Η κρίση των Ιμίων: Πώς η Τουρκία «έχτισε» την πολιτική των γκρίζων ζωνών

Από την εισβολή του «Αττίλα» στην Κύπρο μέχρι και την κρίση των Ιμίων οι σχέσεις Ελλάδας Τουρκίας δεν ήταν ποτέ ανέφελες. Μόλις δύο χρόνια μετά την κυπριακή τραγωδία η χώρα έζησε τον Αύγουστο του 1976 την κρίση του «Χόρα» του τουρκικού ερευνητικού σκάφους που βγήκε στο Αιγαίο και δημιούργησε ένταση όχι μόνο στις σχέσεις μεταξύ των δύο χωρών, αλλά και στην εσωτερική πολιτική σκηνή. Η κυβέρνηση του Κωνσταντίνου Καραμανλή προσπάθησε να αντιμετωπίσει την κρίση κατευναστικά σε αντίθεση με τον πρόεδρο του ΠΑΣΟΚ, Ανδρέα Παπανδρέου που είχε πει το περίφημο «Βυθίσατε Χόρα».

Στην εικοσαετία που ακολούθησε η Ελλάδα έμαθε να ζει με τις παραβάσεις και τις παραβιάσεις του εθνικού εναέριου χώρου, με στιγμές έντασης, αλλά και ύφεσης που δεν έφτασαν ποτέ σε επίπεδο θερμού επεισοδίου. Έγιναν μάλιστα και κάποιες προσπάθειες προσέγγισης όπως ήταν η περιβόητη συνάντηση Παπανδρέου- Οζάλ στο Νταβός.

Η Τανσού Τσιλέρ και ένα δυστύχημα που αποκάλυψε πολλά

Πριν όμως φτάσουμε στις κρίσιμες μέρες των Ιμίων ας δούμε ποια ήταν η πολιτική κατάσταση στην Τουρκία εκείνη την εποχή. Στη θέση του πρωθυπουργού έχει εκλεγεί η πρώτη γυναίκα στο αξίωμα, η Τανσού Τσιλέρ, που από την πρώτη μέρα της θητείας της αντιμετωπίζει μεγάλα προβλήματα, κυρίως στο πεδίο της οικονομίας.

Παράλληλα όπως θα φανεί και από μεταγενέστερα γεγονότα με εξαιρετικά προβληματικό υπόβαθρο για την πολιτική ηγεσία της Τουρκίας, μία πολιτική έντασης με την Ελλάδα βοηθούσε στο να μετακινηθούν τα φώτα μακριά από υποθέσεις τις οποίες ήταν έκθετη η κυβέρνηση Τσιλέρ.

Χαρακτηριστική είναι η υπόθεση του αυτοκινητιστικού δυστυχήματος στο Σουσουρλούκ την ίδια χρονιά με το οποίο αποκαλύφθηκαν οι σχέσεις μεταξύ παρακρατικών οργανώσεων και της κυβέρνησης της Τσιλέρ.

Μεταξύ των θυμάτων του δυστυχήματος ήταν ο οδηγός του αυτοκινήτου Χουσεΐν Κοτσαντάγκ, ο οποίος ήταν υποδιευθυντής Ασφαλείας στην Κωνσταντινούπολη και πρώην διευθυντής ειδικών επιχειρήσεων στις κουρδικές επαρχίες, ο Αμπντουλάχ Τσατλί, αρχηγός των Γκρίζων Λύκων και δολοφόνος επί πληρωμή της Εθνικής Οργάνωσης Πληροφοριών (MİT), ο οποίος βρισκόταν στην λίστα με τους καταζητούμενους της Ιντερπόλ κατά τη στιγμή του θανάτου του και επίσης αεροσυνοδός και ερωμένη του Κοτσαντάγκ, Γκόντσα Ους.

