Το «Hannibal» γίνεται 25 χρονών: Όταν ο Dr Lecter έχασε το «δάγκωμά» του

Στις αρχές του 1999, ο βραβευμένος με Όσκαρ σεναριογράφος Ted Tally επισκέφθηκε τον συγγραφέα Thomas Harris στο Μαϊάμι. Η περίσταση ήταν γιορτινή: ο Harris είχε ολοκληρώσει, έπειτα από πάνω από μία δεκαετία, το τρίτο μυθιστόρημα με τον Hannibal Lecter. Η ατμόσφαιρα, ωστόσο, ήταν — όπως θυμάται ο Tally — «αμήχανη». Ο ίδιος και ο Jonathan Demme, οι δημιουργοί του The Silence of the Lambs, είχαν ήδη αποφασίσει ότι δεν ήθελαν να μεταφέρουν το νέο βιβλίο στον κινηματογράφο.

Το πρόβλημα δεν ήταν η βία. Ήταν το ίδιο το αφήγημα. Το φινάλε του μυθιστορήματος — με την Clarice Starling να ενδίδει πλήρως στη σκοτεινή έλξη του Lecter — προκάλεσε έντονες αντιδράσεις. «Μας έδινε μια αίσθηση απώθησης», έχει πει ο Demme. Ο Tally μιλά ακόμη πιο ωμά: «Νιώσαμε ότι πρόδωσε τους ίδιους του τους χαρακτήρες».

Η Jodie Foster συμφώνησε. Η Starling, όπως είχε οικοδομηθεί στο Lambs, δεν μπορούσε να υποστεί τέτοια μεταστροφή χωρίς να καταρρεύσει δραματουργικά. Η άρνησή της να επιστρέψει σφράγισε τη μοίρα της συνέχειας. Παρά την επιστροφή του Anthony Hopkins, το sequel θα ξεκινούσε ήδη με ένα κενό ταυτότητας.

Τελικά, τη σκηνοθεσία ανέλαβε ο Ridley Scott, με την Julianne Moore στον ρόλο της Starling. Η ταινία που προέκυψε ήταν τεχνικά στιβαρή αλλά αφηγηματικά ασταθής. Ο Scott, οπτικά κυρίαρχος όπως πάντα, μετέτρεψε τον Lecter σε σχεδόν κεντρικό anti-hero — μια επιλογή που υπονόμευσε τον πυρήνα του τρόμου.

Στο Silence of the Lambs, ο Lecter ήταν ένα πλάσμα περιορισμένο, συμπιεσμένο μέσα σε κελιά και σιωπές. Η απειλή του ήταν ψυχολογική, σχεδόν μεταφυσική. Στο Hannibal, κυκλοφορεί ελεύθερος, σαρκάζει, εκτελεί, «τιμωρεί». Ο φόβος δίνει τη θέση του σε μια αλλόκοτη μορφή μακάβριας ικανοποίησης.

Η τονική μετατόπιση είναι εμφανής. Οι σκηνές στη Φλωρεντία — αισθητικά εντυπωσιακές — προβάλλουν έναν Lecter περισσότερο γοητευτικό παρά τρομακτικό. Οι αντίπαλοί του είναι καρικατουρίστικα διεφθαρμένοι. Το ηθικό παιχνίδι της πρώτης ταινίας αντικαθίσταται από μια σχεδόν κόμικ λογική εκδίκησης.

Και ύστερα, η διαβόητη σκηνή με τον Ray Liotta. Ο Lecter, με χειρουργική ψυχραιμία, ανοίγει το κρανίο του Krendler και σερβίρει τον ίδιο του τον εγκέφαλο. Η σκηνή, σχεδιασμένη ως μαύρη κωμωδία τρόμου, έγινε εμβληματική — αλλά και συμβολική για την υπερβολή του φιλμ. Εκεί όπου το Lambs υπαινισσόταν, το Hannibal επιδεικνύει.

Παρά τις ανάμεικτες κριτικές, η ταινία σημείωσε τεράστια εμπορική επιτυχία, ξεπερνώντας τα 350 εκατ. δολάρια παγκοσμίως. Ήταν μια νίκη στο box office, αλλά όχι στην πολιτισμική μνήμη. Το sequel δεν κατέρρευσε — απλώς δεν κατάφερε ποτέ να δικαιολογήσει την ύπαρξή του δίπλα στο πρωτότυπο.

Υπάρχει και ένα βαθύτερο πρόβλημα συνέχειας. Λόγω των εναλλαγών σε στούντιο, δημιουργούς και ερμηνείες, οι ταινίες του Lecter μοιάζουν να κατοικούν σε παράλληλα σύμπαντα. Ο χαρακτήρας αλλάζει υφή από φιλμ σε φιλμ. Η μυθολογία χάνει συνοχή.

Ο Ted Tally το συνοψίζει με μια παρατήρηση σχεδόν θεωρητική: «Ο Lecter λειτουργεί καλύτερα υπό περιορισμό. Η δύναμή του προκύπτει από τη συμπίεση. Όταν κινείται ελεύθερα, χάνει μέρος της απειλής του. Με αυτόν, το “less is more” δεν είναι αισθητική επιλογή — είναι δραματουργική αναγκαιότητα».

Είκοσι πέντε χρόνια μετά, το Hannibal παραμένει ένα παράδοξο κινηματογραφικό κεφάλαιο: τεχνικά άρτιο, εμπορικά επιτυχημένο, αλλά καλλιτεχνικά διχαστικό. Ένα sequel που απέδειξε ότι ακόμη και οι πιο εμβληματικοί κινηματογραφικοί μύθοι μπορούν να επιβιώσουν από μια απογοήτευση — αλλά όχι να την εξαφανίσουν.