«Τίποτα δεν σε κάνει να γράφεις όσο η πλήξη»: Η σπάνια συνέντευξη της Αγκάθα Κρίστι

Πενήντα χρόνια μετά τον θάνατό της, η Αγκάθα Κρίστι εξακολουθεί να παραμένει αινιγματική όσο και οι ιστορίες της. Τα αστυνομικά της μυθιστορήματα έχουν γοητεύσει γενιές αναγνωστών σε όλο τον κόσμο, όμως η ίδια απέφευγε συστηματικά τα φώτα της δημοσιότητας.

Η Αγκάθα Κρίστι είχε την ικανότητα να περνά απαρατήρητη. Παρουσιαζόταν ως μια ευγενική κυρία που αγαπούσε την κηπουρική, το καλό φαγητό, την οικογένεια και τα σκυλιά της. Κι όμως, πίσω από αυτή τη ζεστή και καθησυχαστική εικόνα, έκρυβε μια εμμονή με φόνους, δηλητήρια, προδοσίες και ψυχολογικά παιχνίδια. Παρά τη φήμη της, έδινε ελάχιστες πληροφορίες για τον τρόπο με τον οποίο γεννιούνταν οι περίπλοκες πλοκές της.

Χρόνια ντροπαλή και εσωστρεφής, η Κρίστι πείστηκε το 1955 να μιλήσει στο διαμέρισμά της στο Λονδίνο για ένα ραδιοφωνικό πορτρέτο του BBC. Εκεί αποκάλυψε πώς η ανορθόδοξη παιδική της ηλικία τροφοδότησε τη φαντασία της, γιατί θεωρούσε τη συγγραφή θεατρικών έργων ευκολότερη από τα μυθιστορήματα και πώς μπορούσε να ολοκληρώσει ένα βιβλίο μέσα σε μόλις τρεις μήνες.

Γεννημένη το 1890 ως Αγκάθα Μίλερ σε μια εύπορη οικογένεια, εκπαιδεύτηκε κυρίως στο σπίτι. Όπως εξηγούσε η ίδια, η απόφασή της να γράψει συνδεόταν άμεσα με την έλλειψη τυπικής εκπαίδευσης. «Ουσιαστικά δεν είχα καμία εκπαίδευση», έλεγε. «Αργότερα πήγα σχολείο στο Παρίσι, γύρω στα 16 μου, αλλά μέχρι τότε, εκτός από λίγη αριθμητική, δεν είχα κάνει σχεδόν τίποτα».

Η ίδια χαρακτήριζε τα παιδικά της χρόνια «υπέροχα τεμπέλικα», όμως διάβαζε ασταμάτητα. Η πλήξη, όπως έλεγε, την οδήγησε στη συγγραφή: επινοούσε ιστορίες και υποδυόταν όλους τους ρόλους μόνη της. «Τίποτα δεν σε κάνει να γράφεις όσο η πλήξη», τόνιζε. Μέχρι τα 16 ή 17 της είχε ήδη γράψει αρκετά διηγήματα και ένα μακροσκελές –κατά δική της ομολογία– βαρετό μυθιστόρημα.

Το πρώτο της δημοσιευμένο βιβλίο, Η μυστηριώδης υπόθεση στο Στάιλς, κυκλοφόρησε το 1920, έπειτα από πολλές απορρίψεις, και σύστησε στο κοινό τον πιο διάσημο ήρωά της: τον Ηρακλή Πουαρό. Η επιλογή του δηλητηρίου ως μεθόδου δολοφονίας δεν ήταν τυχαία. Κατά τη διάρκεια του Α’ Παγκοσμίου Πολέμου, ενώ ο πρώτος της σύζυγος, Άρτσι Κρίστι, υπηρετούσε στη Γαλλία, εκείνη εργάστηκε ως εθελόντρια νοσοκόμα και αργότερα στο φαρμακείο του νοσοκομείου. Εκεί απέκτησε γνώσεις για φάρμακα και τοξικές ουσίες, τις οποίες αξιοποίησε εκτενώς στα έργα της — το δηλητήριο εμφανίζεται σε 41 φόνους, απόπειρες δολοφονίας ή αυτοκτονίες στις ιστορίες της.

