Η Ταπεστρί του Μπαγιέ, μήκους 70 μέτρων, εκτίθεται κατά τη διάρκεια παρουσίασης στον Τύπο στο Βρετανικό Μουσείο του Λονδίνου, μετά την επιστροφή της στην Αγγλία κατόπιν ιστορικής συμφωνίας μεταξύ Ηνωμένου Βασιλείου και Γαλλίας, τη Δευτέρα 7 Σεπτεμβρίου 2026.
(Φωτογραφία AP/Kin Cheung)
Σε άρθρο του στον Guardian, ο Έλληνας πρωθυπουργός Κυριάκος Μητσοτάκης χρησιμοποίησε την ιστορία της Ταπισερί της Μπαγιέ για να δείξει ότι ένα έργο που δημιουργήθηκε και διασώθηκε ως ενιαίο σύνολο δεν θα αντιμετωπιζόταν ως τέτοιο αν είχε χωριστεί και εκτεθεί σε διαφορετικές χώρες. Η διάσημη ταπισερί, ένα έργο 70 μέτρων, αφηγείται εδώ και σχεδόν 1.000 χρόνια την ιστορία μέσα από μια εικόνα -από τη νορμανδική κατάκτηση της Αγγλίας μέχρι και τη Μάχη του Χέιστινγκς.
Για πρώτη φορά εδώ και σχεδόν μία χιλιετία, η Ταπισερί της Μπαγιέβρίσκεται και πάλι στην Αγγλία.
Το εμβληματικό έργο του 11ου αιώνα μεταφέρθηκε στο Βρετανικό Μουσείο, όπου εκτίθεται από τον Σεπτέμβριο του 2026 έως τον Ιούλιο του 2027, στο πλαίσιο μιας ιστορικής συμφωνίας δανεισμού ανάμεσα στη Γαλλία και το Ηνωμένο Βασίλειο.
Η επιστροφή της στην Αγγλία ξεπερνά τα όρια ενός σημαντικού πολιτιστικού γεγονότος, καθώς συνδέθηκε και με τη νέα παρέμβαση του Κυριάκου Μητσοτάκη για τα Γλυπτά του Παρθενώνα.
Σε άρθρο του στον Guardian, ο Έλληνας πρωθυπουργός επικαλέστηκε την ιστορία της Ταπισερί, επισημαίνοντας ότι ένα έργο που δημιουργήθηκε και διατηρήθηκε ως ενιαίο σύνολο θα έχανε αυτή την ενότητα εάν είχε τεμαχιστεί και παρουσιαζόταν σε διαφορετικές χώρες.
«Κανείς δεν θα σκεφτόταν σοβαρά να κόψει στα δύο ό,τι έχει απομείνει από την Ταπισερί και να εκθέσει το μισό στο Λονδίνο και το άλλο μισό στο Μπαγιέ, ισχυριζόμενος ότι αυτός είναι ένας επαρκής τρόπος για να το κατανοήσει κανείς», γράφει χαρακτηριστικά ο Μητσοτάκης. Και ακριβώς αυτή την ιδέα της ενότητας χρησιμοποιεί για να αντιπαραβάλει την κατάσταση της Ταπισερί με εκείνη των Γλυπτών του Παρθενώνα.
«H Ελλάδα βρίσκεται εδώ και δεκαετίες σε διάλογο με τη Βρετανία για την επίτευξη αυτού του στόχου. Τα τελευταία χρόνια, η κυβέρνησή μου είχε λεπτομερείς συζητήσεις με τη διοίκηση του Βρετανικού Μουσείου σχετικά με τον τρόπο με τον οποίο θα μπορούσε να επιτευχθεί η επανένωση των Γλυπτών. Γι’ αυτό με εξέπληξε η πρόσφατη πρόταση του μουσείου ότι ο δανεισμός της Ταπισερί της Μπαγιέ θα μπορούσε να αποτελέσει πρότυπο για μια συμφωνία σχετικά με τα Γλυπτά του Παρθενώνα. Δεν πιστεύω ότι μπορεί», προσθέτει.
