«Ο Γουάινστιν περίμενε να αποτύχουμε»: Πώς ο «Άρχοντας των Δαχτυλιδιών» γλίτωσε από την καταστροφή

Σήμερα, η τριλογία του «Άρχοντα των Δαχτυλιδιών» θεωρείται ένα από τα σημαντικότερα κινηματογραφικά εγχειρήματα του 21ου αιώνα. Η μεταφορά του έργου του Τζ. Ρ. Ρ. Τόλκιν στη μεγάλη οθόνη, ωστόσο, παραλίγο να εξελιχθεί σε μια εντελώς διαφορετική ιστορία, με τις δημιουργικές φιλοδοξίες του Πίτερ Τζάκσον να συγκρούονται με τις απαιτήσεις των παραγωγών και το μέλλον της ταινίας να εξαρτάται από μια συμφωνία που έμοιαζε σχεδόν αδύνατο να επιτευχθεί.

Περισσότερα από 25 χρόνια μετά, μαρτυρίες ανθρώπων που συμμετείχαν στην περιπέτεια της παραγωγής, τις οποίες συγκέντρωσε ο Σαμ Μουρ για το βιβλίο του «There and Back Again: The Unofficial Oral History of The Lord of the Rings Films», αποκαλύπτουν πόσο κοντά βρέθηκε το κινηματογραφικό όραμα του Τζάκσον στο να εκτροχιαστεί πριν καν φτάσει στις αίθουσες.

Η πρώτη σύγκρουση με τους αδελφούς Γουάινστιν

Ο Τζάκσον διάβασε για πρώτη φορά τον «Άρχοντα των Δαχτυλιδιών» όταν ήταν 18 ετών. Ενθουσιάστηκε με το βιβλίο και πίστεψε ότι θα μπορούσε να γίνει μια εξαιρετική ταινία, θεωρώντας δεδομένο ότι κάποια στιγμή κάποιος θα επιχειρούσε να μεταφέρει τον κόσμο της Μέσης Γης στον κινηματογράφο.

Η ιδέα άρχισε να παίρνει συγκεκριμένη μορφή μετά την ταινία του «Heavenly Creatures» το 1994, όταν η Miramax, η εταιρεία των Μπομπ και Χάρβεϊ Γουάινστιν, απέκτησε τα δικαιώματα της ταινίας. Στο πλαίσιο της συμφωνίας, ο Τζάκσον και η σύζυγός του, Φραν Γουόλς, είχαν τη δυνατότητα να παρουσιάζουν πρώτα στη Miramax τα νέα κινηματογραφικά τους σχέδια.

Ο Τζακ Λέχνερ, τότε αντιπρόεδρος παραγωγής και ανάπτυξης της εταιρείας, θυμάται ότι το σενάριο που έφτασε στο γραφείο του ήταν το πιο συναρπαστικό που είχε διαβάσει. Σε σημείωμά του προς τον Χάρβεϊ Γουάινστιν και τα υπόλοιπα στελέχη, εκτιμούσε ότι το εγχείρημα θα μπορούσε να εξελιχθεί στη μεγαλύτερη ταινία στην οποία θα συμμετείχαν ποτέ.

Ο Χάρβεϊ Γουάινστιν ήταν αρχικά ενθουσιασμένος, καθώς αγαπούσε τα βιβλία του Τόλκιν. Ο αδελφός του, Μπομπ, αντιμετώπιζε εξαρχής το σχέδιο με έντονο σκεπτικισμό. Όπως θυμάται ο Λέχνερ, αναρωτιόταν πώς θα μπορούσε να τρομάξει το κοινό ένας κακός που ήταν απλώς ένα μάτι, αναφερόμενος στον Σάουρον.

Η Miramax είχε ήδη επενδύσει σημαντικά ποσά στην προπαραγωγή, ενώ το στούντιο ψηφιακών εφέ Wētā στη Νέα Ζηλανδία αναπτυσσόταν για να μπορέσει να ανταποκριθεί στις απαιτήσεις του έργου. Όσο μεγάλωνε, όμως, η κλίμακα της παραγωγής, τόσο εντείνονταν οι ανησυχίες των Γουάινστιν για το κόστος και τον περιορισμένο έλεγχό τους πάνω σε μια ταινία που εξελισσόταν σε εξαιρετικά φιλόδοξο εγχείρημα.

