Παραβατικότητα εφήβων και νέων: Πρόληψη στο σπίτι, στο σχολείο και όχι τιμωρία

Με αφορμή το θάνατο ενός 17χρονου παιδιού από έναν έφηβο 16 ετών, είναι λογικό να έχει ξεκινήσει και πάλι μία δημόσια συζήτηση για την παραβατικότητα και τον ρόλο της οικογένειας και του σχολείου. Και φυσικά οι επιστήμονες και οι ψυχολόγοι υποστηρίζουν εμφατικά, πώς το ζήτημα δεν λύνεται μόνο με τιμωρία και γενικεύσεις, αλλά αντίθετα με πρόληψη που οικοδομείται στην οπικογένεια, στο σχολείο και στη γειτονιά.

Όπως αναφέρει ο κ. Στέφανος Αλεβίζος, PhD, M.Ed., Ψυχολόγος και Επιστημονικός Σύμβουλος της Αστικής Μη Κερδοσκοπική; Εταιρεία; Connect Thessaloniki, τα δεδομένα – ειδησεογραφικά , επιστημονικά, στατιστικά - του 2025 δείχνουν ότι η παραβατικότητα των νέων στην Ελλάδα δεν αποτελεί πια μια αφηρημένη έννοια ή ένα τυχαίο «ατυχές» φαινόμενο.

Τα δεδομένα της Ελληνικής Αστυνομίας, οι υποθέσεις που φτάνουν στις Εισαγγελίες Ανηλίκων και η καθημερινή εμπειρία των υπηρεσιών ψυχικής υγείας δείχνουν μια τάση ποσοτικής αύξησης αλλά δείχνουν σίγουρα μια ποιοτική μετατόπιση: περισσότερα φαινόμενα βίας, μικρότερες εμπλεκόμενες ηλικίες, συμμετοχή τόσο αγοριών όσο και κοριτσιών, και πράξεις που συνδέονται με οικογενειακή αστάθεια, σχολική απορρύθμιση και ψηφιακό περιβάλλον χωρίς όρια.

Μέσα σε αυτή την πραγματικότητα, μια εύκολη απάντηση είναι η αυστηροποίηση. Η δύσκολη –όμως επιστημονικά τεκμηριωμένη– απάντηση είναι η πρόληψη, η έγκαιρη παρέμβαση και η ολιστική στήριξη. Εκεί ακριβώς τοποθετείται η δουλειά του Connect Thessaloniki της ΑμΚΕ ΙΑΣΙΣ.

Παραβατικότητα νέων: Όχι ατομικό χαρακτηριστικό, αλλά αποτέλεσμα πίεσης

Σύμφωνα με την ΑΜΚΕ ΙΑΣΙΣ, η παραβατικότητα των νέων δεν αποτελεί μια ατομική παθολογία, αλλά σύμπτωμα. Σύμπτωμα πίεσης στο σπίτι, αποδυνάμωσης του σχολείου, τραύματος, έλλειψης σταθερών ορίων και, συχνά, έκθεσης σε ψηφιακά περιβάλλοντα υψηλής διέγερσης και χαμηλής εποπτείας.

Τα πραγματικά υπηρεσιακά δεδομένα δείχνουν ότι:

• τα αγόρια εμφανίζουν συχνότερα σταθερή παραβατική συμπεριφορά,
• τα κορίτσια εμφανίζονται σε μεγάλο ποσοστό στις ομάδες «σε ρίσκο», με υψηλή ψυχοκοινωνική ευαλωτότητα, ιστορικό κακοποίησης, αυτοτραυματισμούς ή επικίνδυνες συμπεριφορές,
• η οικογένεια και το σχολείο λειτουργούν συχνά όχι ως προστατευτικοί, αλλά ως παράγοντες αποδυνάμωσης.

Αυτή η εικόνα δεν αντιμετωπίζεται με τιμωρίες και γενικεύσεις.

Το Connect Thessaloniki, Κέντρο Ημέρας εγκεκριμένο από το Υπουργείο Υγείας, λειτουργεί ακριβώς σε αυτό το κρίσιμο σημείο: πριν η παραβατικότητα παγιωθεί ως ταυτότητα.

Η φιλοσοφία του είναι ξεκάθαρη:

• η παραβατική συμπεριφορά αντιμετωπίζεται ως σήμα κινδύνου, όχι ως λόγος στιγματισμού,
• το παιδί δεν απομονώνεται, αλλά εντάσσεται σε δομημένο πλαίσιο σχέσεων,
• η παρέμβαση δεν αφορά μόνο τον νέο και τη νέα, αλλά και την οικογένεια, το σχολείο και την κοινότητα.

Τα στοιχεία είναι συγκεκριμένα και μετρήσιμα:

• 925 δράσεις πρόληψης και παρέμβασης,
• 7.391 θεραπευτικές πράξεις,
• 10.379 συμμετοχές νέων,
• 48 παραπομπές από την Εισαγγελία Ανηλίκων,
• 128 οικογένειες με συστηματική υποστήριξη,
• 12 παρεμβάσεις σε σχολεία.

Αυτοί οι αριθμοί δεν δείχνουν απλώς απήχηση. Δείχνουν όγκο αναγκών.

Ο ρόλος της ψηφιακής ζωής και της μοναξιάς...

Ένα από τα πιο κρίσιμα σημεία της σημερινής πραγματικότητας, τονίζει ο κ. Αλεςβίζος, είναι ότι η ψηφιακή ζωή δεν προκαλεί από μόνη της παραβατικότητα. Δεν τη γεννάει. Όταν όμως συνδυάζεται με μοναξιά, σύγκρουση και έλλειψη καθοδήγησης, λειτουργεί ως επιταχυντής.

Το Connect Thessaloniki αξιοποιεί έναν σύγχρονο συνδυασμό:

• street outreach, με φυσική παρουσία επαγγελματιών εκεί όπου βρίσκονται οι νέοι και οι νέες,
• και digital mentoring, που επιτρέπει έγκαιρη ανίχνευση κινδύνων και διατήρηση της σχέσης ακόμη και όταν η δια ζώσης επαφή δυσκολεύει.

Όχι ως τεχνολογική μόδα, αλλά ως απάντηση σε έναν κόσμο που έχει αλλάξει.

Η πρόληψη κτίζεται στο σπίτι, στο σχολείο, στη γειτονιά

Η Εθνική Στρατηγική 2025–2030 επιβεβαιώνει κάτι κρίσιμο: η αστυνομία είναι το τελευταίο καταφύγιο, όχι η πρώτη απάντηση.

Η πραγματική πρόληψη χτίζεται:

• στο σχολείο,
• στη γειτονιά,
• στην οικογένεια,
• σε δομές όπως το Connect Thessaloniki.

Όχι τιμωρία, αλλά σχέσεις εμπιστοσύνης

Η παραβατικότητα των νέων –αγοριών και κοριτσιών– δεν μειώνεται με «περισσότερη» και «πιο αυστηρή» τιμωρία, αλλά με περισσότερη δουλειά στο πεδίο, σταθερότητα, όρια και σχέσεις εμπιστοσύνης.

Και αυτό δεν είναι θεωρία. Είναι επιστημονικά τεκμηριωμένη πρακτική.

Όλες οι υπηρεσίες και τα προγράμματα του Κέντρου Ημέρας «Connect Thessaloniki» παρέχονται δωρεάν.