Το γιγαντιαίο μνημείο που χτίστηκε για την αιωνιότητα – Kαι στέκεται ακόμη 1.700 χρόνια μετά

Στην αρχαία πόλη Ανουρανταπούρα, στα βόρεια-κεντρικά πεδία της Σρι Λάνκα, το παρελθόν δεν μοιάζει ποτέ μακρινό. Τις ημέρες της πανσελήνου, βουδιστές προσκυνητές ντυμένοι στα λευκά περπατούν ξυπόλυτοι στα σκονισμένα μονοπάτια, μοναχοί ψάλλουν τα χαράματα και επισκέπτες από όλο τον κόσμο συμμετέχουν σε τελετουργίες που τελούνται σχεδόν αδιάκοπα εδώ και περισσότερα από 2.000 χρόνια.

Ανάμεσα σε μοναστήρια, δεξαμενές νερού και ιερές στούπες, ξεχωρίζει ένα μνημείο που ακόμη και σήμερα προκαλεί δέος: το Jetavanaramaya. Όταν ολοκληρώθηκε γύρω στο 301 μ.Χ., επί βασιλείας του βασιλιά Μαχασένα, ήταν το τρίτο μεγαλύτερο ανθρώπινο κατασκεύασμα στη Γη, μετά τις Μεγάλες Πυραμίδες της Γκίζας.

Χτισμένο από περίπου 93 εκατομμύρια ψημένα πλινθότουβλα, το Jetavanaramaya έφτανε αρχικά τα 122 μέτρα ύψος, καθιστώντας το ένα από τα ψηλότερα κτίσματα της αρχαιότητας. Σήμερα, ύστερα από αιώνες εγκατάλειψης, καταρρεύσεων και αποκαταστάσεων, υψώνεται στα 71 μέτρα – παραμένει όμως το μεγαλύτερο κτίσμα από τούβλα σε όγκο που κατασκευάστηκε ποτέ.

Παρά το κολοσσιαίο του μέγεθος, το μνημείο είναι σχετικά άγνωστο εκτός Σρι Λάνκα. Η ζούγκλα, οι θρησκευτικές μετατοπίσεις και η επιλεκτική διατήρηση της ιστορίας το έκρυψαν για αιώνες, αφήνοντας ένα από τα σπουδαιότερα επιτεύγματα της αρχαίας μηχανικής στη σκιά.

Το Jetavanaramaya δεν ήταν απλώς μια στούπα, αλλά η καρδιά ενός τεράστιου μοναστικού συγκροτήματος, του Jetavana Vihara, που φιλοξενούσε εκατοντάδες μοναχούς. Όλα τα κτίρια ήταν στραμμένα προς τη στούπα, ώστε κάθε έξοδος από τα κελιά να λειτουργεί ως καθημερινή υπενθύμιση της κοσμικής και θρησκευτικής τάξης.

Η κατασκευή του, ωστόσο, δεν ήταν απαλλαγμένη από εντάσεις. Σύμφωνα με ιστορικές πηγές, ανεγέρθηκε σε γη που συνδεόταν με το ορθόδοξο μοναστικό κατεστημένο της Theravada, χωρίς τη συγκατάθεσή του, και αργότερα συνδέθηκε με τη σαγκάλικα σχολή, η οποία παρουσίαζε επιρροές του Μαχαγιάνα Βουδισμού. Πολλά από αυτά τα κεφάλαια παραμένουν ασαφή, καθώς τα σχετικά χρονικά δεν διασώθηκαν.

Οι τεχνικές προκλήσεις ήταν τεράστιες. Σε αντίθεση με τις πέτρινες πυραμίδες της Αιγύπτου, το Jetavanaramaya βασίστηκε σε πλίνθους – υλικό πιο ευάλωτο στη φθορά. Η παρασκευή, μεταφορά και ακριβής τοποθέτηση εκατομμυρίων τούβλων απαιτούσε εξαιρετική οργάνωση και εργατικό δυναμικό, που πιθανότατα περιλάμβανε τόσο εθελοντές όσο και σκλάβους, καθώς και τη χρήση ελεφάντων και κάρων.

Η αρχιτεκτονική του μαρτυρά βαθιά γνώση μηχανικής: η ημισφαιρική μορφή κατανέμει ομοιόμορφα το βάρος, ενώ τα θεμέλια ελέγχθηκαν με πρωτόγονες αλλά αποτελεσματικές μεθόδους, όπως η πλημμύρα του εδάφους για τη μελέτη της απορρόφησης. Στο εσωτερικό έχουν βρεθεί ακόμη και κοίλες δομές, που υποδηλώνουν πρώιμη κατανόηση του αερισμού.

Πέρα από τεχνικό επίτευγμα, το Jetavanaramaya ήταν και βαθύτατα ιερό. Στο εσωτερικό του έχουν εντοπιστεί λειψανοθήκες και χρυσές πλάκες με παραστάσεις Μποντισάτβα και αποσπάσματα από τη Σούτρα της Τελειότητας της Σοφίας, προσφέροντας σπάνια υλικά τεκμήρια της παρουσίας του Μαχαγιάνα Βουδισμού στην αρχαία Σρι Λάνκα.

Σήμερα, το Jetavanaramaya στέκει ως σιωπηλός μάρτυρας μιας κοινωνίας που μπορούσε να κινητοποιήσει πόρους, γνώση και πίστη σε κλίμακα συγκρίσιμη με κάθε άλλη μεγάλη αρχαία αυτοκρατορία. Ότι παραμένει σχετικά άγνωστο διεθνώς ίσως αποτελεί μία από τις μεγάλες παραλείψεις της ιστορίας – μια υπενθύμιση ότι μερικά από τα σπουδαιότερα επιτεύγματα του ανθρώπου δεν χαράχτηκαν στην πέτρα, αλλά πλάστηκαν από γη, αφοσίωση και συλλογική ευφυΐα.

The massive megastructure built for eternity and still standing 1,700 years later