Το καλώδιο που «ηλεκτρίζει» το Αιγαίο: Η NAVTEX και το παρασκήνιο με την Τουρκία

Η έκδοση της ελληνικής NAVTEX για τις έρευνες που συνδέονται με το έργο της ηλεκτρικής διασύνδεσης Ελλάδας – Κύπρου αποτελεί ένα ακόμη βήμα προς την υλοποίηση μιας σημαντικής ενεργειακής υποδομής στην Ανατολική Μεσόγειο. Ταυτόχρονα, όμως, επαναφέρει στο προσκήνιο ένα από τα πλέον σύνθετα ζητήματα των ελληνοτουρκικών σχέσεων: Την οριοθέτηση των θαλάσσιων ζωνών και τις αντικρουόμενες διεκδικήσεις στην περιοχή μεταξύ Κάσου και Καρπάθου.

Το ερώτημα που ανακύπτει δεν είναι μόνο πότε θα ξεκινήσουν οι έρευνες του γαλλικού πλοίου «Abeille Marengo», αλλά κυρίως εάν θα μπορέσουν να πραγματοποιηθούν χωρίς να προκληθεί νέα ένταση με την Τουρκία.

Μιλώντας στο CNN Greece, ο διεθνολόγος Θεόδωρος Τσίκας επισημαίνει ότι η έκδοση της NAVTEX δεν συνεπάγεται αυτομάτως την έναρξη των ερευνών, ενώ προειδοποιεί ότι η απουσία συνεννόησης ανάμεσα στην Αθήνα και την Άγκυρα θα μπορούσε να θέσει σε κίνδυνο ακόμη και την υλοποίηση του έργου.

Ο ίδιος περιγράφει δύο βασικές διπλωματικές προϋποθέσεις για την ομαλή εξέλιξη των ερευνών, χωρίς να αποκλείει, εφόσον χρειαστεί, ακόμη και την παρέμβαση τρίτης χώρας.

Η NAVTEX δεν σημαίνει ότι αρχίζουν αμέσως οι έρευνες.

Η πρώτη επισήμανση του Θεόδωρου Τσίκα αφορά τη σημασία της ίδιας της NAVTEX και κυρίως την ανάγκη να μη δημιουργούνται εντυπώσεις ότι η έκδοσή της ισοδυναμεί με άμεση έναρξη των εργασιών.

«Πρώτα απ' όλα, η έκδοση δεν σημαίνει ότι αρχίζουν αμέσως οι έρευνες. Αυτό μπορεί να πάρει χρόνο», διευκρινίζει.

Παράλληλα, εξηγεί ότι ακόμη και όταν ξεκινήσουν οι έρευνες, αυτό δεν σημαίνει απαραίτητα ότι το πλοίο θα κινηθεί εξαρχής στις περιοχές όπου εντοπίζεται η ελληνοτουρκική διαφωνία.

Η διάκριση αυτή έχει ιδιαίτερη σημασία, καθώς το ζήτημα δεν αφορά συνολικά την πορεία του καλωδίου, αλλά συγκεκριμένες θαλάσσιες περιοχές στις οποίες οι δύο χώρες προβάλλουν διαφορετικές νομικές θέσεις.

Κάσος και Κάρπαθος: Το σημείο όπου συγκρούονται δύο συμφωνίες.

Σύμφωνα με τον διεθνολόγο, το βασικό πρόβλημα εντοπίζεται στα διεθνή ύδατα ανοιχτά της Κάσου και της Καρπάθου, όπου οι διαφορετικές αντιλήψεις Ελλάδας και Τουρκίας για τις θαλάσσιες ζώνες δημιουργούν ένα ιδιαίτερα σύνθετο διπλωματικό περιβάλλον.

Κατά τον Θεόδωρο Τσίκα, η ύπαρξη αυτών των αντικρουόμενων θέσεων καθιστά δυσκολότερη τη διαχείριση του ζητήματος, καθώς καμία πλευρά δεν επιθυμεί να εμφανιστεί ότι εγκαταλείπει όσα έχει συμφωνήσει ή τις νομικές θέσεις που υποστηρίζει.

Το γεγονός αυτό εξηγεί, σύμφωνα με την ανάλυσή του, γιατί μια τεχνική διαδικασία που συνδέεται με την κατασκευή μιας ενεργειακής υποδομής μπορεί να αποκτήσει ευρύτερες γεωπολιτικές διαστάσεις.

Η ενημέρωση της Τουρκίας και ο κρίσιμος ρόλος της Γαλλίας

Για να αποφευχθεί μια νέα ελληνοτουρκική κρίση, ο Θεόδωρος Τσίκας θεωρεί απαραίτητη την ύπαρξη δύο προϋποθέσεων. Η πρώτη αφορά την ενημέρωση των παράκτιων χωρών, συμπεριλαμβανομένης της Τουρκίας, για τις προγραμματισμένες έρευνες.