Γιατί η Ταπισερί της Μπαγιέ είναι τόσο σημαντική
Παρά το όνομά της, η Ταπισερί της Μπαγιέ δεν είναι τεχνικά ταπισερί αλλά κέντημα με μάλλινες κλωστές πάνω σε λινό ύφασμα. Αποτελείται από εννέα λινά τμήματα και έχει μήκος περίπου 68,8 μέτρα και ύψος περίπου 50 εκατοστά. Έχει καταγραφεί στο πρόγραμμα «Μνήμη του Κόσμου» της UNESCO από το 2007.
Το έργο δημιουργήθηκε τον 11ο αιώνα και αφηγείται, μέσα από διαδοχικές σκηνές και σύντομες επιγραφές στα λατινικά, τα γεγονότα που οδήγησαν στη Νορμανδική κατάκτηση της Αγγλίας το 1066. Η αφήγηση ξεκινά το 1064 και κορυφώνεται στη Μάχη του Χέιστινγκς, στις 14 Οκτωβρίου 1066, όπου ο Γουλιέλμος, δούκας της Νορμανδίας, νίκησε τον Αγγλοσάξονα βασιλιά Χάρολντ Γκόντουινσον. Ο Χάρολντ σκοτώθηκε στη μάχη και ο Γουλιέλμος στέφθηκε βασιλιάς της Αγγλίας τα Χριστούγεννα του ίδιου έτους.
Η Ταπισερί δεν λειτουργεί όμως απλώς ως εικονογραφημένη περιγραφή μιας μάχης. Περιλαμβάνει 626 ανθρώπινες μορφές, 202 άλογα, 41 πλοία και δεκάδες κτίρια και αντικείμενα, καταγράφοντας με εξαιρετική λεπτομέρεια τον κόσμο του 11ου αιώνα: όπλα και πανοπλίες, πλοία, κάστρα, ενδυμασίες, ζώα, γεωργικές εργασίες, ακόμη και στοιχεία της καθημερινής ζωής.
Έτσι, το έργο αποτελεί ταυτόχρονα ιστορική αφήγηση, καλλιτεχνικό δημιούργημα και ένα εξαιρετικά σπάνιο τεκμήριο της μεσαιωνικής κοινωνίας. Η UNESCO το χαρακτηρίζει μοναδικό ιστορικό και τεκμηριωτικό έργο, καθώς δεν υπάρχει άλλο αντίστοιχο αντικείμενο με το οποίο να μπορεί να συγκριθεί άμεσα.
Ο Γουλιέλμος, ο Χάρολντ και μια κατάκτηση που άλλαξε την Αγγλία
Στο κέντρο της αφήγησης βρίσκονται δύο άνδρες και μια διαμάχη για τον αγγλικό θρόνο. Ο Εδουάρδος ο Ομολογητής, βασιλιάς της Αγγλίας χωρίς άμεσο διάδοχο, συνδέεται στην αφήγηση της Ταπισερί με τον Γουλιέλμο της Νορμανδίας. Ο Χάρολντ, ισχυρός Αγγλοσάξονας άρχοντας και συγγενής του Εδουάρδου, ταξιδεύει στη Νορμανδία και ορκίζεται πίστη στον Γουλιέλμο. Μετά τον θάνατο του Εδουάρδου, όμως, ο Χάρολντ στέφεται βασιλιάς.
Ο Γουλιέλμος θεωρεί ότι έχει προδοθεί και οργανώνει την εισβολή στην Αγγλία. Ο στόλος του διασχίζει τη Μάγχη, τα νορμανδικά στρατεύματα αποβιβάζονται και οι δύο πλευρές συναντώνται στο Χέιστινγκς. Η μάχη διαρκεί μία ημέρα και καταλήγει στον θάνατο του Χάρολντ και στην επικράτηση του Γουλιέλμου.
