«Anthrax Island»: Το μυστηριώδες σκωτσέζικο νησί με το σκοτεινό παρελθόν βιολογικών πειραμάτων

Μόλις δύο χιλιόμετρα σε μήκος, το μικρό νησί Gruinard θα μπορούσε να είναι ακόμη ένα απομονωμένο νησί της Σκωτίας. Αντί γι’ αυτό, έχει μείνει στην ιστορία με το ανατριχιαστικό παρατσούκλι «Anthrax Island», δηλαδή «Νησί του Άνθρακα».

Το νησί βρίσκεται ανοιχτά της βορειοδυτικής ακτής της Σκωτίας και η ιστορία του είναι άρρηκτα συνδεδεμένη με τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο, τα μυστικά στρατιωτικά πειράματα και τους φόβους για βιολογικό πόλεμο.

Από βοσκότοπος σε μυστικό στρατιωτικό εργαστήριο

Για αιώνες, το Gruinard ήταν ένα σχετικά ασήμαντο νησί. Οι πρώτες καταγραφές του χρονολογούνται από τον 16ο αιώνα, ενώ αργότερα χρησιμοποιήθηκε από τοπικές κοινότητες για βοσκή προβάτων και αλιευτικές δραστηριότητες.

Στις αρχές του 20ού αιώνα είχε πλέον εγκαταλειφθεί και δεν κατοικούσε κανείς εκεί. Αυτή ακριβώς η απομόνωση τράβηξε το ενδιαφέρον της βρετανικής κυβέρνησης.

Το 1942, με τον πόλεμο να μαίνεται στην Ευρώπη και τους Συμμάχους να φοβούνται πιθανή χρήση βιολογικών όπλων από τη ναζιστική Γερμανία, το νησί επιτάχθηκε για μυστικά πειράματα.

Οι βρετανικές αρχές θεώρησαν ότι η τοποθεσία του ήταν ιδανική: απομονωμένο, περιτριγυρισμένο από νερό και κατάλληλο για περιορισμό επικίνδυνων μολύνσεων.

Τα πειράματα με άνθρακα

Στο πλαίσιο της επιχείρησης Operation Vegetarian, οι επιστήμονες χρησιμοποίησαν το νησί για δοκιμές με άνθρακα, τη θανατηφόρα ασθένεια που προκαλείται από το βακτήριο Bacillus anthracis και μπορεί να παραμείνει στο έδαφος για δεκαετίες.

Ογδόντα πρόβατα μεταφέρθηκαν στο Gruinard και αφέθηκαν ελεύθερα στο έδαφος του νησιού. Στη συνέχεια, γύρω τους πυροδοτήθηκαν συσκευές γεμάτες με σπόρια άνθρακα, ώστε να ελεγχθεί η αποτελεσματικότητα του όπλου.

Τα περισσότερα ζώα μολύνθηκαν γρήγορα και πέθαναν μέσα σε λίγες ημέρες, αποδεικνύοντας την ισχύ της ουσίας. Όμως σύντομα έγινε σαφές ότι το μεγαλύτερο πρόβλημα ήταν άλλο: τα σπόρια δεν εξαφανίζονταν.

Καραντίνα για δεκαετίες

Οι πρώτες προσπάθειες απολύμανσης απέτυχαν, καθώς οι επιστήμονες διαπίστωσαν ότι ο άνθρακας είχε διεισδύσει βαθιά στο έδαφος.

Το Gruinard χαρακτηρίστηκε επικίνδυνο και τέθηκε σε καραντίνα. Το νησί περιφράχθηκε, τοποθετήθηκαν προειδοποιητικές πινακίδες και η πρόσβαση απαγορεύτηκε. Μόνο ειδικά εξουσιοδοτημένοι ερευνητές μπορούσαν να αποβιβαστούν εκεί.

Για δεκαετίες, το νησί έγινε σύμβολο των ακραίων συνεπειών του πολέμου και της βιολογικής έρευνας.

Η απολύμανση και η επιστροφή στη φύση

Στα τέλη της δεκαετίας του 1970 αυξήθηκαν οι αντιδράσεις της κοινής γνώμης για τη συνεχιζόμενη μόλυνση. Το 1981 η πίεση κορυφώθηκε όταν μια μυστηριώδης ομάδα, η Dark Harvest Commando, ισχυρίστηκε ότι μετέφερε μολυσμένο χώμα από το νησί σε κυβερνητικές εγκαταστάσεις.

Η βρετανική κυβέρνηση αναγκάστηκε να δράσει. Ξεκίνησε μια δαπανηρή επιχείρηση απολύμανσης, κατά την οποία αφαιρέθηκαν τα πιο μολυσμένα στρώματα χώματος και στο νησί διασκορπίστηκαν 280 τόνοι διαλύματος φορμαλδεΰδης.

Αργότερα επανέφεραν πρόβατα για δοκιμές ασφαλείας και, το 1990, η κυβέρνηση ανακοίνωσε επίσημα ότι το Gruinard ήταν πλέον ασφαλές.

Γιατί κανείς δεν πηγαίνει σήμερα

Παρότι θεωρείται απολυμασμένο, το νησί παραμένει ακατοίκητο και ουσιαστικά ανεπίσκεπτο. Είναι ιδιωτική ιδιοκτησία, δεν διαθέτει υποδομές και εξακολουθεί να περιβάλλεται από φήμες και φόβους ότι ίσως δεν είναι απολύτως ασφαλές.

Η φύση έχει πλέον ανακτήσει μεγάλο μέρος του τοπίου, όμως το Gruinard εξακολουθεί να θυμίζει πως οι συνέπειες του πολέμου μπορούν να παραμείνουν για γενιές, ακόμη και μακριά από τα πεδία των μαχών.