Μάλιστα, σπεύδει να διευκρινίσει ότι η ενημέρωση αυτή δεν πρέπει σε καμία περίπτωση να συγχέεται με αίτημα αδειοδότησης από την Άγκυρα.

Στην προσπάθεια αυτή, ιδιαίτερο ρόλο μπορεί να διαδραματίσει η Γαλλία, καθώς το πλοίο που θα πραγματοποιήσει τις έρευνες φέρει γαλλική σημαία, ενώ η γαλλική εταιρεία NEXANS έχει αναλάβει τις σχετικές εργασίες.

Η συγκεκριμένη επισήμανση αποκτά ιδιαίτερο ενδιαφέρον υπό το πρίσμα των διπλωματικών κινήσεων που βρίσκονται ήδη σε εξέλιξη.

Όπως έχει μεταδώσει το CNN Greece, στις 5 Νοεμβρίου η Γαλλίδα πρέσβειρα στην Τουρκία, Ιζαμπέλ Ντιμόν, συναντήθηκε με τον Τούρκο υφυπουργό Εξωτερικών Μεχμέτ Κεμάλ Μποζάι. Δεν έχει επιβεβαιωθεί εάν η συνάντηση συνδέεται με την επανέναρξη των ερευνών, ωστόσο η Αθήνα δεν αποκλείει αυτό το ενδεχόμενο.

• Ώρα μηδέν για τη NAVΤΕΧ και μάχη της Αθήνας στον ΟΗΕ για «μπλόκο» στο Σινιρλίογλου

Η άτυπη συνεννόηση Αθήνας – Άγκυρας

Η δεύτερη προϋπόθεση που θέτει ο διεθνολόγος αφορά την ανάγκη ύπαρξης απευθείας επικοινωνίας μεταξύ Ελλάδας και Τουρκίας, ακόμη και εάν αυτή πραγματοποιηθεί μακριά από τα φώτα της δημοσιότητας.

Ο Θεόδωρος Τσίκας εκτιμά ότι μια τέτοια συνεννόηση θα μπορούσε να επιτρέψει την υλοποίηση του έργου, χωρίς καμία από τις δύο πλευρές να χρειαστεί να υποχωρήσει από τις νομικές της θέσεις.

Και συνεχίζει:

Η ουσία της πρότασης του Θεόδωρου Τσίκα βρίσκεται ακριβώς σε αυτή τη διάκριση: Η υλοποίηση της ηλεκτρικής διασύνδεσης να μη θεωρηθεί από καμία πλευρά ως αποδοχή των θέσεων της άλλης για την οριοθέτηση της υφαλοκρηπίδας.

Πρόκειται, δηλαδή, για μια προσέγγιση που επιδιώκει να διαχωρίσει την κατασκευή μιας ενεργειακής υποδομής από την ευρύτερη και ακόμη ανεπίλυτη ελληνοτουρκική διαφορά.

Το ενδεχόμενο αμερικανικής μεσολάβησης

Εάν η ενημέρωση των παράκτιων χωρών και η άτυπη ελληνοτουρκική συνεννόηση δεν αποδειχθούν αρκετές, ο διεθνολόγος βάζει στο τραπέζι και μια τρίτη δυνατότητα: τη διεθνή μεσολάβηση.

Εκείνο που θεωρεί κρίσιμο είναι να αποφευχθεί μια αντιπαράθεση η οποία θα μπορούσε να προκαλέσει προβλήματα πολύ μεγαλύτερα από μια προσωρινή καθυστέρηση των ερευνών.

«Εάν πάμε σε σύγκρουση, ποια εταιρεία θα δώσει τα λεφτά της;»

Ιδιαίτερα χαρακτηριστική είναι η προειδοποίηση του Θεόδωρου Τσίκα για τις οικονομικές συνέπειες που θα μπορούσε να έχει μια νέα ένταση στην περιοχή.

Όπως επισημαίνει, το πρόβλημα δεν περιορίζεται στις διπλωματικές σχέσεις Ελλάδας και Τουρκίας, αλλά επεκτείνεται στη δυνατότητα χρηματοδότησης και υλοποίησης ενός έργου που απαιτεί σημαντικές επενδύσεις.

Με την επισήμανση αυτή, ο διεθνολόγος αναδεικνύει μια διαφορετική διάσταση του ζητήματος: ακόμη και εάν μια διπλωματική ή στρατιωτική αντιπαράθεση δεν οδηγήσει σε παρατεταμένη κρίση, η αβεβαιότητα που θα προκαλέσει θα μπορούσε, κατά την εκτίμησή του, να λειτουργήσει αποτρεπτικά για τις εταιρείες που εμπλέκονται στην υλοποίηση του έργου.

Το διακύβευμα, επομένως, δεν είναι αποκλειστικά η πραγματοποίηση των επόμενων ερευνών, αλλά η δημιουργία συνθηκών που θα επιτρέψουν την ολοκλήρωση της ηλεκτρικής διασύνδεσης.