Η κατάκτηση του 1066 αποτελεί μία από τις μεγάλες τομές στην αγγλική ιστορία. Ο Γουλιέλμος εγκαθιδρύει ένα ισχυρό αγγλονορμανδικό βασίλειο, ενώ η νέα εξουσία αλλάζει τη διοίκηση, την κοινωνική και πολιτική δομή και την πολιτιστική φυσιογνωμία της χώρας. Η ίδια η Ταπισερί έχει επομένως ως αντικείμενο μια ιστορική στιγμή κατά την οποία η Αγγλία αλλάζει ριζικά.
Ένα έργο τέχνης που αφηγείται την ιστορία από τη δική του πλευρά
Υπάρχει όμως ένα κρίσιμο στοιχείο: η Ταπισερί δεν είναι ένα ουδέτερο ιστορικό βιβλίο. Η αφήγησή της έχει σαφή νορμανδική οπτική.
Οι περισσότεροι ιστορικοί θεωρούν ότι πιθανότατα παραγγέλθηκε από τον Όντο, επίσκοπο του Μπαγιέ και ετεροθαλή αδελφό του Γουλιέλμου του Κατακτητή, προκειμένου να διακοσμήσει τον νέο καθεδρικό ναό της Μπαγιέ. Η παλαιότερη και πιο ρομαντική εκδοχή που απέδιδε τη δημιουργία της στη βασίλισσα Ματθίλδη και τις κυρίες της αυλής δεν θεωρείται πλέον η πιθανότερη.
Ακριβώς γι' αυτό η Ταπισερί έχει ενδιαφέρον και ως έργο πολιτικής αφήγησης. Η UNESCO επισημαίνει ότι μπορεί να διαβαστεί σε διαφορετικά επίπεδα: ως έκφραση της νορμανδικής οπτικής και προπαγάνδας, ως πολύτιμη απεικόνιση της καθημερινής ζωής και των κοινωνικών τάξεων της εποχής, αλλά και ως έργο στο οποίο μπορούν να αναζητηθούν οι φωνές των κατακτημένων Αγγλοσαξόνων, των γυναικών και των κατώτερων κοινωνικών τάξεων.
Με άλλα λόγια, η Ταπισερί δεν μας λέει μόνο τι συνέβη. Μας δείχνει και πώς ήθελε κάποιος να θυμόμαστε αυτό που συνέβη.
Από τον καθεδρικό ναό στις συλλογές της Γαλλίας
Για αιώνες η Ταπισερί παρέμεινε συνδεδεμένη με τον καθεδρικό ναό της Μπαγιέ. Ένα έγγραφο του 1476 την καταγράφει στον θησαυρό του καθεδρικού ναού, όπου παρουσιαζόταν μία φορά τον χρόνο στο κεντρικό κλίτος και τον υπόλοιπο χρόνο φυλασσόταν σε ξύλινο κιβώτιο. Έτσι παρέμεινε εκεί για περίπου επτά αιώνες.
Κατά τη Γαλλική Επανάσταση, το 1794, πέρασε υπό την προστασία του γαλλικού κράτους. Η τοπική παράδοση αναφέρει μάλιστα ότι είχε κινδυνεύσει να κοπεί σε κομμάτια για να χρησιμοποιηθεί σε στρατιωτικά κάρα, προτού διασωθεί.
Σήμερα αποτελεί ιδιοκτησία του γαλλικού κράτους και φυλάσσεται στο Μουσείο της Μπαγιέ. Το μουσείο βρίσκεται από το 2025 σε διαδικασία ανακαίνισης και επέκτασης, γεγονός που συνέβαλε στον προσωρινό δανεισμό του έργου στη Βρετανία.