Η απειλή του Ταραντίνο και η απαίτηση για μία ταινία

Η κρίσιμη σύγκρουση ήρθε όταν οι παραγωγοί απαίτησαν να συμπυκνωθεί ολόκληρος ο «Άρχοντας των Δαχτυλιδιών» σε μία ταινία διάρκειας το πολύ δυόμισι ωρών. Ο Τζάκσον και η Φραν Γουόλς απάντησαν ότι δεν γνώριζαν πώς θα μπορούσαν να αφηγηθούν την ιστορία με αυτούς τους περιορισμούς.

Ο Κεν Κάμινς, μάνατζερ του σκηνοθέτη, περιγράφει τον Χάρβεϊ Γουάινστιν ως έναν άνθρωπο που μπορούσε να εμφανίζεται αρχικά υποστηρικτικός και συνεργάσιμος, αλλά να γίνεται απότομα απειλητικός όταν τα πράγματα δεν εξελίσσονταν όπως ήθελε.

«Πρέπει να το περιορίσετε σε μία ταινία και δεν μπορεί να ξεπερνά τις δυόμισι ώρες», ήταν, σύμφωνα με τον Κάμινς, η απαίτηση του παραγωγού. Όταν ο Τζάκσον και η Γουόλς εξήγησαν ότι δεν μπορούσαν να κάνουν αυτό που τους ζητούσε, ο Γουάινστιν φέρεται να απείλησε ότι θα τους απομάκρυνε από την παραγωγή, αναθέτοντας τη σκηνοθεσία στον Κουέντιν Ταραντίνο και το σενάριο στον Χοσεΐν Αμινί.

Το ζευγάρι επέμεινε στη δική του προσέγγιση, ακόμη κι αν αυτό σήμαινε ότι θα έχανε την ταινία. Η εναλλακτική που πρότεινε ο Τζάκσον ήταν μια ενιαία ταινία διάρκειας τεσσάρων ωρών, πρόταση που δεν έγινε δεκτή από τη Miramax.

«Θα ήμασταν συντετριμμένοι, αλλά κάντε αυτό που πρέπει, γιατί εμείς δεν μπορούμε να κάνουμε αυτό που μας ζητάτε», ήταν, σύμφωνα με τον Κάμινς, η απάντηση των δύο δημιουργών. Η διαφωνία είχε πλέον μετατραπεί σε αδιέξοδο: οι Γουάινστιν ήθελαν να περιορίσουν το κόστος και τη διάρκεια, ενώ ο Τζάκσον αρνούνταν να εγκαταλείψει τη δομή και την έκταση της ιστορίας.

Τα 12 εκατομμύρια δολάρια και η τελευταία ευκαιρία

Η επόμενη κίνηση ήταν να αναζητηθεί άλλο στούντιο που θα αναλάμβανε το εγχείρημα, αλλά οι όροι της Miramax έκαναν την αποστολή εξαιρετικά δύσκολη. Ο Κάμινς ζήτησε από τον Χάρβεϊ Γουάινστιν να επιτρέψει στην ομάδα να παρουσιάσει το σχέδιο σε άλλες εταιρείες, με σκοπό να βρεθεί κάποιος που θα εμπιστευόταν το όραμα του Τζάκσον.

Η Miramax έθεσε τέσσερις βασικούς όρους. Πρώτον, η νέα εταιρεία έπρεπε να επιστρέψει αμέσως τα 12 εκατ. δολάρια που, σύμφωνα με τους Γουάινστιν, είχαν ήδη δαπανηθεί. Δεύτερον, οι δύο αδελφοί θα λάμβαναν το 5% των ακαθάριστων εισπράξεων από το πρώτο δολάριο κάθε ταινίας, πριν από την ανάκτηση του κόστους παραγωγής. Τρίτον, θα διατηρούσαν τον τίτλο του εκτελεστικού παραγωγού, ανεξάρτητα από το αν συμμετείχαν στην καθημερινή δημιουργική διαδικασία. Και, τέλος, η ομάδα του Τζάκσον είχε μόλις τρεις εβδομάδες για να εξασφαλίσει συμφωνία.

