Πριν από την «Έναστρη Νύχτα»: Το έργο που αποκάλυψε το όραμα του Βαν Γκογκ

Πολύ πριν η «Έναστρη Νύχτα» γίνει ένα από τα πιο αναγνωρίσιμα έργα τέχνης στον κόσμο, ο Βίνσεντ βαν Γκογκ είχε ήδη στραφεί προς τον νυχτερινό ουρανό.

Τον Σεπτέμβριο του 1888, λίγους μήνες μετά την εγκατάστασή του στην Αρλ της νότιας Γαλλίας, φιλοτέχνησε το «Café Terrace at Night», έναν πίνακα που θεωρείται πλέον η πρώτη του «έναστρη νύχτα».

Σύμφωνα με ανάλυση του ιστορικού τέχνης Kelly Grovier στο BBC, το έργο σηματοδοτεί μια κρίσιμη καμπή για τον Βαν Γκογκ.

Ο καλλιτέχνης, αναζητώντας μια δημιουργική και πνευματική αναγέννηση, εγκαταλείπει την πιστή αναπαράσταση της πραγματικότητας και επιχειρεί να αποδώσει, όπως έγραφε στον αδελφό του Τεό, «την αίσθηση του απείρου».

Τα πλακόστρωτα που κρύβουν το παρελθόν

Το πρώτο στοιχείο που ξεχωρίζει είναι το πολύχρωμο πλακόστρωτο που καταλαμβάνει μεγάλο μέρος του πίνακα. Κάτω από αυτό, όμως, κρύβεται ένα αόρατο παρελθόν: τα υπόγεια ρωμαϊκά κτίσματα της αρχαίας Αρλ. Ο Grovier υποστηρίζει ότι ο Βαν Γκογκ γνώριζε την ιστορία της πόλης και χρησιμοποιεί τα πλακόστρωτα σαν μια μεταφορά για τα ερείπια του παρελθόντος πάνω στα οποία οικοδομείται κάθε νέα αρχή.

Οι κολόνες που εξαφανίστηκαν

Παρότι από το σημείο όπου στεκόταν ο ζωγράφος ήταν ορατά αρχαία ρωμαϊκά κατάλοιπα ενσωματωμένα στα γύρω κτίρια, ο ίδιος επέλεξε να τα παραλείψει από τη σύνθεσή του. Αντί να τονίσει το βάρος της ιστορίας, προτίμησε να δημιουργήσει μια εικόνα που κοιτάζει προς το μέλλον, αφήνοντας το παρελθόν να παραμένει διακριτικά στο περιθώριο.

Οι άδειες καρέκλες και η αίσθηση της απουσίας

Παρά τη ζωντάνια της σκηνής, το βλέμμα συναντά πρώτα μια σειρά από άδεια τραπέζια και καρέκλες. Σύμφωνα με την ανάλυση, οι κενές θέσεις δημιουργούν μια αίσθηση αναμονής, σαν να πρόκειται να ξεκινήσει μια παράσταση. Η πλατεία, μάλιστα, είχε συνδεθεί ιστορικά με δημόσιες εκτελέσεις κατά τον Μεσαίωνα, γεγονός που προσδίδει έναν υπόγειο συμβολισμό στο έργο.

Ο πύργος που ενώνει τη γη με τον ουρανό

Στο βάθος της σύνθεσης υψώνεται ο σκοτεινός πύργος της εκκλησίας Sainte-Anne, που αργότερα μετατράπηκε σε μουσείο αρχαιοτήτων. Οι γραμμές προοπτικής οδηγούν το βλέμμα προς τα πάνω, συνδέοντας τον κόσμο των ανθρώπων με το άπειρο του ουρανού.

Τα αστέρια και η αναζήτηση του απείρου

Αν και ο Βαν Γκογκ συχνά μετασχημάτιζε την πραγματικότητα στους πίνακές του, η διάταξη των αστεριών στο «Café Terrace at Night» αποδείχθηκε εντυπωσιακά ακριβής. Μελέτες έχουν δείξει ότι αντιστοιχεί στον αστερισμό του Υδροχόου, όπως εμφανιζόταν στον ουρανό της Αρλ τον Σεπτέμβριο του 1888. Για τον ζωγράφο, τα αστέρια ήταν το μοναδικό στοιχείο που ανήκε σε μια σφαίρα πέρα από κάθε ανθρώπινη παρέμβαση. «Βγαίνω έξω τη νύχτα για να ζωγραφίσω τα αστέρια», έγραφε στον αδελφό του λίγες εβδομάδες αργότερα.