Γιατί βρίσκεται τώρα στο Βρετανικό Μουσείο
Η μεταφορά της στην Αγγλία αποτελεί μέρος μιας ευρύτερης πολιτιστικής συμφωνίας ανάμεσα στη Γαλλία και το Ηνωμένο Βασίλειο. Η Ταπισερί θα παραμείνει στο Βρετανικό Μουσείο από τον Σεπτέμβριο του 2026 έως τον Ιούλιο του 2027, ενώ βρετανικοί θησαυροί, μεταξύ των οποίων τα ευρήματα του Sutton Hoo και τα σκακιστικά κομμάτια του Λιούις, ταξιδεύουν αντίστοιχα σε γαλλικά μουσεία.
Η συμφωνία παρουσιάστηκε από τις δύο κυβερνήσεις ως πολιτιστική συνεργασία που αναδεικνύει τους ιστορικούς δεσμούς Γαλλίας και Βρετανίας. Για το Βρετανικό Μουσείο, η έκθεση αποτελεί ιδιαίτερα σημαντικό γεγονός, καθώς είναι η πρώτη φορά που το έργο βρίσκεται στην Αγγλία από την εποχή της δημιουργίας του, σχεδόν 1.000 χρόνια πριν.
Και ακριβώς εδώ βρίσκεται η σύνδεση με την ελληνική υπόθεση.
Η Ταπισερί ως καθρέφτης της συζήτησης για τα Γλυπτά
Στο άρθρο του στον Guardian, ο Κυριάκος Μητσοτάκης αναγνωρίζει τη σημασία του δανεισμού της Ταπισερί, αλλά χρησιμοποιεί το ίδιο γεγονός για να θέσει διαφορετικά το ζήτημα των Γλυπτών του Παρθενώνα. Υποστηρίζει ότι η Ταπισερί ταξιδεύει στο Λονδίνο ως ολόκληρο έργο και θα επιστρέψει στη Γαλλία ως ολόκληρο έργο. Αντίθετα, τα Γλυπτά του Παρθενώνα αποτελούν τμήματα ενός μνημείου που βρίσκονται σήμερα σε διαφορετικές τοποθεσίες.
Ο Μητσοτάκης αναφέρει επίσης ότι τον εξέπληξε η πρόσφατη πρόταση του Βρετανικού Μουσείου πως ο δανεισμός της Ταπισερί θα μπορούσε να αποτελέσει πρότυπο για μια συμφωνία σχετικά με τα Γλυπτά. Η θέση που διατυπώνει είναι ότι η ελληνική πλευρά δεν μπορεί να αποδεχθεί μια συμφωνία που θα αναγνώριζε τη βρετανική ιδιοκτησία των Γλυπτών ή θα προέβλεπε την «επιστροφή» τους ως δάνειο προς την Ελλάδα.
Η Ταπισερί της Μπαγιέ, επομένως, έχει βρεθεί σήμερα στο κέντρο μιας συζήτησης που ξεπερνά κατά πολύ την ιστορία της Νορμανδικής κατάκτησης. Είναι ένα έργο που δημιουργήθηκε για να αφηγηθεί την επικράτηση μιας εξουσίας, διασώθηκε επί σχεδόν μία χιλιετία ως ενιαίο αντικείμενο και σήμερα ταξιδεύει προσωρινά από τη Γαλλία στη Βρετανία χωρίς να παύει να αποτελεί ένα ενιαίο έργο.
Ίσως αυτή να είναι και η μεγαλύτερη ειρωνεία της σημερινής της διαδρομής: ένα κέντημα που αφηγείται έναν πόλεμο του 1066 έχει γίνει, χίλια χρόνια αργότερα, μέρος μιας σύγχρονης συζήτησης για το ποιος έχει το δικαίωμα να κατέχει, να εκθέτει και να αφηγείται την ιστορία μέσα από τα ίδια τα αντικείμενα του παρελθόντος.
Στέλιος Παπαγρηγορίου - CNN Greece
