Τα πρωτοχρονιάτικα καρναβάλια της Δυτικής Μακεδονίας με τις αρχαίες ρίζες

Μέσα στο καταχείμωνο, η Δυτική Μακεδονία ζει ολόψυχα τα «Καρναβάλια του Δωδεκαημέρου», είτε αυτά ονομάζονται «Μπουμπουσιάρια» (άγνωστη η ετυμολογία της λέξης) είτε «Ραγκουτσάρια» (ίσως από το ρωμαϊκό «rogatores», ζητιάνοι).

Τα κοστούμια των καρναβαλιστών ίσως αρχικά να απεικόνιζαν τα δαιμόνια (όπως Καλικάντζαρους), που κυκλοφορούσαν τις μακριές νύχτες του χειμερινού ηλιοστασίου.

«Ο σατυρικός τους χαρακτήρας μπορεί μερικές φορές να γίνεται και ελευθεριάζων, βάζοντας σε πειρασμούς τους πιστούς (...) Βέβαια, η κορύφωση των καρναβαλικών εκδηλώσεων γίνεται τις Απόκριες, όπως και στην υπόλοιπη Ελλάδα, αλλά και σχεδόν παντού στον χριστιανικό κόσμο. Η επίσημη Εκκλησία σοφά ακολουθεί πολιτική συμβίωσης με τα έθιμα αυτά, τουλάχιστον τα τελευταία χρόνια», επισημαίνει ο καθηγητής του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης Ιωάννης Πήτας.

Δωδεκαήμερο

Το πρώτο κύμα των γιορτών (Δωδεκαήμερο) κρατάει πάνω από 12 μέρες, από τις λεγόμενες «γουρνοχαρές» και τα Κόλιαντα (παραμονές Χριστουγέννων), μέχρι τα Φώτα (και λίγο μετά στην Καστοριά, που κλείνει τον κύκλο με τα Ραγκουτσάρια και την Πατερίτσα). Τότε, όλη η Μακεδονία «πρέπει» (λάμπει).

«Το Δωδεκαήμερο συμπίπτει με τη χειμερινή ισημερία (21 Δεκεμβρίου), που είναι φυσικό να προκαλούσε δέος στους μακρινούς προγόνους μας, όταν έβλεπαν την φθίνουσα πορεία της μέρας και δεν είχαν εξήγηση. Ήταν λογικό λοιπόν να εξευμενίσουν τον θεό Ήλιο με γιορτές και με ευχές για μια καινούρια αρχή: του νέου έτους ή και της νέας αγροτικής περιόδου (διαβατήριες τελετουργίες, "rites of passage", κατά τον A. van Gennep). Η έννοια του ποδαρικού στην έναρξη κάθε νέας περιόδου επιβιώνει ακόμα και σήμερα στις νεοελληνικές δεισιδαιμονίες», σημειώνει ο κ. Πήτας.

Στις 2 Ιανουαρίου θα πραγματοποιηθούν τα Μπουμπουσιάρια της Εράτυρας Κοζάνης. «Οι γιορτασμοί είναι ζωντανοί και αυθεντικοί. Ξεκίνησαν στις 30/12 (Σούρβα) και συνεχίζονται σε όλη την κοντινή περιοχή με διάφορα καρναβάλια. Tα Μπουμπουσιάρια Εράτυρας κορυφώνονται στις 15.00 της 2ης Ιανουαρίου, με παρέλαση καρναβαλιστών και μετά ολονύχτιο γλέντι.