«Δεν ήταν ήρωας»: Ρομπέν των Δασών, ο βίαιος παράνομος που έγινε αγαπημένο σύμβολο

Για γενιές θεατών, ο Ρομπέν των Δασών είναι ο χαρισματικός ήρωας που κλέβει από τους πλούσιους για να βοηθήσει τους φτωχούς. Η εικόνα του έχει συνδεθεί με την ταινία κινουμένων σχεδίων της Disney του 1973, με την αλεπού που φοράει πράσινο καπέλο και πολεμά την αδικία. Όμως η πραγματική προέλευση του θρύλου είναι πολύ πιο σκοτεινή.

Η νέα ταινία «The Death of Robin Hood», με πρωταγωνιστή τον Χιου Τζάκμαν, έρχεται να αμφισβητήσει τη γνώριμη εικόνα του ήρωα. Ο ηλικιωμένος πλέον Ρομπέν, κουρασμένος από τις μάχες και αντιμέτωπος με το τέλος της ζωής του, απορρίπτει ο ίδιος τον μύθο που τον ακολουθεί. Όταν μια γυναίκα τον περιγράφει ως έναν ενάρετο υπερασπιστή της δικαιοσύνης, εκείνος απαντά: «Δεν ήταν ήρωας. Έκλεβε και σκότωνε για την ευχαρίστησή του και μόνο».

Κι όμως, σύμφωνα με τους ιστορικούς, αυτή η βίαιη εκδοχή βρίσκεται πολύ πιο κοντά στις πρώτες αφηγήσεις που γεννήθηκαν τον 12ο αιώνα. Οι ιστορίες για τον Ρομπέν των Δασών κυκλοφορούσαν αρχικά προφορικά και καταγράφηκαν δύο αιώνες αργότερα στις πρώτες μπαλάντες. Ο ήρωας εκείνων των αφηγήσεων δεν ήταν αριστοκράτης ούτε ο περίφημος Σερ Ρόμπιν του Λόξλεϊ που γνωρίζουμε σήμερα. Ήταν ένας άνθρωπος χαμηλότερης κοινωνικής τάξης, ένας πανούργος και συχνά βίαιος παράνομος, που συγκρουόταν με τους ισχυρούς της εποχής, κυρίως με διεφθαρμένους κληρικούς και γαιοκτήμονες.

Η ιστορικός Έιμι Σ. Κάουφμαν, συγγραφέας του μυθιστορήματος The Traitor of Sherwood Forest, περιγράφει τον πρώτο Ρομπέν ως «έναν ηθικά γκρίζο μεσαιωνικό απατεώνα» και «έναν βίαιο, απείθαρχο αλήτη». Όπως σημειώνει, οι πρώτες ιστορίες τον παρουσίαζαν περισσότερο ως έναν ανατρεπτικό χαρακτήρα παρά ως πρότυπο αρετής.

Η εικόνα του άρχισε να αλλάζει τον 16ο αιώνα, όταν η αριστοκρατία υιοθέτησε τον θρύλο. Ο βασιλιάς Ερρίκος Η΄ ήταν θαυμαστής του και συμμετείχε ακόμη και σε γιορτές ντυμένος Ρομπέν των Δασών. Σταδιακά, ο παράνομος έγινε ευγενής, έπαψε να αμφισβητεί το σύστημα και μετατράπηκε σε υπερασπιστή του νόμιμου βασιλιά Ριχάρδου απέναντι στον σφετεριστή πρίγκιπα Ιωάννη. Έτσι γεννήθηκε η εικόνα που κυριάρχησε στους επόμενους αιώνες.

Τον 19ο αιώνα, τα παιδικά βιβλία εξημέρωσαν ακόμη περισσότερο τον χαρακτήρα, ενώ ο κινηματογράφος του 20ού αιώνα, με πρωταγωνιστές όπως ο Έρολ Φλιν, ο Κέβιν Κόστνερ και ο Ράσελ Κρόου, εδραίωσε τον ηρωικό μύθο. Η Disney ήταν εκείνη που καθόρισε περισσότερο από όλους τη σύγχρονη αντίληψη για τον Ρομπέν των Δασών.

Ο σκηνοθέτης Μάικλ Σαρνόσκι παραδέχεται ότι μεγάλωσε με την ταινία της Disney, όμως όταν διάβασε αργότερα την παλιά μπαλάντα «Ο Θάνατος του Ρομπέν των Δασών», εντυπωσιάστηκε από το χάσμα ανάμεσα στις δύο εκδοχές. Όπως λέει, προσπαθούσε να καταλάβει πώς ήταν δυνατόν οι δύο τόσο διαφορετικοί χαρακτήρες να αποτελούν στην ουσία το ίδιο πρόσωπο.

Η Έιμι Κάουφμαν υποστηρίζει ότι ακριβώς αυτή η αντίφαση είναι που κάνει τον θρύλο τόσο διαχρονικό. Ο Ρομπέν ήταν πάντα ένας άνθρωπος με αδυναμίες και αντιφάσεις, που αμφισβητούσε την εξουσία αλλά συχνά πλήρωνε το τίμημα των πράξεών του.

Οι σύγχρονες αναγνώσεις του μύθου αντανακλούν και τη σημερινή εποχή. Σε έναν κόσμο που τείνει να χωρίζει τους ανθρώπους σε «ήρωες» και «κακούς», οι νέες εκδοχές του Ρομπέν των Δασών επιμένουν στις γκρίζες ζώνες. Ο ίδιος ο Σαρνόσκι θεωρεί ότι τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης και η ανάγκη για απλοποιημένες αφηγήσεις μάς έχουν κάνει να ξεχνάμε πως οι άνθρωποι είναι πολύ πιο περίπλοκοι.