα ίδια τα σωματίδια των ελαστικών μπορούν να αποτελέσουν μακροχρόνια πηγή ρύπανσης σε πραγματικές συνθήκες.

Καλλιέργεια σε μολυσμένο έδαφος

Τη νέα μελέτη, που δημοσιεύθηκε στο περιοδικό Environmental Research, πραγματοποίησαν ερευνητές του Εβραϊκού Πανεπιστημίου της Ιερουσαλήμ σε συνεργασία με το Πανεπιστήμιο της Βιέννης. Οι επιστήμονες ανακάτεψαν πραγματικά σωματίδια ελαστικών σε γεωργικό έδαφος, σε συγκεντρώσεις αντίστοιχες με εκείνες που έχουν καταγραφεί κοντά σε δρόμους, από 0,1% έως 1% κατά βάρος. Στη συνέχεια καλλιέργησαν δύο κοινά φυτά, μηδική (αλφάλφα) και μαρούλι.

Για αρκετούς μήνες παρακολούθησαν έξι χημικές ουσίες που είναι γνωστό ότι προέρχονται από ελαστικά, εξετάζοντας πώς μετακινούνται από τα σωματίδια στο έδαφος και από εκεί στους φυτικούς ιστούς. Η απελευθέρωση δεν έγινε με έναν ενιαίο τρόπο. Ορισμένες ουσίες αποδεσμεύτηκαν γρήγορα από την επιφάνεια των σωματιδίων, ενώ άλλες συνέχισαν να διαρρέουν αργά από το εσωτερικό του καουτσούκ. Αυτή η δεύτερη, πιο αργή διαδικασία είναι ιδιαίτερα σημαντική, καθώς σημαίνει ότι ένα σωματίδιο ελαστικού μπορεί να ρυπαίνει το έδαφος για μεγάλο διάστημα.

Τα χημικά που ξεχώρισαν

Από τις ουσίες που εξετάστηκαν, ξεχώρισε η 1,3-διφαινυλογουανιδίνη (DPG). Η ουσία συνέχισε να απελευθερώνεται από τα σωματίδια, παρέμεινε στο έδαφος και συσσωρεύτηκε και στις δύο καλλιέργειες. Στο μαρούλι, μάλιστα, έφτασε σε πολύ υψηλότερα επίπεδα από τις υπόλοιπες χημικές ενώσεις που μελετήθηκαν. Σύμφωνα με τους ερευνητές, αυτό δείχνει ότι η έκθεση μέσω της τροφής ίσως έχει υποτιμηθεί.

Ανησυχία προκαλεί και η παρουσία της 6PPD-κινόνης, μιας ιδιαίτερα τοξικής ουσίας που έχει συνδεθεί με θανάτους σολομών σε μολυσμένα νερά απορροής. Η ομάδα την εντόπισε τόσο στο έδαφος όσο και στα φυτά, εύρημα που, όπως σημειώνουν, χρειάζεται περαιτέρω διερεύνηση.

Τα φυτά μεταβολίζουν τις ουσίες

Η μελέτη έδειξε επίσης ότι τα φυτά δεν αφήνουν αυτές τις ουσίες αμετάβλητες. Στους ιστούς τους εντοπίστηκαν προϊόντα μετασχηματισμού, δηλαδή παράγωγα που προκύπτουν όταν οι αρχικές ενώσεις διασπώνται ή αλλάζουν μορφή. Αυτό κάνει την εικόνα πιο σύνθετη, καθώς μια χημική ουσία μπορεί να μεταβολιστεί καθώς περνά από το έδαφος στην τροφική αλυσίδα.

Οι ερευνητές αναγνωρίζουν ότι η μελέτη έχει περιορισμούς. Δεν παρακολούθησαν όλα τα προϊόντα διάσπασης στο έδαφος και στις ρίζες, ενώ χρησιμοποίησαν καουτσούκ από έναν μόνο τύπο ελαστικού. Παρ’ όλα αυτά, το βασικό συμπέρασμα είναι σαφές: τα σωματίδια από τη φθορά των ελαστικών δεν είναι αδρανή υπολείμματα. Μπορούν να μεταφέρουν χημικούς ρύπους στο έδαφος και, υπό ορισμένες συνθήκες, να τους οδηγήσουν μέχρι τις καλλιέργειες που καταλήγουν στο πιάτο μας.