Οι Βίκινγκς στην Αμερική: Διέσχισαν τον Ατλαντικό 500 χρόνια πριν από τον Κολόμβο

Ο Χριστόφορος Κολόμβος έφτασε στις Μπαχάμες στις 12 Οκτωβρίου 1492, σε ένα ταξίδι που συνδέθηκε με την ευρωπαϊκή εξερεύνηση της αμερικανικής ηπείρου. Ωστόσο, δεν ήταν ο πρώτος Ευρωπαίος που πέρασε τον Ατλαντικό. Περίπου 500 χρόνια νωρίτερα, οι Νορβηγοί θαλασσοπόροι είχαν ήδη φτάσει στη Βόρεια Αμερική, ακολουθώντας μια διαφορετική διαδρομή: από την Ισλανδία στη Γροιλανδία και από εκεί στις ακτές του σημερινού Καναδά.

Σε αντίθεση με το ταξίδι του Κολόμβου, οι πρώτες αυτές αποστολές δεν συνοδεύτηκαν από επίσημες ανακηρύξεις ή πανηγυρικές υποδοχές. Η ιστορία τους διασώθηκε κυρίως μέσα από τις μεσαιωνικές ισλανδικές σάγκες, αφηγήσεις που για μεγάλο διάστημα αντιμετωπίζονταν περισσότερο ως επική λογοτεχνία παρά ως ιστορικές μαρτυρίες. Η αρχαιολογική έρευνα, ωστόσο, έδωσε υλική υπόσταση σε σημαντικό μέρος αυτών των αφηγήσεων.

Ο αρχαιολογικός σταθμός στη Νέα Γη

Καθοριστικό σημείο για την κατανόηση της νορβηγικής παρουσίας στην Αμερική υπήρξε η ανακάλυψη, το 1960, ενός οικισμού στο Λ'Ανς ο Μεντόους (L'Anse aux Meadows), στη Νέα Γη του Καναδά. Η τοποθεσία θεωρείται ότι λειτούργησε ως σταθμός των Νορβηγών, από τον οποίο μπορούσαν να οργανώνουν εξερευνητικές αποστολές σε γειτονικές περιοχές.

Το 2021, ερευνητές αξιοποίησαν μια νέα τεχνική χρονολόγησης και κατέληξαν στο συμπέρασμα ότι οι Βίκινγκς βρίσκονταν εκεί περίπου το έτος 1021, πριν από ακριβώς 1.000 χρόνια από τη συγκεκριμένη χρονολογία. Το εύρημα ενίσχυσε την εικόνα μιας οργανωμένης παρουσίας στην άλλη πλευρά του Ατλαντικού, πολύ πριν από το ταξίδι του Κολόμβου.

Η σημασία του οικισμού δεν περιορίζεται στην απόδειξη ότι οι Νορβηγοί έφτασαν στη Βόρεια Αμερική. Οι μεσαιωνικές αφηγήσεις περιγράφουν διαδρομές με διαδοχικές στάσεις σε διαφορετικές περιοχές, γεγονός που υποδηλώνει ότι οι εξερευνητές δεν περιορίστηκαν σε μία μόνο αποστολή ή σε μία τοποθεσία.

Από την Ισλανδία και τη Γροιλανδία στη Βίνλαντ

Οι Νορβηγοί έφτασαν στην Ισλανδία περίπου το 870 και στη Γροιλανδία περίπου έναν αιώνα αργότερα. Από εκεί, η απόσταση έως το νησί Μπάφιν, στον σημερινό Καναδά, ήταν περίπου 320 χιλιόμετρα μέσω του στενού Ντέιβις.

Σύμφωνα με τις σάγκες, οι θαλασσοπόροι ονόμασαν το Μπάφιν «Χέλουλαντ», δηλαδή «γη των επίπεδων πετρωμάτων». Συνεχίζοντας προς τον νότο, έφτασαν στο Λαμπραντόρ, το οποίο αποκαλούσαν «Μάρκλαντ», ή «γη των δασών», και στη συνέχεια σε μια περιοχή που ονόμασαν «Βίνλαντ», η οποία συνδέθηκε με τα αμπέλια ή τα σταφύλια.

Κεντρικό πρόσωπο στην ιστορία της νορβηγικής επέκτασης υπήρξε ο Έρικ ο Ερυθρός. Σύμφωνα με τις ιστορικές αφηγήσεις, έφτασε στην Ισλανδία γύρω στο 960, αφού ο πατέρας του είχε εξοριστεί από τη Νορβηγία για φόνο. Το 982, ο ίδιος εξορίστηκε από την Ισλανδία έπειτα από βίαιη διαμάχη με γειτονικό κτηματία. Η εξορία του τον οδήγησε στη Γροιλανδία, όπου ίδρυσε έναν μόνιμο οικισμό.

