Με «σημαντική πρόοδο» έκλεισαν οι συνομιλίες ΗΠΑ - Ιράν ενώ ο Τραμπ μετρά αντίστροφα για πόλεμο

Οι συνομιλίες θα συνεχιστούν σύντομα, αφού οι αντιπροσωπείες επιστρέψουν στις πρωτεύουσες των χωρών τους για διαβουλεύσεις, πρόσθεσε ο υπουργός Εξωτερικών του Ομάν. Σύμφωνα με τον Μπαντρ Μπιν Χαμάντ αλ Μπουσαϊντί, συζητήσεις σε τεχνικό επίπεδο θα διεξαχθούν την επόμενη εβδομάδα στη Βιέννη.

Λίγο νωρίτερα πάντως, ο ενημερωτικός ιστότοπος Axios έγραψε ότι οι απεσταλμένοι των ΗΠΑ, Τζάρεντ Κούσνερ και Στιβ Γουίτκοφ, «απογοητεύτηκαν» από όσα άκουσαν από τους Ιρανούς κατά την πρωινή διαπραγμάτευση, την ώρα που η διεθνής κοινότητα παρακολουθεί με κομμένη την ανάσα εάν η μαζική στρατιωτική δύναμη που έχει συγκεντρώσει στη Μέση Ανατολή ο πρόεδρος των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ αποτελεί διαπραγματευτική πίεση ή προοίμιο στρατιωτικής επίθεσης.

Σύμφωνα με την Washington Post, το ερώτημα που κυριαρχεί είναι εάν η στρατιωτική κινητοποίηση των ΗΠΑ αποσκοπεί στο να εξαναγκάσει την Τεχεράνη σε υποχωρήσεις ή αν πρόκειται για προαναγγελία πλήγματος σε περίπτωση που οι συνομιλίες δεν καταλήξουν άμεσα σε συμφωνία που να ικανοποιεί τον Αμερικανό πρόεδρο.

«Δεν νομίζω ότι έχει ληφθεί ακόμη οριστική απόφαση», δήλωσε ο Δημοκρατικός γερουσιαστής από τη Βιρτζίνια Μαρκ Ρ. Γουόρνερ, μέλος μικρής ομάδας ανώτερων κοινοβουλευτικών που ενημερώθηκαν για τα σχέδια του προέδρου λίγες ώρες πριν από την ετήσια ομιλία του για την Κατάσταση του Έθνους ενώπιον της ολομέλειας του Κογκρέσου.

«Το αν το πιστεύει κανείς ή όχι είναι εντελώς διαφορετικό ζήτημα», ανέφερε πρόσωπο με γνώση των επαφών της κυβέρνησης με τους νομοθέτες, μιλώντας υπό τον όρο της ανωνυμίας λόγω της ευαισθησίας των συζητήσεων.

Οι συναντήσεις στη Γενεύη και ο ρόλος του Ομάν

Ο επικεφαλής διαπραγματευτής των ΗΠΑ, Στιβ Γουίτκοφ, και ο συνδιαπραγματευτής, γαμπρός του Τραμπ, Τζάρεντ Κούσνερ, έφθασαν το πρωί της Πέμπτης στη Γενεύη και συναντήθηκαν με τον υπουργό Εξωτερικών του Ομάν Μπαντρ Αλμπουσαΐντι, ο οποίος διαμεσολαβεί στις έμμεσες συνομιλίες Ουάσιγκτον–Τεχεράνης.

Στην ομιλία του την Τρίτη, ο Τραμπ δεν έδωσε σαφείς ενδείξεις για τις τελικές του προθέσεις. Επανέλαβε τον ισχυρισμό ότι «εξάλειψε» το ιρανικό πυρηνικό πρόγραμμα με αεροπορικά πλήγματα τον Ιούνιο, υποστηρίζοντας ότι η Τεχεράνη το ανασυγκροτεί και «επιδιώκει τις σκοτεινές της φιλοδοξίες».

Κατηγόρησε επίσης το Ιράν ότι αρνείται να δεσμευτεί πως δεν θα αποκτήσει ποτέ πυρηνικό όπλο και ότι εργάζεται ήδη σε διηπειρωτικούς βαλλιστικούς πυραύλους που «σύντομα θα φθάνουν» στις ηπειρωτικές ΗΠΑ.

Αντικρουόμενες εκτιμήσεις για το πυρηνικό πρόγραμμα

Οι ισχυρισμοί αυτοί έχουν αμφισβητηθεί από διεθνείς επιθεωρητές πυρηνικών, οι οποίοι εκτιμούν ότι οι περισσότερες υπόγειες εγκαταστάσεις του Ιράν παραμένουν άθικτες, αν και οι είσοδοί τους έχουν θαφτεί κάτω από τα ερείπια των βομβαρδισμών του Ιουνίου και δεν έχουν ακόμη προσεγγιστεί.