Το σκάνδαλο συντάραξε την Τουρκία και η κυβέρνηση Τσιλέρ το πλήρωσε πολιτικά.. Πλην όμως η επιθετική πολιτική και ρητορική απέναντι στην Ελλάδα επιχειρήθηκε να λειτουργήσει ως αντίβαρο.

Τελικώς η Τανσού Τσιλέρ υπό το βάρος των σκανδάλων και των οικονομικών προβλημάτων οδηγήθηκε στην πολιτική απομόνωση και στην έξοδό της από την πολιτική το 2002. Τότε άρχισε να αναδύεται το άστρο του Ταγίπ Ερντογάν.

Η εποχή Ερντογάν και η «Γαλάζια Πατρίδα»

Για την επόμενη 20ετία η κρίση των Ιμίων ουσιαστικά ήταν το θεμέλιο πάνω στο οποίο στήθηκε το «όραμα» του Τούρκου προέδρου που είχε ως αιχμή το «γκριζάρισμα».

Η πολιτική Ερντογάν έχτισε ένα αφήγημα που είναι ισχυρό μέχρι και τις μέρες μας, αυτό της «Γαλάζιας Πατρίδας» που περιγράφεται ως «νέο-οθωμανισμός» και βλέπει όλα τα εδάφη που ανήκαν κάποτε στην Οθωμανική Αυτοκρατορία ως «εν δυνάμει διεκδικούμενα», ως τον «ζωτικό χώρο» στον οποίο έχει λόγο η Τουρκία.

Η τουρκική εξωτερική πολιτική δεν περιορίστηκε στο να «γκριζάρει» μόνο κάποιες βραχονησίδες. Έκανε κεντρική πολιτική επιλογή την αμφισβήτηση της κυριαρχίας της Ελλάδας στο σύνολο σχεδόν του Αιγαίου, κάτι που αποτυπώθηκε και το παράνομο τουρκολιβυκό μνημόνιο, το οποίο βλέπει ως διεκδικούμενα ύδατα ακόμα και αυτά που «γλείφουν» της ακτές της Κρήτης.

Παράλληλα σε διάφορες περιόδους η τουρκική πλευρά προβαίνει σε ενέργειες που αμφισβητούν το στάτους στο Αιγαίο, όπως οι κατά καιρούς έξοδοι του "Oruc Reis" που οδήγησαν σε εντάσεις όπως αυτή του 2020.

Η απαίτηση της «συνεκμετάλευσης»

Ένα ακόμα στοιχείο της τουρκικής εξωτερικής πολιτικής, που ντυνόταν με τον μανδύα της «ειρηνικής προσέγγισης» ήταν η επιμονή να εμφανίζονται υπαρκτές ή ανύπαρκτες διαφορές ως «διμερείς», διαφορές που θα μπορούσαν να λυθούν με ένα «τίμιο deal μεταξύ των δύο πλευρών, όχι απαραιτήτως με άξονα το διεθνές δίκαιο.

Η Τουρκία έγινε ακόμα πιο επιθετική όσον αφορά την αμφισβήτηση της κυριαρχίας της Ελλάδας και της Κύπρου στα χωρικά τους ύδατα όταν άρχισαν να μπαίνουν στο τραπέζι τα ενεργειακά. Τα κοιτάσματα σε Κύπρο και Κρήτη «έχτισε» την απαίτηση της «συνεκμετάλευσης», εν ολίγοις της οικειοθελώς απεμπόλισης από την Ελλάδα των δικαιωμάτων της εντός της επικράτειάς της.

Η κρίση των Ιμίων για την τουρκική πλευρά δεν ήταν απλώς ένα θερμό επεισόδιο, ήταν η αφετηρία για να χτιστεί ένα αφήγημα, πολλές φορές χρήσιμο και στο εσωτερικό της χώρας, που αμφισβητεί τα πάντα, «γκριζάρει» τα πάντα στο Αιγαίο και την Ανατολική Μεσόγειο και βάζει την Τουρκία στο ρόλο της ηγέτιδας δύναμης.