Η αφηγηματική «συνταγή» της Κρίστι ήταν απλή αλλά αποτελεσματική: ένας κλειστός κύκλος υπόπτων, συνήθως από το ίδιο κοινωνικό περιβάλλον, ένας φόνος και μια σειρά στοιχείων που οδηγούν σε μια θεατρική τελική αποκάλυψη. Στο κέντρο, ένας ιδιοφυής ντετέκτιβ όπως ο Πουαρό ή η Μις Μαρπλ. Η δομή αυτή, γνώριμη αλλά ευέλικτη, είναι ένας από τους λόγους που το έργο της παραμένει διαχρονικό.

Το 1926, με τη δημοσίευση του Η δολοφονία του Ρότζερ Άκροϊντ, η επαγγελματική της φήμη απογειώθηκε, ενώ η προσωπική της ζωή κατέρρεε. Ο θάνατος της μητέρας της και η αποκάλυψη του συζύγου της ότι είχε ερωτευτεί άλλη γυναίκα την οδήγησαν σε βαθιά κρίση. Τον Δεκέμβριο εκείνης της χρονιάς εξαφανίστηκε μυστηριωδώς: το αυτοκίνητό της βρέθηκε εγκαταλελειμμένο στο Σάρεϊ, με το παλτό και το δίπλωμά της μέσα, αλλά χωρίς κανένα ίχνος της ίδιας.

Ακολούθησε μία από τις μεγαλύτερες επιχειρήσεις αναζήτησης αγνοουμένου στη βρετανική ιστορία. Ακόμη και ο συγγραφέας του Σέρλοκ Χολμς, Σερ Άρθουρ Κόναν Ντόιλ, ενεπλάκη, ζητώντας τη βοήθεια μέντιουμ. Δέκα ημέρες αργότερα, η Κρίστι εντοπίστηκε σε ξενοδοχείο στο Χάρογκεϊτ της Βόρειας Αγγλίας. Οι θεωρίες ήταν αμέτρητες, όμως η ίδια δεν έδωσε ποτέ ξεκάθαρη απάντηση.

Το 1930 παντρεύτηκε τον αρχαιολόγο Μαξ Μάλοουαν, 14 χρόνια νεότερό της. Τα ταξίδια τους στη Μέση Ανατολή επηρέασαν έντονα το έργο της, οδηγώντας σε κλασικά μυθιστορήματα όπως Ο θάνατος στον Νείλο. Η προσωπική της ευτυχία αποτυπώθηκε και στην παραγωγικότητά της: μέσα σε εννέα χρόνια έγραψε 17 μυθιστορήματα.

Για την ίδια, το ουσιαστικό κομμάτι της συγγραφής ήταν η πλοκή. «Η πραγματική δουλειά γίνεται όταν σκέφτεσαι την εξέλιξη της ιστορίας μέχρι να “δέσει”», έλεγε. Όταν αυτό συνέβαινε, η συγγραφή ήταν απλώς σωματικός κόπος. Τρία μήνες, κατά την άποψή της, ήταν ένας απολύτως λογικός χρόνος για να ολοκληρωθεί ένα βιβλίο.

Στο θέατρο, όμως, ένιωθε ακόμη μεγαλύτερη ελευθερία. Δήλωνε ότι τα θεατρικά έργα ήταν «πολύ πιο διασκεδαστικά» από τα βιβλία, καθώς δεν απαιτούσαν εκτενείς περιγραφές και έπρεπε να γράφονται γρήγορα για να διατηρείται ο ρυθμός του διαλόγου. Δεν είναι τυχαίο ότι Η Ποντικοπαγίδα εξελίχθηκε στο μακροβιότερο θεατρικό έργο στη βρετανική ιστορία, φτάνοντας το 2025 τις 30.000 παραστάσεις.

Ο Ρίτσαρντ Ατένμπορο, που πρωταγωνίστησε στην πρώτη εκδοχή του έργου, είχε πει χαρακτηριστικά ότι η Κρίστι ήταν «το τελευταίο πρόσωπο που θα συνέδεε κανείς με το έγκλημα ή τη βία». Κι όμως, αυτή η ήσυχη, αξιοπρεπής γυναίκα κατάφερε να προκαλέσει ρίγη τρόμου και να μαγνητίσει εκατομμύρια ανθρώπους παγκοσμίως.

Η συνέντευξη του 1955 φωτίζει τη μέθοδο, αλλά όχι το μυστήριο. Και ίσως αυτό να είναι το μεγαλύτερο επίτευγμα της Αγκάθα Κρίστι: ακόμη κι όταν μιλούσε ανοιχτά, κατάφερνε να παραμένει αινιγματική.