Νέο είδος κροκοδείλου βρέθηκε στα πετρώματα που χρησιμοποιήθηκαν για τη Μεγάλη Σφίγγα

Η Μεγάλη Σφίγγα της Γκίζας έχει χάσει εδώ και αιώνες τη μύτη της. Τώρα, οι επιστήμονες εντόπισαν ένα ακόμη, πολύ παλαιότερο «πρόσωπο» στην Αίγυπτο που παρουσιάζει την ίδια ιδιαιτερότητα: ένα απολίθωμα κροκοδείλου ηλικίας περίπου 45 εκατομμυρίων ετών, του οποίου λείπει η άκρη του ρύγχους.

Το απολίθωμα ανήκει σε ένα νέο είδος εξαφανισμένου κροκοδείλου, το οποίο οι ερευνητές ονόμασαν Herugavialis cairensis. Το αξιοσημείωτο είναι ότι βρέθηκε στα ίδια πετρώματα που χρησιμοποιήθηκαν χιλιάδες χρόνια αργότερα για την κατασκευή της Μεγάλης Σφίγγας και άλλων μνημείων της Γκίζας.

Το εύρημα δεν είναι καινούργιο με την κυριολεκτική έννοια. Το σχεδόν πλήρες κρανίο και άλλα απολιθώματα είχαν ανασκαφεί τη δεκαετία του 1920 και το 1927 είχαν ταξινομηθεί ως μέλη του γένους Tomistoma, στο οποίο ανήκει και ο σύγχρονος ψευδογκαβιάλης. Μόνο μετά την επανεξέτασή τους με σύγχρονες μεθόδους οι επιστήμονες διαπίστωσαν ότι επρόκειτο για κάτι διαφορετικό.

Ένα κροκόδειλος σε μια Αίγυπτο που ήταν θάλασσα

Πριν από περίπου 45 εκατομμύρια χρόνια, η περιοχή της σημερινής βόρειας Αιγύπτου δεν έμοιαζε σε τίποτα με το άνυδρο τοπίο που γνωρίζουμε σήμερα. Ο σχηματισμός του Μοκάταμ αποτελείται από ασβεστόλιθο που δημιουργήθηκε σε ένα ρηχό θαλάσσιο περιβάλλον και έχει διατηρήσει απολιθώματα ψαριών, καρχαριών, πρώιμων φαλαινών και άλλων οργανισμών.

Σε αυτό το περιβάλλον ζούσε και το Herugavialis, ένας γαβιάλης με μακρύ και λεπτό ρύγχος. Οι γαβιάληδες αποτελούν ξεχωριστή ομάδα κροκοδείλων, γνωστή για το χαρακτηριστικό επίμηκες ρύγχος τους. Σήμερα έχουν απομείνει μόλις δύο ζωντανά είδη, ο ινδικός γαβιάλης και ο ψευδογκαβιάλης, που συναντώνται στην ινδική υποήπειρο και τη Νοτιοανατολική Ασία.

Το νέο είδος ήταν πιθανότατα θηρευτής ψαριών. Τα λεπτά, μακριά σαγόνια του και τα αιχμηρά δόντια του ήταν προσαρμοσμένα για να πιάνει ψάρια, ενώ τα μάτια του προεξείχαν από το κρανίο, χαρακτηριστικό που θυμίζει τον σύγχρονο ινδικό γαβιάλη. Στα ίδια πετρώματα έχουν βρεθεί πολλά είδη οστέινων και χόνδρινων ψαριών, τα οποία πιθανότατα αποτελούσαν μέρος της διατροφής του.

Το κρανίο που έμοιαζε με τη Σφίγγα

Η ομοιότητα που εντυπωσίασε περισσότερο τους ερευνητές ήταν η απουσία της άκρης του ρύγχους. Το σχεδόν πλήρες κρανίο του αρχαίου κροκοδείλου έχει χάσει το μπροστινό τμήμα του, όπως ακριβώς η Μεγάλη Σφίγγα έχει χάσει τη μύτη της.

Η σύμπτωση αυτή οδήγησε στην ονομασία του νέου γένους. Το Herugavialis παραπέμπει στον Heru, τον αιγυπτιακό θεό Ώρο, ο οποίος συνδέεται με τη μυθολογία γύρω από τη μορφή της Σφίγγας. Οι ερευνητές αποφάσισαν να αξιοποιήσουν αυτή την παράξενη ομοιότητα στην ονομασία του ζώου.

