Deadzoning: Η νέα ταξιδιωτική τάση που μας καλεί να αφήσουμε το κινητό στην άκρη

Μέχρι πριν από λίγα χρόνια, το να χαθείς σε ένα ταξίδι ήταν κάτι που οι περισσότεροι ήθελαν να αποφύγουν. Σήμερα, για μια ολοένα και μεγαλύτερη μερίδα ταξιδιωτών, μπορεί να είναι ακριβώς αυτό που αναζητούν. Η νέα τάση που κερδίζει έδαφος στον χώρο των ταξιδιών ονομάζεται «deadzoning» και περιγράφει την επιθυμία να αφήσουμε για λίγο πίσω μας τα κινητά τηλέφωνα, τις αδιάκοπες ειδοποιήσεις και την ανάγκη να παραμένουμε διαρκώς διαθέσιμοι.

Πρόκειται για μια σύγχρονη εκδοχή της ψηφιακής αποτοξίνωσης, η οποία επαναπροσδιορίζει την έννοια των διακοπών. Χωρίς επαγγελματικά email, συνομιλίες στο WhatsApp, αναρτήσεις στο Instagram και τη διαρκή ανάγκη να καταγράφουμε κάθε στιγμή, το ζητούμενο είναι να βιώσουμε τον τόπο που επισκεπτόμαστε αντί να ασχολούμαστε με το πώς θα τον παρουσιάσουμε στους άλλους.

Το deadzoning μπορεί να πάρει διαφορετικές μορφές. Για κάποιους, αρκεί η απενεργοποίηση των ειδοποιήσεων, ο περιορισμός της χρήσης των εφαρμογών ή η απόφαση να παραμείνει το κινητό μέσα στην τσάντα για το μεγαλύτερο μέρος της ημέρας. Για άλλους, η αποσύνδεση σημαίνει την αναζήτηση πραγματικά απομονωμένων προορισμών: μια ξύλινη καλύβα στο δάσος, ένα καταφύγιο στα Χάιλαντς της Σκωτίας ή ένα απομακρυσμένο νησί, μακριά από την κάλυψη των δικτύων κινητής τηλεφωνίας.

Η γενιά που θέλει να ξεφύγει από την οθόνη

Η επιθυμία για απομόνωση δεν είναι καινούργια. Πολύ πριν από τα smartphones και τα έξυπνα ρολόγια, ποιητές, καλλιτέχνες και ταξιδιώτες αναζητούσαν την απομάκρυνση από την καθημερινότητα, είτε για να έρθουν πιο κοντά στη φύση είτε για να αφοσιωθούν στη δουλειά τους. Αυτό που έχει αλλάξει είναι ότι, στην εποχή της διαρκούς συνδεσιμότητας, η εξαφάνιση από τον ψηφιακό κόσμο απαιτεί πλέον συνειδητή προσπάθεια.

Για τη γενιά που μεγάλωσε με τα social media, τις αδιάκοπες ψηφιακές ενημερώσεις και τις ειδοποιήσεις για τον χρόνο που περνά μπροστά στην οθόνη, η αποσύνδεση αποκτά νέα σημασία. Η ευεξία και η ενσυνειδητότητα έχουν γίνει μέρος της καθημερινής συζήτησης, από τη διατροφή και την άσκηση μέχρι την ανάγκη για προσωπικό χρόνο και ουσιαστική επαφή με το περιβάλλον.

Τα διαθέσιμα στοιχεία δείχνουν ότι η τάση δεν περιορίζεται σε μεμονωμένες περιπτώσεις. Σύμφωνα με την έκθεση ταξιδιωτικών τάσεων της Hilton για το 2025, το 24% των ταξιδιωτών παγκοσμίως δήλωσε ότι απενεργοποιεί τα social media στις διακοπές συχνότερα σε σχέση με το παρελθόν.

Αντίστοιχα, έρευνα της EY στο Ηνωμένο Βασίλειο κατέγραψε ανησυχία για τον χρόνο μπροστά στις οθόνες και ενδιαφέρον για την ψηφιακή αποτοξίνωση στο 38% των ερωτηθέντων. Το ποσοστό ήταν ακόμη υψηλότερο στις ηλικίες 18 έως 34 ετών, φτάνοντας το 47%. Στην Αυστραλία, έρευνα έδειξε ότι το 76% των νέων ηλικίας 18 έως 25 ετών θα εξέταζε το ενδεχόμενο μιας ψηφιακής αποτοξίνωσης κατά τη διάρκεια των διακοπών του.

Η στροφή αυτή συνδέεται και με την ανανεωμένη έλξη που ασκεί η αναλογική ζωή. Στα social media, και ιδιαίτερα στο TikTok, νέοι άνθρωποι ανακαλύπτουν ξανά την αναλογική φωτογραφία και επιλέγουν το χαρτί και το σημειωματάριο αντί για την οθόνη του φορητού υπολογιστή. Η αποσύνδεση δεν αφορά, επομένως, μόνο την απομάκρυνση από την τεχνολογία, αλλά και την αναζήτηση διαφορετικών τρόπων να βιώνουμε τον χρόνο μας.