Το Ιράν έχει συγκεντρώσει σημαντική ποσότητα ουρανίου υψηλού εμπλουτισμού, χωρίς άλλη εμφανή χρήση πέραν της κατασκευής πυρηνικού όπλου, αν και επανειλημμένα δηλώνει ότι δεν σκοπεύει να το κατασκευάσει.

Ο επικεφαλής της Διεθνούς Υπηρεσίας Ατομικής Ενέργειας, Ραφαέλ Μαριάνο Γκρόσι, δήλωσε σε συνέντευξή του στη γαλλική τηλεόραση την περασμένη εβδομάδα ότι δεν υπάρχουν ενδείξεις ενεργού σχεδίου κατασκευής βόμβας.

Ο Γκρόσι αναμενόταν να παραστεί στη συνάντηση της Γενεύης για να παρουσιάσει την αξιολόγηση της Υπηρεσίας και τις παραμέτρους επιθεωρήσεων σε ενδεχόμενη νέα συμφωνία.

Έκθεση της αμερικανικής Υπηρεσίας Πληροφοριών Άμυνας πέρυσι — πριν από τα πλήγματα ΗΠΑ και Ισραήλ τον Ιούνιο — ανέφερε ότι, αν και το Ιράν διαθέτει πυραύλους ικανούς να πλήξουν στόχους στη Μέση Ανατολή και την Ευρώπη, θα μπορούσε να αποκτήσει «στρατιωτικά βιώσιμο» διηπειρωτικό πύραυλο έως το 2035, εφόσον αποφασίσει να επιδιώξει αυτή την ικανότητα. Η Ουάσιγκτον και το Ισραήλ έχουν δηλώσει ότι μεγάλο μέρος των ιρανικών θέσεων εκτόξευσης πυραύλων καταστράφηκε στις επιθέσεις του Ιουνίου.

Πίεση με στρατιωτική ισχύ και όροι συμφωνίας

Καθώς η ρητορική περί πολέμου εντείνεται, η αμερικανική κυβέρνηση έχει επικαλεστεί διαφορετικές αιτιολογίες για πιθανή επίθεση: προστασία Ιρανών πολιτών που διαδηλώνουν κατά του καθεστώτος, άρνηση της Τεχεράνης να αποδεχθεί τους αμερικανικούς όρους και προστασία περίπου 35.000 Αμερικανών στρατιωτών που σταθμεύουν στην περιοχή.

Παρότι ο Τραμπ δηλώνει σταθερά ότι στόχος του είναι να αποτρέψει το Ιράν από την απόκτηση πυρηνικού όπλου, άλλα στελέχη της κυβέρνησης ζητούν τον πλήρη τερματισμό κάθε εμπλουτισμού, την παράδοση περίπου 900 λιβρών ουρανίου υψηλού εμπλουτισμού κοντά σε οπλικό επίπεδο, τον περιορισμό του βαλλιστικού προγράμματος και τον τερματισμό της στήριξης προς περιφερειακές οργανώσεις όπως οι Χούθι στην Υεμένη και η Χεζμπολάχ στον Λίβανο.

Η Τεχεράνη δηλώνει ότι οι συνομιλίες αφορούν αποκλειστικά μια επαληθεύσιμη δέσμευση μη παραγωγής πυρηνικού όπλου με αντάλλαγμα την άρση των αμερικανικών κυρώσεων.

Η ιρανική πρόταση και οι εσωτερικές αντιδράσεις στις ΗΠΑ

Ο σύμβουλος του ανώτατου ηγέτη του Ιράν, Αλί Σαμχανί, δήλωσε ότι συμφωνία είναι «εντός εμβέλειας» εφόσον οι συνομιλίες περιοριστούν στη δέσμευση μη κατασκευής όπλου, προσθέτοντας ότι ο υπουργός Εξωτερικών διαθέτει «επαρκή στήριξη και εξουσιοδότηση» για συμφωνία.

Η νέα ιρανική πρόταση περιλαμβάνει «συμβολικό εμπλουτισμό» για ιατρικούς και ερευνητικούς σκοπούς, δικαίωμα που η Τεχεράνη θεωρεί κυρίαρχο βάσει της Συνθήκης Μη Διάδοσης Πυρηνικών Όπλων, σύμφωνα με δύο πρόσωπα με γνώση των διαπραγματεύσεων.