Η Σφίγγα, βέβαια, δημιουργήθηκε δεκάδες εκατομμύρια χρόνια αργότερα. Το ασβεστολιθικό πέτρωμα στο οποίο βρέθηκε το απολίθωμα είχε ήδη σχηματιστεί πολύ πριν εμφανιστούν οι αρχαίοι Αιγύπτιοι. Αιώνες αργότερα, οι ίδιοι γεωλογικοί σχηματισμοί αποτέλεσαν την πρώτη ύλη για μερικά από τα πιο διάσημα μνημεία της αρχαίας Αιγύπτου, μεταξύ των οποίων η Μεγάλη Σφίγγα και οι πυραμίδες της Γκίζας.

Η σημασία μιας ανακάλυψης σχεδόν ενός αιώνα μετά

Για να καταλήξουν στη νέα ταξινόμηση, οι ερευνητές επανεξέτασαν τα απολιθώματα χρησιμοποιώντας σύγχρονες εξελικτικές αναλύσεις και αξονική τομογραφία. Η CT εξέταση επέτρεψε στους επιστήμονες να μελετήσουν το εσωτερικό του κρανίου και να εντοπίσουν ανατομικές διαφορές που δεν ήταν δυνατό να αξιολογηθούν με την ίδια ακρίβεια όταν το απολίθωμα ταξινομήθηκε για πρώτη φορά.

Η επανεξέταση έδειξε ότι τα χαρακτηριστικά του δεν ταίριαζαν με το Tomistoma. Αντίθετα, αντιπροσωπεύουν ένα ξεχωριστό εξελικτικό κλαδί, το οποίο οι ερευνητές εντάσσουν στην ιστορία των γαβιάληδων της Μεσογείου.

Ο Πολ Μπερκ, παλαιοντολόγος σπονδυλωτών στο Σουηδικό Μουσείο Φυσικής Ιστορίας και ένας από τους επικεφαλής της μελέτης, σημειώνει ότι το Herugavialis είναι ένα από τα έξι γνωστά είδη γαβιάληδων που έζησαν στη Μεσόγειο σε μια περίοδο περίπου 43 εκατομμυρίων ετών, από τα 66 έως τα 23 εκατομμύρια χρόνια πριν. Οι ερευνητές θεωρούν πιθανό να υπάρχουν και άλλα είδη που δεν έχουν ακόμη αναγνωριστεί.

Η μελέτη δημοσιεύθηκε στο Royal Society Open Science και διευρύνει την εικόνα των επιστημόνων για την ποικιλότητα των γαβιάληδων και την εξελικτική ιστορία των κροκοδείλων στη Μεσόγειο.

Ένα αρχείο που κρύβει ακόμη απαντήσεις

Η περίπτωση του Herugavialis δείχνει επίσης πόσα μπορούν να αποκαλυφθούν από παλιές συλλογές μουσείων, όταν εξετάζονται ξανά με τα εργαλεία της σύγχρονης επιστήμης.

Σύμφωνα με τον παλαιοβιολόγο Φίλιπ Μάνιoν του University College London, ο οποίος συμμετείχε στη μελέτη, υπάρχουν και άλλα απολιθώματα σε παρόμοιες συλλογές που περιμένουν να μελετηθούν λεπτομερέστερα. Συχνά, όπως εξηγεί, το εμπόδιο δεν είναι ότι οι επιστήμονες αγνοούν την ύπαρξή τους, αλλά ο χρόνος και οι διαθέσιμοι πόροι για την επανεξέτασή τους.

Και το ίδιο το πέτρωμα της περιοχής μπορεί να κρύβει ακόμη περισσότερες εκπλήξεις. Οι επιστήμονες έχουν ήδη βρει μέσα στα πετρώματα της περιοχής εκατοντάδες χιλιάδες μικρότερα απολιθώματα, όπως δίθυρα μαλάκια και τρηματοφόρα, αποκαλύπτοντας ένα πλούσιο θαλάσσιο οικοσύστημα που υπήρχε στην Αίγυπτο πολύ πριν από την εμφάνιση του ανθρώπινου πολιτισμού.

Το Herugavialis, λοιπόν, δεν είναι απλώς ένα νέο όνομα στον κατάλογο των προϊστορικών κροκοδείλων. Είναι ένα παράθυρο σε μια εποχή κατά την οποία η σημερινή Αίγυπτος βρισκόταν κάτω από ρηχές θάλασσες και οι γαβιάληδες κυνηγούσαν ψάρια εκεί όπου εκατομμύρια χρόνια αργότερα θα υψωνόταν ένα από τα πιο αναγνωρίσιμα μνημεία του κόσμου.

Scientists name ancient crocodile species found in rock that built the Great Sphinx