Όταν η τεχνολογία κάνει τις διακοπές να μοιάζουν με δουλειά

Η ειρωνεία είναι ότι η ίδια τεχνολογία που έχει κάνει τα ταξίδια ευκολότερα μπορεί να δυσκολεύει την πραγματική απόλαυσή τους. Οι ψηφιακοί χάρτες, οι εφαρμογές μετάφρασης, οι ηλεκτρονικές κάρτες επιβίβασης και η άμεση πρόσβαση σε πληροφορίες για έναν προορισμό έχουν αλλάξει ριζικά τον τρόπο με τον οποίο ταξιδεύουμε. Είναι δύσκολο να αρνηθεί κανείς τη χρησιμότητά τους, ιδιαίτερα όταν βρίσκεται σε μια άγνωστη χώρα.

Ωστόσο, η διαρκής σύνδεση έχει και ένα τίμημα. Οι επαγγελματικές υποχρεώσεις, τα μηνύματα, τα email και οι αναρτήσεις μπορούν να μετατρέψουν τις διακοπές σε προέκταση της καθημερινότητας. Αντί να απομακρυνόμαστε από τις απαιτήσεις της δουλειάς και της κοινωνικής ζωής, μεταφέρουμε τις ίδιες συνήθειες σε διαφορετικό γεωγραφικό περιβάλλον.

Γι' αυτό και το deadzoning δεν προϋποθέτει απαραίτητα μια ακραία απόφαση ή ένα ταξίδι σε έναν τόπο χωρίς ίχνος πολιτισμού. Μπορεί να εφαρμοστεί σε μικρή κλίμακα: να αφήσουμε τους δικούς μας ανθρώπους να επικοινωνούν με το ξενοδοχείο σε περίπτωση ανάγκης, να κατεβάσουμε έναν χάρτη για χρήση εκτός σύνδεσης και στη συνέχεια να ενεργοποιήσουμε τη λειτουργία πτήσης ή απλώς να αφήσουμε το κινητό στο δωμάτιο για μερικές ώρες.

Η ιδέα να πληρώνει κανείς για διακοπές που περιλαμβάνουν σκόπιμες δυσκολίες μπορεί να μοιάζει παράδοξη. Κι όμως, για όσους αισθάνονται ότι η τεχνολογία έχει καταλάβει υπερβολικά μεγάλο μέρος της ζωής τους, η προσωρινή απώλεια της ευκολίας μπορεί να αποτελεί μέρος της εμπειρίας.

Η παγίδα της τέλειας ταξιδιωτικής εμπειρίας

Υπάρχει, βέβαια, και μια άλλη πλευρά του φαινομένου. Σε μια εποχή κατά την οποία σχεδόν κάθε πτυχή της καθημερινότητας μπορεί να οργανωθεί, να μετρηθεί και να βελτιστοποιηθεί, τα ταξίδια κινδυνεύουν να χάσουν το στοιχείο του αυθορμητισμού. Όταν γνωρίζουμε εκ των προτέρων όλες τις ανταποκρίσεις, το καλύτερο σημείο για φωτογραφίες και το ιδανικό πρόγραμμα που μπορεί να καταρτίσει μια εφαρμογή τεχνητής νοημοσύνης, το περιθώριο για απρόοπτα περιορίζεται.

Το deadzoning επιχειρεί να ανακτήσει ακριβώς αυτό το περιθώριο: την πιθανότητα να χαθείς σε έναν άγνωστο δρόμο, να ανακαλύψεις ένα μέρος χωρίς να το έχεις δει πρώτα σε μια οθόνη ή να περάσεις ένα απόγευμα χωρίς να αισθάνεσαι την ανάγκη να το μοιραστείς με τους διαδικτυακούς σου ακόλουθους.

Την ίδια στιγμή, η προβολή της αποσύνδεσης στα social media δημιουργεί μια αντίφαση. Όταν κάποιος ανακοινώνει δημόσια ότι πρόκειται να εξαφανιστεί από τον ψηφιακό κόσμο, η ίδια η πράξη μπορεί να μετατραπεί σε μια ακόμη επιτελεστική ανάρτηση, σχεδιασμένη για να προκαλέσει αντιδράσεις και σχόλια.

Ίσως, τελικά, η ουσία του deadzoning να μην βρίσκεται σε έναν αυστηρό κανόνα αποχής από την τεχνολογία ούτε στην ανάγκη να αποδείξουμε ότι μπορούμε να ζήσουμε χωρίς αυτήν. Μπορεί να βρίσκεται στην απλή απόφαση να αφήσουμε το κινητό στο δωμάτιο του ξενοδοχείου, να κλείσουμε την οθόνη για λίγες ώρες και να επιτρέψουμε σε έναν τόπο να μας απορροφήσει χωρίς τη μεσολάβηση μιας κάμερας ή μιας εφαρμογής.

Και ίσως ο καλύτερος τρόπος να ολοκληρώσουμε αυτή την εμπειρία να είναι να μην ανεβάσουμε τίποτα γι' αυτήν.