Αρχαία Πέλλα: Νέα έρευνα αποκαλύπτει πώς ζούσαν οι κάτοικοι της μακεδονικής πρωτεύουσας

Η εικόνα της αρχαίας Πέλλας γίνεται ολοένα και πιο καθαρή χάρη στη συστηματική έρευνα που πραγματοποιούν Έλληνες και Αμερικανοί επιστήμονες στο πλαίσιο του Pella Urban Dynamics Project. Το πρόγραμμα, που υλοποιείται από την Εφορεία Αρχαιοτήτων Πέλλας σε συνεργασία με το Πανεπιστήμιο του Michigan και συνεχίζεται για δεύτερη πενταετία, επιχειρεί να απαντήσει σε θεμελιώδη ερωτήματα για την εξέλιξη της μακεδονικής πρωτεύουσας: πού ακριβώς εκτείνονταν τα όριά της, πώς αναπτύχθηκε μέσα στους αιώνες και κυρίως πώς ζούσαν οι άνθρωποι που την κατοικούσαν.

Στην έρευνα συμμετέχουν η επίτιμη διευθύντρια του Υπουργείου Πολιτισμού, δρ Ελισάβετ Τσιγαρίδα, ο αρχαιολόγος δρ. Στράτος Νανόγλου, η καθηγήτρια Κλασικής Αρχαιολογίας Lisa Nevett και ο αρχαιολόγος David Stone, αξιοποιώντας γεωφυσικές διασκοπήσεις, επιφανειακές έρευνες και στοχευμένες ανασκαφές.

Η πρώιμη ιστορία της Πέλλας παραμένει το μεγάλο ζητούμενο

Παρότι η ελληνιστική Πέλλα είναι γνωστή μέσα από δεκαετίες ανασκαφών, οι αρχαιολόγοι στρέφουν πλέον το ενδιαφέρον τους στις απαρχές της πόλης.

Όπως εξηγεί στο ΑΠΕ-ΜΠΕ η δρ. Ελισάβετ Τσιγαρίδα, τα μέχρι σήμερα στοιχεία δείχνουν ότι ήδη από τις αρχές του 4ου αιώνα π.Χ. είχε διαμορφωθεί ο πολεοδομικός ιστός που χαρακτηρίζει την ελληνιστική πόλη. Ωστόσο, η ακόμη παλαιότερη Πέλλα παραμένει σε μεγάλο βαθμό κρυμμένη κάτω από τα μεταγενέστερα οικοδομήματα, γεγονός που δυσκολεύει ιδιαίτερα την έρευνα.

Οι επιστήμονες θεωρούν πάντως σχεδόν βέβαιο ότι η περιοχή κατοικούνταν πριν από την ίδρυση της οργανωμένης μακεδονικής πρωτεύουσας, ακόμη κι αν η μορφή αυτού του αρχαιότερου οικισμού δεν μπορεί ακόμη να προσδιοριστεί με ακρίβεια.

Η τεχνολογία αποκαλύπτει τα όρια της αρχαίας πόλης

Καθοριστικό ρόλο στην έρευνα διαδραματίζει η γεωφυσική διασκόπηση, μια μέθοδος που επιτρέπει στους αρχαιολόγους να εντοπίζουν κατασκευές θαμμένες κάτω από το έδαφος χωρίς να απαιτούνται εκτεταμένες ανασκαφές.

Χάρη στις έρευνες της προηγούμενης πενταετίας, οι επιστήμονες κατάφεραν να προσδιορίσουν τα νότια όρια της αρχαίας Πέλλας και να προσεγγίσουν τη θέση της αρχαίας ακτογραμμής, όταν η θάλασσα έφθανε πολύ πιο κοντά στην πόλη από ό,τι σήμερα.

Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσίασε ο εντοπισμός κτιρίων που πιθανότατα συνδέονταν με τις εγκαταστάσεις του αρχαίου λιμανιού. Σύμφωνα με τους ερευνητές, η σύμπτωση ανάμεσα στα αποτελέσματα της γεωφυσικής διασκόπησης και της επιφανειακής έρευνας επιβεβαίωσε με εντυπωσιακό τρόπο τα όρια της αρχαίας πόλης και το σημείο όπου άρχιζε η θάλασσα.

Μέσα στα σπίτια των κατοίκων

Πέρα όμως από τα δημόσια κτίρια και τον πολεοδομικό σχεδιασμό, το ενδιαφέρον της σύγχρονης αρχαιολογίας στρέφεται πλέον όλο και περισσότερο στον άνθρωπο.

Για τον λόγο αυτό πραγματοποιείται συστηματική ανασκαφή σε μία κατοικία της αρχαίας Πέλλας, όπου εφαρμόζονται σύγχρονες επιστημονικές μέθοδοι με εκτεταμένες δειγματοληψίες εδάφους και αναλύσεις οργανικών καταλοίπων.

Οι ερευνητές εξετάζουν τη διάταξη των δωματίων, τις μετατροπές που πραγματοποιήθηκαν μέσα στους αιώνες, αλλά και ίχνη τροφών ή άλλων οργανικών υλικών, προσπαθώντας να κατανοήσουν πού μαγείρευαν οι κάτοικοι, πού αποθήκευαν τα προϊόντα τους και πώς οργανωνόταν η καθημερινή ζωή μέσα στο σπίτι.

Όπως επισημαίνει η δρ. Τσιγαρίδα, η αρχαιολογία δεν περιορίζεται πλέον στη μελέτη των ίδιων των κτισμάτων, αλλά επιχειρεί να ανασυνθέσει τον τρόπο ζωής των ανθρώπων που κατοικούσαν σε αυτά.

Ένα διεθνές εργαστήριο αρχαιολογίας

Σημαντικό στοιχείο του προγράμματος αποτελεί και ο διεθνής χαρακτήρας του. Κάθε χρόνο συμμετέχουν φοιτητές από το Πανεπιστήμιο του Michigan, το Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης αλλά και πανεπιστήμια της Ευρώπης, ενώ συνεργάζονται ειδικοί από διαφορετικά επιστημονικά πεδία.

Μεταξύ αυτών βρίσκεται και η καθηγήτρια Προϊστορικής Αρχαιολογίας του ΑΠΘ Σουλτάνα Βαλαμώτη, η οποία μελετά φυτικά κατάλοιπα, καρπούς και στοιχεία της διατροφής των κατοίκων της αρχαίας Πέλλας, συμβάλλοντας στη δημιουργία μιας ολοκληρωμένης εικόνας της καθημερινότητάς τους.

Παράλληλα, η παρουσία νέων επιστημόνων από όλο τον κόσμο μετατρέπει κάθε καλοκαίρι την περιοχή της Πέλλας σε ένα ζωντανό διεθνές κέντρο αρχαιολογικής έρευνας, όπου ανταλλάσσονται γνώσεις, εμπειρίες και νέες επιστημονικές προσεγγίσεις γύρω από την ιστορία της αρχαίας Μακεδονίας.