Ένα μεσαιωνικό βιβλίο στη Ρώμη έκρυβε το παλαιότερο αγγλικό ποίημα

Το παλαιότερο σωζόμενο αγγλικό ποίημα είναι ένα σπάνιο, από καιρό χαμένο αντίγραφο του «Ύμνου του Κέιντμον», το πρώτο ποίημα που καταγράφηκε ποτέ στην Παλαιά Αγγλική και βρέθηκε στο βιβλίο της «Εκκλησιαστικής Ιστορίας του Αγγλικού Λαού» του Σεβάσμιου Μπέντα.

«Μας εξέπληξε. Μείναμε άφωνοι. Δεν μπορούσαμε να πιστέψουμε στα μάτια μας όταν το είδαμε για πρώτη φορά» δήλωσε στην Associated Press η Ελισάβεττα Μαγκνάντι, ερευνήτρια στη Σχολή Αγγλικής Γλώσσας του Trinity College του Δουβλίνου.

Το ποίημα βρισκόταν μέσα στο κύριο σώμα του λατινικού κειμένου: «Ήταν εξαιρετικό».

Ήταν γραμμένο στην διάλεκτο της Παλαιάς Αγγλικής, δηλαδή την αγγλοσαξονική γλώσσα που ήταν η πρώιμη μορφή της Αγγλικής η οποία ομιλείτο σε μέρη της σημερινής Αγγλίας και νότιας Σκωτίας από τον 5ο αιώνα ως τον 12ο αιώνα.

Το σπάνιο ποίημα είχε γραφτεί από έναν αγρότη της Νορθουμβρίας (η σημερινή βόρεια Αγγλία) τον 7ο αιώνα. Ο «Ύμνος του Κέιντμον» εμφανίζεται σε ορισμένα αντίγραφα της «Εκκλησιαστικής Ιστορίας του Αγγλικού Λαού», που γράφτηκε στα λατινικά από έναν μοναχό και άγιο γνωστό ως τον Σεβάσμιο Μπέντ. Η ιστορία του είναι ένα από τα πιο ευρέως αναπαραγόμενα κείμενα του Μεσαίωνα, με σχεδόν 200 χειρόγραφα, σύμφωνα με τον Μάρκ Φώλκνερ, αναπληρωτή καθηγητή μεσαιωνικής λογοτεχνίας στο Trinity.

Ο Φώλκνερ θεωρεί ότι το ποίημα του Κέιντμον αποτελεί την απαρχή της αγγλικής λογοτεχνίας.

Το χειρόγραφο που ανακάλυψαν ο ίδιος και ο Μαγκνάτι είναι ένα από τα παλαιότερα, καθώς χρονολογείται από τον 9ο αιώνα. Δύο παλαιότερα αντίγραφα περιέχουν το ποίημα στην παλαιά αγγλική γλώσσα, αλλά ως μεταγενέστερες προσθήκες, μεταφρασμένο δηλαδή από τα λατινικά και γραμμένο πρόχειρα στο περιθώριο από μεταγενέστερους αντιγραφείς ή προστεθέν ως παράρτημα, χωρίς όμως να εντάσσεται στο κύριο σώμα του κειμένου, σύμφωνα με τους ερευνητές.

Η ανακάλυψη ρίχνει φως στην ευρεία διάδοση της αγγλικής γλώσσας, πολύ νωρίτερα από ό,τι πιστευόταν μέχρι τώρα, δήλωσε ο Φώλκνερ στη Ρώμη, όπου το δίδυμο είχε ταξιδέψει για να δει το κείμενο από κοντά για πρώτη φορά.

«Πριν από την ανακάλυψη του χειρογράφου της Ρώμης, το παλαιότερο χρονολογούνταν από τις αρχές του 12ου αιώνα. Αυτό λοιπόν είναι τρεις αιώνες παλαιότερο από εκείνο. Και έτσι μαρτυρά τη σημασία που αποδιδόταν ήδη στην αγγλική γλώσσα στις αρχές του 9ου αιώνα», είπε ο Φόλκνερ.

Και είναι σχεδόν θαύμα που το ανακάλυψαν.

