Γιατί ιππότες μονομαχούν με τεράστια σαλιγκάρια σε μεσαιωνικά χειρόγραφα

Σύμφωνα με όσα βλέπουμε ζωγραφισμένα στα περιθώρια χειρογράφων του 13^ου αιώνα, τέτοιοι τρομαχτικοί αντίπαλοι είναι τα… σαλιγκάρια. Και όπως αναρωτιέται και το Open Culture, τα αγριογούρουνα, τα λιοντάρια και οι αρκούδες θα ήταν κάτι αναμενόμενο, αλλά γιατί τα σαλιγκάρια;

Οι θεωρίες γύρω από αυτό είναι πολλές. Η πιο γνωστή είναι εκείνη που διατύπωσε η μεσαιωνολόγος Lilian M. C. Randall στο δοκίμιό της του 1962 με τίτλο «The Snail in Gothic Marginal Warfare». Η Randall, η οποία εντόπισε περίπου 70 περιπτώσεις «μονομαχίας» ανθρώπου με σαλιγκάρι σε 29 χειρόγραφα που χρονολογούνται από τα τέλη του 13ου έως τις αρχές του 14ου αιώνα, πίστευε ότι τα μικροσκοπικά αυτά μαλάκια συμβόλιζαν τους Λομβαρδούς, τον γερμανικό λαό που εισέβαλε στην Ιταλία τον 8ο αιώνα.

Αφού ο Καρλομάγνος συνέτριψε τους Λομβαρδούς το 772, ανακηρύσσοντας τον εαυτό του βασιλιά της Λομβαρδίας, οι ηττημένοι στράφηκαν στην τοκογλυφία και την ενεχυροδανειοδότηση, «κερδίζοντας» έτσι την εχθρότητα του υπόλοιπου πληθυσμού, ακόμη και εκείνων που είχαν ανάγκη τις υπηρεσίες τους.

Το επάγγελμά τους τους προσέδιδε μια ιδιότυπη μορφή εξουσίας, του είδους που συχνά χαρακτηρίζει κάποιον ως δειλό, άπληστο, κακόβουλο… και εύκολο να κατατροπωθεί. Κάτι που κάνει ακόμη πιο παράδοξο το γεγονός ότι οι ιππότες που τους αντιμετωπίζουν στα περιθώρια αυτών των εικονογραφημένων χειρογράφων δείχνουν τόσο τρομοκρατημένοι.

Τα μιμίδια του Μεσαίωνα

Θα πρέπει να θυμόμαστε ότι τα σκίτσα στα μεσαιωνικά περιθώρια λειτουργούν ως γελοιογραφίες της επικαιρότητας τυλιγμένες σε αινίγματα, περίπου όπως θα μοιάζουν τα σημερινά μιμίδια του Ίντερνετ σε κάποιον που θα τα δει 800 χρόνια αργότερα. Όποιο μήνυμα ή αστείο κι αν ήθελε να περάσει ο γραφέας, έχει πλέον χαθεί μέσα στην ομίχλη του χρόνου.

Και τέτοια μοτίβα έχουν την τάση να εξελίσσονται. Το θέμα της σύγκρουσης σαλιγκαριού και ιππότη εξαφανίστηκε τον 14ο αιώνα, για να επανεμφανιστεί προς το τέλος του 15ου, σε μια περίοδο όπου οποιαδήποτε προγενέστερη σημασία θα είχε πιθανότατα προσαρμοστεί ώστε να ταιριάζει στις ανάγκες και τις αντιλήψεις της εποχής.

Άλλες θεωρίες που έχουν διατυπωθεί από μελετητές, ιστορικούς της τέχνης, μπλόγκερ και ερασιτέχνες μεσαιωνολόγους σχετικά με τον συμβολισμό αυτών των σκληροτράχηλων σαλιγκαριών στα περιθώρια των χειρογράφων περιλαμβάνουν:

• Την Ανάσταση
• Τους υψηλόβαθμους κληρικούς που αποφεύγουν τα προβλήματα της Εκκλησίας
• Τη βραδύτητα του χρόνου
• Την απομόνωση της άρχουσας τάξης
• Την καταπίεση των φτωχών από την αριστοκρατία
• Την κριτική στους κοινωνικούς αναρριχητές
• Τη γυναικεία σεξουαλικότητα (αυτό πάει με όλα)
• Την ενάρετη ταπεινότητα σε αντιδιαστολή με την ιπποτική υπερηφάνεια
• Τις ζημιές που τα σαλιγκάρια προκαλούν στους κήπους