Οι κρυφοί θάλαμοι στον τάφο του Τουταγχαμών και η σύνδεση με την Νεφερτίτη - Τι αποκαλύπτει μελέτη

Τώρα, ερευνητές δηλώνουν ότι εντόπισαν νέα στοιχεία που συνηγορούν υπέρ αυτού του αμφιλεγόμενου συμπεράσματος.

Η απόφαση για το αν θα επιχειρηθεί η εξερεύνηση των υποτιθέμενων θαλάμων, που βρίσκονται σε απόσταση λίγων μέτρων από τον υφιστάμενο τάφο, εναπόκειται στο Ανώτατο Συμβούλιο Αρχαιοτήτων της Αιγύπτου.

Εφόσον δοθεί έγκριση, τον Νοέμβριο θα μπορούσε να ξεκινήσει η διαδικασία προσεκτικής διάτρησης για την εισαγωγή μικροσκοπικών οχημάτων εξοπλισμένων με κάμερες, όπως δήλωσε στο περιοδικό Nature ο Τζορτζ Μπάλαρντ, εκ των συντακτών της μελέτης.

Οι ερευνητές πραγματοποίησαν σειρά γεωφυσικών ερευνών, συμπεριλαμβανομένης της πρώτης εφαρμογής τεχνικών μέτρησης της βαρύτητας για τη διερεύνηση της πυκνότητας του εδάφους γύρω από τον χώρο, καθώς και χρήσης ραντάρ διείσδυσης στο έδαφος (GPR) από το εσωτερικό του τάφου.

Σε συνδυασμό με τις μελέτες για τη δομή του τάφου, το περιβάλλον έδαφος και τις τοιχογραφίες, τα δεδομένα υποδεικνύουν έντονα την ύπαρξη ενός «κρυφού συμπλέγματος» διαδρόμων και δωματίων, το οποίο προϋπήρχε της ταφής του Τουταγχαμών, επισημαίνει ο επικεφαλής ερευνητής Μαμντούχ Ελνταματί, αρχαιολόγος στο Πανεπιστήμιο Αίν Σαμς του Καΐρου και πρώην υπουργός Αρχαιοτήτων της Αιγύπτου.

Αν επιβεβαιωθεί, αυτό θα μπορούσε να «συγκαταλέγεται στις πιο καθοριστικές αρχαιολογικές ανακαλύψεις της σύγχρονης εποχής», προσθέτει ο ίδιος. Τα συμπεράσματα της ομάδας δημοσιεύονται στο διαδίκτυο, στην έκδοση Occasional Papers of the Amarna Royal Tombs Project.

Η αφετηρία για την έρευνα

Η μελέτη αυτή αποτελεί την πιο πρόσφατη σε μια σειρά προσπαθειών να διαπιστωθεί τι κρύβεται πίσω από τους τοίχους του τάφου, γνωστού ως KV62. Η προσπάθεια ξεκίνησε αφότου ο συνσυγγραφέας Νίκολας Ριβς - ένας ανεξάρτητος Βρετανός αιγυπτιολόγος με εκτενή εμπειρία στην Κοιλάδα των Βασιλέων - διατύπωσε την υπόθεση το 2015 ότι ο τάφος ενδέχεται να αποκρύπτει τον χώρο ταφής της προκατόχου του Τουταγχαμών, της Νεφερτίτης. Πολλοί αιγυπτιολόγοι πιστεύουν ότι η Νεφερτίτη κυβέρνησε για σύντομο χρονικό διάστημα ως Φαραώ.

Ο τάφος, ο οποίος κατασκευάστηκε τον 14ο αιώνα π.Χ. και ανακαλύφθηκε το 1922, προκαλεί ερωτήματα καθώς είναι ασυνήθιστα μικρός για βασιλική ταφή. Με βάση τις γραμμές και τις ρωγμές στον βόρειο τοίχο του ταφικού θαλάμου, καθώς και τις παλαιές τροποποιήσεις στις τοιχογραφίες του χώρου, ο Ριβς υποστήριξε ότι η κατασκευή αποτελούσε ψευδοτοίχο — μια τεχνική που χρησιμοποιούσαν συχνά οι αρχαίοι Αιγύπτιοι κατασκευαστές τάφων για να αποκρύπτουν επιπλέον θαλάμους.

Σύμφωνα με την εκτίμηση του Ριβς ο KV62 ήταν αρχικά ένας πολύ μεγαλύτερος βασιλικός τάφος: όταν ο νεαρός Τουταγχαμών πέθανε απροσδόκητα, η είσοδος διευρύνθηκε και τροποποιήθηκε για την ταφή του, ενώ τα βαθύτερα τμήματα του τάφου σφραγίστηκαν. Ωστόσο, οι γεωφυσικές αναλύσεις που αποσκοπούσαν στον έλεγχο της θεωρίας του έχουν δώσει μέχρι στιγμής αντικρουόμενα αποτελέσματα. Ορισμένοι ερευνητές κατέληξαν στο συμπέρασμα ότι όντως υπήρχαν θάλαμοι, ενώ άλλοι διαπίστωσαν ότι τα δεδομένα δεν αποκάλυπταν τίποτα.