Η αποικία της Γροιλανδίας διατηρήθηκε για περίπου 500 χρόνια και αποτέλεσε τη βάση για τις επόμενες αποστολές προς τη Βόρεια Αμερική. Ανάμεσα στους σημαντικότερους εξερευνητές συγκαταλέγεται ο γιος του Έρικ, Λέιφ Έρικσον, στον οποίο αποδίδεται ηγετικός ρόλος στα ταξίδια προς τη Βίνλαντ.

Οι Βίκινγκς επέστρεφαν επί αιώνες

Η άποψη ότι οι Νορβηγοί επισκέφθηκαν την Αμερική μόνο μία φορά και στη συνέχεια εγκατέλειψαν οριστικά την περιοχή αμφισβητείται από τα αρχαιολογικά στοιχεία. Ερευνητές έχουν υποστηρίξει ότι οι θαλασσοπόροι πραγματοποιούσαν περιστασιακά νέα ταξίδια προς τη Βόρεια Αμερική για δύο ή τρεις ακόμη αιώνες μετά τις πρώτες αποστολές.

Οι σάγκες και τα αρχαιολογικά ευρήματα δεν προσφέρουν μια πλήρη καταγραφή των ταξιδιών. Συγκλίνουν, ωστόσο, στην εικόνα ανθρώπων που ήταν πρόθυμοι να αναλάβουν μεγάλους κινδύνους, να διασχίσουν τον Ατλαντικό με ανοιχτά πλοία και να εξερευνήσουν άγνωστες ακτές.

Η ιστορία αυτών των αποστολών παραμένει, σε αρκετά σημεία, ατελής. Οι καταγραφές είναι αποσπασματικές και η ακριβής έκταση των εξερευνήσεων δεν έχει αποσαφηνιστεί πλήρως. Η παρουσία τους στη Νέα Γη, όμως, αποτελεί πλέον τεκμηριωμένο ιστορικό γεγονός.

Γνώριζε ο Κολόμβος τις παλαιότερες διαδρομές;

Ένα από τα ερωτήματα που παραμένουν ανοιχτά είναι αν ο Κολόμβος γνώριζε τις παλαιότερες ευρωπαϊκές επαφές με τη Βόρεια Αμερική. Ορισμένοι ιστορικοί έχουν επισημάνει ότι κατά τον Μεσαίωνα υπήρχαν ναυτικές διαδρομές και επαφές στις περιοχές της Γροιλανδίας και της βορειοαμερικανικής ακτής.

Σε επιστολή του χειμώνα του 1497-1498, ο Άγγλος Τζον Ντέι ενημέρωνε τον Κολόμβο για το ταξίδι του Τζον Κάμποτ στη Βόρεια Αμερική το 1497. Σύμφωνα με την ιστορικό Κίρστεν Σίβερ, η επιστολή αναφερόταν σαν να ήταν ήδη γνωστό ότι ναυτικοί από το Μπρίστολ είχαν ταξιδέψει επί χρόνια προς το βόρειο τμήμα του Ατλαντικού.

Το στοιχείο αυτό έχει τροφοδοτήσει συζητήσεις για το κατά πόσο ο Κολόμβος είχε ακούσει για προηγούμενες διαδρομές. Δεν αποδεικνύει, ωστόσο, ότι γνώριζε συγκεκριμένα τις νορβηγικές αποστολές ή ότι επιχείρησε να αποφύγει σκόπιμα τη Βόρεια Αμερική. Η βασική επιδίωξή του ήταν να βρει θαλάσσια διαδρομή προς την Ασία, παρακάμπτοντας τις γνωστές εμπορικές οδούς.

Περισσότερο από πέντε αιώνες μετά το ταξίδι του Κολόμβου, η ιστορία των Βίκινγκς υπενθυμίζει ότι η ευρωπαϊκή παρουσία στην Αμερική δεν ξεκίνησε το 1492. Πολύ πριν από εκείνη τη χρονιά, θαλασσοπόροι που ξεκίνησαν από τον βορρά είχαν ήδη διασχίσει τον Ατλαντικό και είχαν εγκατασταθεί, έστω προσωρινά, στις ακτές μιας ηπείρου που για μεγάλο διάστημα θα παρέμενε έξω από τον ευρωπαϊκό ιστορικό κανόνα.