«Δεν πρέπει να δραματοποιούμε τις NAVTEX»

Παρά την έντονη πολιτική και διπλωματική σημασία που αποδίδεται στην έκδοση της ελληνικής NAVTEX, ο Θεόδωρος Τσίκας επιμένει ότι δεν πρέπει να δραματοποιείται μια διαδικασία η οποία έχει πρωτίστως χαρακτήρα ενημέρωσης των ναυτιλλομένων.

Εκτιμά, μάλιστα, ότι η Τουρκία θα εκδώσει και τη δική της NAVTEX, προκειμένου να διατηρήσει τις θέσεις της για τη συγκεκριμένη θαλάσσια περιοχή.

Ωστόσο, θεωρεί ότι η έκδοση μιας τουρκικής NAVTEX δεν συνεπάγεται υποχρεωτικά και παρεμπόδιση των ερευνών.

«Εμείς θα πούμε ότι της Τουρκίας η NAVTEX δεν ισχύει, αυτοί θα πουν ότι η δική μας δεν ισχύει. Αλλά οι έρευνες θα μπορούν να προχωρήσουν, εφόσον έχουν υπάρξει οι προϋποθέσεις που σας είπα προηγουμένως», σημειώνει.

Η εκτίμηση αυτή παρουσιάζει ενδιαφέρον, καθώς η Άγκυρα έχει ήδη διαμηνύσει ότι θα προστατεύσει όσα θεωρεί δικαιώματά της στην περιοχή.

Σύμφωνα με το ρεπορτάζ του CNN Greece, η Αθήνα εξετάζει διαφορετικά σενάρια, από την απουσία τουρκικής αντίδρασης έως τις προειδοποιητικές κλήσεις μέσω ασυρμάτου και την πιθανότητα ουσιαστικής παρεμπόδισης του ερευνητικού πλοίου.

• Ηλεκτρική διασύνδεση Κρήτης - Κύπρου: Αντίστροφη μέτρηση για τη NAVTEX μέσα στο Σαββατοκύριακο

Οι παρασκηνιακές επαφές και η δύσκολη συνέχειαΤο επόμενο διάστημα ενδέχεται να αποδειχθεί ιδιαίτερα απαιτητικό για την ελληνική διπλωματία, καθώς η NAVTEX που εξέδωσε ο υδρογραφικός σταθμός Ηρακλείου αφορά χρονικό διάστημα από τις 6 Νοεμβρίου 2026 έως τις 6 Μαρτίου 2027.

Το κύριο μέρος των ερευνών που απομένουν αφορά την περιοχή ανατολικά της Κάσου, μέχρι τα όρια της κυπριακής ΑΟΖ. Πρόκειται για το τμήμα της διαδρομής στο οποίο αποκτά ιδιαίτερη σημασία η στάση της Τουρκίας.

Ο Θεόδωρος Τσίκας δεν αποκλείει το ενδεχόμενο να υπάρξει ένα δύσκολο διάστημα, επισημαίνει ωστόσο ότι πολλά θα εξαρτηθούν από τους χειρισμούς που θα προηγηθούν ή θα πραγματοποιηθούν παράλληλα με τις έρευνες.

Μάλιστα, αφήνει ανοιχτό το ενδεχόμενο ορισμένες επαφές να έχουν ήδη πραγματοποιηθεί, χωρίς να έχουν γίνει γνωστές.

«Κάποιοι από αυτούς μπορεί να έχουν γίνει ήδη και να μην το γνωρίζουμε. Δεν είναι απαραίτητο να μας πουν τα πάντα. Το τι θα έρθει στη δημοσιότητα δεν έχει σχέση με την ουσιαστική συνεννόηση και με τα κανάλια επικοινωνίας που υπάρχουν», εξηγεί.

«Πληρώνουμε το κόστος της μη επίλυσης των ελληνοτουρκικών διαφορών»

Κλείνοντας την ανάλυσή του στο CNN Greece, ο Θεόδωρος Τσίκας επιχειρεί να τοποθετήσει το ζήτημα της ηλεκτρικής διασύνδεσης στο ευρύτερο πλαίσιο των ελληνοτουρκικών σχέσεων.

Επιμένει ότι πρέπει να γίνει σαφής διάκριση μεταξύ της κυριαρχίας στα χωρικά ύδατα και των δικαιωμάτων που σχετίζονται με την υφαλοκρηπίδα σε θαλάσσιες περιοχές εκτός αυτών.

Η συγκεκριμένη διάκριση βρίσκεται στον πυρήνα της επιχειρηματολογίας του, καθώς συνδέει τις δυσκολίες που αντιμετωπίζει σήμερα η ηλεκτρική διασύνδεση με τη μακροχρόνια εκκρεμότητα της οριοθέτησης των θαλάσσιων ζωνών.

Η έκδοση της NAVTEX, συνεπώς, αποτελεί ένα σημαντικό βήμα για την επανεκκίνηση των ερευνών, όχι όμως και εγγύηση ότι το επόμενο στάδιο θα εξελιχθεί χωρίς εμπόδια.