Για να πείσουν τα στούντιο, ο Τζάκσον και η Wētā ετοίμασαν ένα βίντεο διάρκειας περίπου μισής ώρας, στο οποίο παρουσίαζαν λεπτομερώς πώς σχεδίαζαν να μεταφέρουν τη Μέση Γη στη μεγάλη οθόνη και γιατί ο Νεοζηλανδός σκηνοθέτης ήταν ο κατάλληλος άνθρωπος για να το αναλάβει.

Η ανταπόκριση ήταν απογοητευτική. Όπως θυμάται ο Κάμινς, σχεδόν όλοι απέρριψαν την πρόταση. Η ομάδα έφτασε στη συνάντηση με τη New Line Cinema γνωρίζοντας ότι αυτή ήταν η τελευταία της ευκαιρία.

Η New Line Cinema αλλάζει την ιστορία

Η New Line, σε αντίθεση με τη Miramax, είχε αποκτήσει τη φήμη ενός στούντιο που επέτρεπε σε δημιουργούς όπως ο Ντέιβιντ Φίντσερ και ο Πολ Τόμας Άντερσον να δουλεύουν με μεγαλύτερη καλλιτεχνική ελευθερία. Ο συνιδρυτής της, Μπομπ Σέι, αγαπούσε τον κινηματογράφο και ήταν διατεθειμένος να εξετάσει ένα σχέδιο που άλλοι θεωρούσαν υπερβολικά ριψοκίνδυνο.

Η συμφωνία παρέμενε εξαιρετικά τολμηρή. Η New Line αναλάμβανε αυτό που θα μπορούσε να εξελιχθεί στην ακριβότερη ανεξάρτητη κινηματογραφική παραγωγή της εποχής, ενώ, αν η ταινία αποτύγχανε εμπορικά, οι συνέπειες για την ίδια την εταιρεία θα μπορούσαν να είναι καταστροφικές.

Ο Κάμινς υποστηρίζει ότι παρουσίασε εξαρχής στη New Line όλους τους όρους της Miramax, χωρίς να αποκρύψει τις απαιτήσεις των Γουάινστιν. Η εταιρεία τους αποδέχθηκε, προς έκπληξη του Χάρβεϊ Γουάινστιν, ο οποίος, όπως λέει ο μάνατζερ, περίμενε ότι η προσπάθεια θα αποτύγχανε.

«Ο Χάρβεϊ περίμενε να αποτύχουμε», είναι η φράση που συνοψίζει την τελευταία κρίσιμη καμπή πριν ο «Άρχοντας των Δαχτυλιδιών» πάρει τον δρόμο προς την παραγωγή.

Η συμφωνία αποδείχθηκε εξαιρετικά επικερδής για τους Γουάινστιν, καθώς τους εξασφάλισε ποσοστό επί των ακαθάριστων εισπράξεων των ταινιών, παρότι η Miramax δεν παρέμεινε στο δημιουργικό τιμόνι. Ο Λέχνερ εκτιμά ότι οι δύο παραγωγοί πιθανότατα κέρδισαν από τον «Άρχοντα των Δαχτυλιδιών» περισσότερα χρήματα από οποιοδήποτε άλλο εγχείρημά τους.

Κατά τον ίδιο, η αποχώρηση της Miramax ήταν τελικά καθοριστική για το αποτέλεσμα.

Αν οι Γουάινστιν είχαν παραμείνει ενεργά εμπλεκόμενοι, εκτιμά ότι θα παρενέβαιναν επανειλημμένα στη δημιουργική διαδικασία, με συνέπεια οι ταινίες να μην είχαν τη μορφή που αγάπησε το κοινό.

Η τριλογία που ακολούθησε δικαίωσε το ρίσκο της New Line και το πείσμα του Τζάκσον. Πριν, όμως, η Μέση Γη κατακτήσει τις αίθουσες, χρειάστηκε να περάσει από μια διαμάχη που θα μπορούσε να είχε αλλάξει για πάντα την κινηματογραφική της ιστορία.