Πώς ακριβώς η έλλειψη ύπνου βλάπτει τους νευρώνες του εγκεφάλου μας, σύμφωνα με νέα μελέτη

Στο επίκεντρο της έρευνας βρίσκονται τα ολιγοδενδροκύτταρα, κύτταρα του νευρικού συστήματος που διαχειρίζονται τη χοληστερόλη, βασικό συστατικό των προστατευτικών μεμβρανών που είναι γνωστές ως μυελίνη. Όπως επισημαίνουν οι ερευνητές, η διαταραχή της λειτουργίας αυτών των κυττάρων λόγω στέρησης ύπνου οδηγεί σε εξασθένηση της μυελίνης, επιβράδυνση της νευρικής αγωγιμότητας και μετρήσιμα προβλήματα στη συμπεριφορά.

«Η μελέτη αυτή αναδεικνύει τα ολιγοδενδροκύτταρα ως βασικούς διαμεσολαβητές, συνδέοντας τη στέρηση ύπνου με μειωμένη ακεραιότητα της μυελίνης, βραδύτερη μετάδοση των νευρικών σημάτων και συμπεριφορικές διαταραχές», αναφέρουν χαρακτηριστικά οι συγγραφείς στη μελέτη που δημοσίευσαν στο επιστημονικό περιοδικό PNAS.

Όταν εξασθενεί η μυελίνη

Στο πρώτο στάδιο της έρευνας, η ομάδα ανέλυσε μαγνητικές τομογραφίες εγκεφάλου (MRI) από 185 υγιείς εθελοντές, αναφέρει το Science Alert. Τα αποτελέσματα επιβεβαίωσαν προηγούμενα ευρήματα, σύμφωνα με τα οποία η ακεραιότητα της λευκής ουσίας του εγκεφάλου μειώνεται όταν οι ίδιοι οι συμμετέχοντες αναφέρουν χαμηλότερη ποιότητα ύπνου.

Στη συνέχεια, οι ερευνητές προχώρησαν σε πειράματα σε ζώα. Αρουραίοι που στερήθηκαν τον ύπνο για δέκα συνεχόμενες ημέρες δεν παρουσίασαν αλλαγές στο μέγεθος των νευρικών ινών τους, όμως η μυελίνη γύρω από τους νευράξονες – τους άξονες που άγουν ηλεκτρικές ώσεις μακριά από το κυτταρικό σώμα του νευρώνα – ήταν εμφανώς λεπτότερη σε σύγκριση με εκείνη ζώων που κοιμούνταν φυσιολογικά. Επιπλέον, δοκιμές έδειξαν ότι η επικοινωνία μεταξύ συγκεκριμένων περιοχών του εγκεφάλου επιβραδύνθηκε κατά περίπου ένα τρίτο, ενώ μειώθηκε και ο συγχρονισμός της εγκεφαλικής δραστηριότητας.

Οι νευράξονες αποτελούν τον βασικό δρόμο επικοινωνίας μεταξύ των νευρώνων. Η λέπτυνση της μυελίνης, ως αποτέλεσμα της αϋπνίας, επιβραδύνει αυτή την επικοινωνία, αυξάνοντας τον κίνδυνο πνευματικής κόπωσης και εγκεφαλικής ομίχλης. Τα φαινόμενα αυτά καταγράφηκαν και σε τεστ μνήμης και σωματικής άσκησης που πραγματοποιήθηκαν στα ζώα.

Δυσλειτουργία της χοληστερόλης

Γενετική ανάλυση αποκάλυψε ότι τα ολιγοδενδροκύτταρα των ζώων με στέρηση ύπνου δεν διαχειρίζονταν πλέον τη χοληστερόλη με την ίδια αποτελεσματικότητα.

«Τα ευρήματά μας υπογραμμίζουν τον πιθανό ρόλο της δυσλειτουργίας της χοληστερόλης των ολιγοδενδροκυττάρων στις συμπεριφορικές διαταραχές που σχετίζονται με την απώλεια ύπνου και αποκαλύπτουν έναν νέο στόχο για παρέμβαση», γράφουν οι ερευνητές.

Για να επιβεβαιώσουν τα συμπεράσματά τους, χορήγησαν στους αρουραίους το φάρμακο κυκλοδεξτρίνη, το οποίο αποκαθιστά τη μεταφορά χοληστερόλης. Η παρέμβαση αυτή οδήγησε σε βελτίωση της κινητικής απόδοσης και της μνήμης, ενισχύοντας την υπόθεση ότι η διαταραχή της μυελίνης ήταν πράγματι ο κρίσιμος παράγοντας.

«Πρόκληση για τη δημόσια υγεία»

Οι επιστήμονες επισημαίνουν ότι το μεγαλύτερο μέρος της έρευνας βασίστηκε σε ζωικά μοντέλα και ότι απαιτούνται μελλοντικές μελέτες σε ανθρώπους. Παρ’ όλα αυτά, τα δεδομένα προσφέρουν μια πειστική εξήγηση για το πώς η χρόνια έλλειψη ύπνου μπορεί να μας κάνει πνευματικά νωθρούς και λιγότερο αποδοτικούς.

Σε βάθος χρόνου, τα ευρήματα θα μπορούσαν να συμβάλουν στην ανάπτυξη θεραπειών που περιορίζουν τις επιπτώσεις της χρόνιας αϋπνίας, μιας κατάστασης που συνδέεται με πλήθος προβλημάτων υγείας. Όπως καταλήγουν οι ερευνητές, «η αυξανόμενη συχνότητα της στέρησης ύπνου συνιστά μια σοβαρή πρόκληση για τη δημόσια υγεία», με εκδηλώσεις όπως η μειωμένη εγρήγορση, οι πιο αργοί χρόνοι αντίδρασης και τα αυξημένα λάθη να αποτελούν καλά τεκμηριωμένες συνέπειες της απώλειας ύπνου.