Σαμοθράκη: Η αγορά δεν έβαλε το… αόρατο χεράκι της

Σύμφωνα με την αντίληψή τους, η αγορά μπορεί να αυτορρυθμιστεί επ’ ωφελεία του κοινωνικού συνόλου Αντιθέτως, η παρέμβαση του κράτους βάζει προσκόμματα στην ιδιωτική πρωτοβουλία και δημιουργεί στρεβλώσεις στον ανταγωνισμό. Προς επίρρωσιν του ισχυρισμού χρησιμοποιείται συχνά η παρομοίωση του Άνταμ Σμιθ για το «αόρατο χέρι». Ο Σκωτσέζος οικονομολόγος πίστευε ότι σε μια οικονομία ελεύθερης αγοράς τα άτομα δρώντας για το ιδιοτελές συμφέρον τους εντέλει υπηρετούν το γενικό καλό χωρίς να το συνειδητοποιούν.

Case Study

Η θεωρία του Άνταμ Σμιθ βρίσκεται στο επίκεντρο της πολιτικής διαμάχης εδώ και δύο αιώνες. Όσα συνέβησαν στη Σαμοθράκη τις τελευταίες μέρες αποτελούν ίσως case study της αδυναμίας της αγοράς να αυτορυθμιστεί. Η προσπάθεια της πλοιοκτήτριας εταιρίας να υπηρετήσει το ιδιοτελές συμφέρον της, ουδόλως υπηρέτησε (έστω και.. ασυνείδητα) το γενικό συμφέρον της τοπικής κοινωνίας. Η μεν εταιρία δεν ήθελε να επιβαρυνθεί το κόστος της αντικατάσταση του Σάος που είχε βλάβη, η δε σύμβαση παραχώρησης δεν την υποχρεώνει να το κάνει. Το αποτέλεσμα ήταν να μείνει το νησί χωρίς συγκοινωνία, να ταλαιπωρηθούν χιλιάδες τουρίστες και να υποστούν ανεπανόρθωτη οικονομική ζημιά οι επαγγελματίες. Κλήθηκαν τότε οι αρμόδιοι κρατικοί φορείς να παρέμβουν για να δοθεί λύση –βέβαια, οι λύσεις που έδωσαν δύσκολα θα μπορούσαν να χαρακτηριστούν βέλτιστες…

Ο δημόσιος διάλογος για το ζήτημα είχε σαν αφετηριακή παραδοχή ότι είναι υποχρέωση της Πολιτείας (του δημόσιου τομέα δηλαδή) να δώσει λύση στο πρόβλημα του καταστροφικού ακτοπλοϊκού αποκλεισμού και όχι της όποιας ιδιωτικής εταιρίας ή γενικά της αγοράς.

Ο ανταγωνισμός

Θα μπορούσε να αντιτείνει κανείς ότι η ακτοπλοϊκή γραμμή Σαμοθράκης-Αλεξανδρούπολης είναι μονοπωλιακή. Κατά συνέπεια, τα προβλήματα προκαλούνται από την έλλειψη ανταγωνισμού. Ωστόσο, η συγκεκριμένη γραμμή, όπως άλλωστε και η πλειονότητα των ακτοπλοϊκών συνδέσεων των ελληνικών νησιών, δεν μπορεί να «σηκώσει» δύο εταιρίες. Για την ακρίβεια, δεν μπορεί να «σηκώσει» ούτε μία, αφού για να καταστεί κερδοφόρα πρέπει να επιδοτηθεί από το Δημόσιο. Μόνο με την παρέμβαση της Πολιτείας μπορεί να διασφαλιστεί η συγκοινωνία των νησιών. Είναι το ορατό χέρι του κράτους που δίνει (μάλλον, που πρέπει να δώσει) τη λύση και όχι το αόρατο χέρι της αγοράς.