Το βιβλίο είχε μια μακρά και περίπλοκη ιστορία

Ο Κέιντμον λέγεται ότι συνέθεσε το ποίημα ενώ εργαζόταν στο Αβαείο του Γουίτμπι στο Βόρειο Γιορκσάιρ, αφού οι καλεσμένοι σε ένα συμπόσιο άρχισαν να απαγγέλλουν ποιήματα, ανέφερε ο Φόλκνερ.

«Ντροπιασμένος που δεν ήξερε τίποτα κατάλληλο, ο Κέιντμον έφυγε από το συμπόσιο και πήγε για ύπνο», είπε. «Τότε εμφανίστηκε μια μορφή στα όνειρά του και του είπε να τραγουδήσει για τη δημιουργία, κάτι που ο Κέιντμον έκανε ως εκ θαύματος, δημιουργώντας τον εννιάστιχο ύμνο».

Περίπου 1.400 χρόνια αργότερα, αυτό το αντίγραφο του ποιήματός του επανεμφανίστηκε στην κύρια δημόσια βιβλιοθήκη της Ρώμης. Διέσχισε όμως τον Ατλαντικό Ωκεανό τουλάχιστον δύο φορές και άλλαξε χέρια ακόμη περισσότερες.

Τον 17ο αιώνα, καθώς η σημασία της μονής μειωνόταν, η τεράστια συλλογή χειρογράφων της μεταφέρθηκε σε άλλη μονή στη Ρώμη, στη συνέχεια μεταφέρθηκε στο Βατικανό και τελικά σε μια μικρή εκκλησία.

Κατά τη διάρκεια αυτής της περιόδου, ορισμένα από τα κείμενα χάθηκαν, για να ξαναεμφανιστούν στις αρχές του 19ου αιώνα στην κατοχή διάσημων διεθνών συλλεκτών, ανέφερε ο Λόνγκο.

Αυτό το αντίγραφο της ιστορίας του Βέδα κατέληξε στα χέρια του φημισμένου Άγγλου συλλέκτη αρχαιοτήτων Τόμας Φίλιπς. Όταν ο Φίλιπς βρέθηκε σε δύσκολη οικονομική κατάσταση και άρχισε να πουλάει τμήματα της συλλογής του, ο Ελβετός βιβλιόφιλος Μάρτιν Μπόντμερ απέκτησε το βιβλίο. Από εκεί, με κάποιο τρόπο, κατέληξε στη Νέα Υόρκη, στη συλλογή του Αυστριακής καταγωγής εμπόρου σπάνιων βιβλίων Χ.Π. Κράους κατά τη διάρκεια του 20ού αιώνα.

Το ιταλικό υπουργείο Πολιτισμού έψαχνε σε όλο τον κόσμο για τα χαμένα χειρόγραφα της μονής της Νοναντόλα, αγοράζοντάς τα σε δημοπρασίες και από συλλέκτες σε όλο τον κόσμο. Αγόρασε το αντίγραφο της ιστορίας του Βέδα από τον Κράους το 1972, σύμφωνα με τους ερευνητές και από τότε το περίφημο κείμενο παρέμεινε στη βιβλιοθήκη της Ρώμης, αλλά έτυχε ελάχιστης προσοχής.

«Ήξερα ότι το βιβλίο ήταν καταχωρημένο στον κατάλογο της βιβλιοθήκης, οπότε ήμουν σχεδόν βέβαιη ότι το βιβλίο ήταν, στην πραγματικότητα, ακόμα εδώ», είπε η ερευνήτρια.

«Συνειδητοποίησα ότι, λόγω της πολύ περίπλοκης ιστορίας αυτού του βιβλίου, κανένας σημαντικός μελετητής δεν το είχε πραγματικά εξετάσει» όπως σχολίασε η ίδια.

Το ποίημα

Now we must praise the guardian of the heavenly kingdom,

the might of the creator and his intention,

the work of the father of glory, in that he of each wonder,

eternal lord, established the beginning.

He first created the earth for men,

heaven as a roof, the holy creator,

then the middle earth, the guardian of mankind,

the eternal lord, afterwards created

for men on earth, the almighty lord.