Σε προηγούμενο γύρο την περασμένη άνοιξη, ο Γουίτκοφ είχε δηλώσει ότι το Ιράν θα περιοριζόταν σε εμπλουτισμό 3,67%, όπως προέβλεπε η συμφωνία του 2015 επί προεδρίας Μπαράκ Ομπάμα, από την οποία ο Τραμπ αποχώρησε στην πρώτη του θητεία. Λίγες εβδομάδες αργότερα, έπειτα από αντιδράσεις Ρεπουμπλικανών, δήλωσε στο ABC ότι «δεν μπορούμε να επιτρέψουμε ούτε 1% ικανότητας εμπλουτισμού».

Βάσει της συμφωνίας του 2015, το Ιράν είχε μεταφέρει τα αποθέματά του στη Ρωσία. Αυτή τη φορά δηλώνει ότι δεν θα επιτρέψει την έξοδο του υλικού από τη χώρα, αν και ορισμένοι αξιωματούχοι αφήνουν ανοικτό το ενδεχόμενο «αραίωσης» του εμπλουτισμένου ουρανίου.

Γερουσιαστές και από τα δύο κόμματα εκτιμούν ότι η στρατιωτική πίεση μπορεί να λειτουργήσει εφόσον οδηγήσει σε συμφωνία. «Αυτό που κάνουν τώρα, και νομίζω ότι είναι έξυπνο, είναι διπλωματία με στήριξη ισχύος», δήλωσε ο γερουσιαστής Νταν Σάλιβαν.

Η γερουσιαστής Τζιν Σαχίν τόνισε ότι αν η στρατιωτική συγκέντρωση φέρει τα μέρη στο τραπέζι και οδηγήσει σε διπλωματική λύση, «θα είναι καλό για τις ΗΠΑ, το Ιράν και την περιοχή».

Ανησυχίες για στρατηγική και πολιτική νομιμοποίηση

Η Σαχίν εξέφρασε ανησυχία για το τι θα ακολουθήσει ενδεχόμενη ανατροπή του καθεστώτος: «Αν απομακρυνθεί ο αγιατολάχ, τι συμβαίνει μετά; Αναλαμβάνουν οι Φρουροί της Επανάστασης; Ξεσπά εμφύλιος; Δεν είναι καθόλου σαφές. Γι’ αυτό η έλλειψη στρατηγικής είναι ανησυχητική».

Ο βουλευτής Τζιμ Χάιμς δήλωσε ότι ο πρόεδρος δεν έχει εξηγήσει γιατί «τώρα» είναι η στιγμή για νέο πόλεμο στη Μέση Ανατολή, ιδίως όταν επιμένει ότι τα προηγούμενα πλήγματα «εξάλειψαν» τις ιρανικές εγκαταστάσεις. Προειδοποίησε δε ότι τυχόν στρατιωτική δράση απαιτεί σαφή στόχο και συνταγματικά προβλεπόμενη έγκριση του Κογκρέσου.

Εν μέσω των διαπραγματεύσεων, το Ιράν απάντησε με απειλές, δηλώνοντας ότι θα ανταποδώσει οποιαδήποτε αμερικανική επίθεση. Την Τετάρτη, η Τεχεράνη κατηγόρησε τον Τραμπ για «μεγάλα ψέματα», απορρίπτοντας τον ισχυρισμό του ότι 32.000 Ιρανοί σκοτώθηκαν από πυρά δυνάμεων ασφαλείας σε δεκαήμερες διαδηλώσεις τον περασμένο μήνα.

Η αμερικανική οργάνωση Human Rights Activists News Agency κάνει λόγο για περισσότερους από 7.000 νεκρούς. Ιρανοί αξιωματούχοι αναφέρουν περίπου 3.000 νεκρούς — εκ των οποίων τουλάχιστον 200 αστυνομικοί — αποδίδοντας τις απώλειες σε «τρομοκρατικές» ομάδες που εκμεταλλεύθηκαν ειρηνικές διαδηλώσεις, με χιλιάδες υποθέσεις να παραμένουν υπό διερεύνηση.

«Θα εισέλθουμε στην αίθουσα των διαπραγματεύσεων με ειλικρίνεια και καλή θέληση», δήλωσε στο NPR ο υφυπουργός Εξωτερικών του Ιράν Ματζίντ Ταχτ-Ραβαντσί, μέλος της διαπραγματευτικής ομάδας υπό τον υπουργό Εξωτερικών Αμπάς Αραγτσί.

«Εάν υπάρχει πολιτική βούληση από όλες τις πλευρές, πιστεύω ότι μπορεί να επιτευχθεί συμφωνία το συντομότερο δυνατό», πρόσθεσε.