Τώρα, ο Ελνταματί και οι συνεργάτες του στο Εθνικό Ερευνητικό Ινστιτούτο Αστρονομίας και Γεωφυσικής της Αιγύπτου χρησιμοποίησαν ξανά τη μέθοδο GPR (ραντάρ διείσδυσης στο έδαφος) για να εξετάσουν τους εσωτερικούς τοίχους του τάφου.

Ο Μπάλαρντ, πολιτικός μηχανικός και πρόεδρος του GBG Group —ενός διεθνούς συμβουλευτικού οργανισμού γεωφυσικής— ανέλυσε τα αποτελέσματα, καθώς και όλα τα διαθέσιμα δεδομένα από τις προηγούμενες έρευνες.

Ο ίδιος εκφράζει τη βεβαιότητα ότι τα στοιχεία υποδεικνύουν την ύπαρξη ενός διαδρόμου πλάτους δύο μέτρων, γεμάτου με μπάζα, ο οποίος ξεκινά από τον ταφικό θάλαμο και εκτείνεται προς τα έξω. Υποστηρίζει ότι οι προηγούμενες ομάδες δεν εντόπισαν τον διάδρομο επειδή αναζητούσαν έναν μεγάλο κενό χώρο ακριβώς πίσω από τον τοίχο.

Ποια είναι η μέθοδος GPR

Η μέθοδος GPR (ραντάρ διείσδυσης στο έδαφος), η οποία εφαρμόστηκε μέσα από τους τοίχους στο εσωτερικό του τάφου, έχει περιορισμένη εμβέλεια. Γι' αυτόν τον λόγο, η ομάδα στράφηκε επίσης σε μια έρευνα μικροβαρύτητας προκειμένου να εξετάσει την περιοχή πάνω και γύρω από τον τάφο. Πρόκειται για μια μη επεμβατική τεχνική που μετρά την πυκνότητα μέσω μικροσκοπικών διακυμάνσεων στο βαρυτικό πεδίο της Γη.

Ο Μπάλαρντ υποστηρίζει ότι τα δεδομένα, τα οποία προέρχονται από περισσότερες από 1.200 μετρήσεις σε μια έκταση 35 τετραγωνικών μέτρων, αποκαλύπτουν πιθανούς τεχνητούς θαλάμους: «δομές με ορθές γωνίες και χαμηλή πυκνότητα — και, το ενδιαφέρον είναι ότι οι άξονες αυτών των δομών είναι παράλληλοι προς τον βόρειο τοίχο».

Δεδομένα που συλλέχθηκαν το 2017 μέσω τομογραφίας ηλεκτρικής ειδικής αντίστασης - μιας τεχνικής χαρτογράφησης υπόγειων δομών - παρουσιάζουν ανωμαλίες σε παρόμοια σημεία, αν και τότε είχαν απορριφθεί ως μη σχετιζόμενες με τον τάφο KV62.

Ο Μπάλαρντ επισημαίνει ένα συγκεκριμένο χαρακτηριστικό, την «ανωμαλία 7», ως ιδιαίτερα ενδιαφέρον: πρόκειται για μια ζώνη κυρίως χαμηλής πυκνότητας που περιλαμβάνει στο εσωτερικό της μια περιοχή περίπου τετράγωνου σχήματος και υψηλής πυκνότητας. Υποθέτει ότι το χαρακτηριστικό αυτό ενδέχεται να είναι ένας θάλαμος γεμάτος αντικείμενα, αν και παραδέχεται ότι κινείται «στα όρια των δυνατοτήτων ανίχνευσης».

Οι προτεινόμενοι θάλαμοι δεν φαίνεται να συνδέονται με άλλες εισόδους, γεγονός που υποδηλώνει ότι εφόσον υφίστανται δεν έχουν δεχθεί επισκέψεις από την αρχαιότητα. Ένας ακόμη πιθανός θάλαμος εντοπίζεται ακριβώς δυτικά του ταφικού θαλάμου, αν και ο Μπάλαρντ σημειώνει ότι το σήμα στη συγκεκριμένη περιοχή επηρεάζεται από τη βαρυτική επίδραση ενός άλλου τάφου που βρίσκεται σε κοντινή απόσταση.

Επιφυλακτικοί άλλοι επιστήμονες

Άλλοι γεωφυσικοί εκδηλώνουν ενδιαφέρον, αλλά τηρούν επιφυλακτική στάση. Ο Κρίστοφερ Γκάφνει, αρχαιολόγος και ειδικός στη μέθοδο GPR (γεωραντάρ) στο Πανεπιστήμιο του Μπράντφορντ στο Ηνωμένο Βασίλειο, χαρακτηρίζει την έκθεση «συναρπαστική», επισημαίνει ωστόσο ότι δεν παρέχει επαρκή στοιχεία για την εξαγωγή οριστικών συμπερασμάτων. «Τα συναισθήματά μου είναι μάλλον διχασμένα», δηλώνει.

Με βάση τα δεδομένα μικροβαρύτητας, η ύπαρξη θαλάμων «φαίνεται πιθανή», λέει ο Πίτερ Στάιλς, γεωφυσικός στο Πανεπιστήμιο Κιλ του Ηνωμένου Βασιλείου. Ωστόσο, και εκείνος θα ήθελε να δει περισσότερες λεπτομέρειες. Ο Μπάλαρντ αναφέρει ότι δεν έχει λάβει ακόμη άδεια από τις αιγυπτιακές αρχές για τη δημοσιοποίηση του συνόλου των δεδομένων.