Τα τέσσερα πιο σπάνια είδη άνοιας που οι περισσότεροι δεν γνωρίζουν ότι υπάρχουν

Στην πραγματικότητα, η άνοια είναι ένας γενικός όρος που περιλαμβάνει περισσότερους από 100 τύπους. Η νόσος Αλτσχάιμερ είναι η συχνότερη μορφή και αντιστοιχεί περίπου στο 60% των περιπτώσεων, με την απώλεια μνήμης να αποτελεί ένα από τα πιο χαρακτηριστικά συμπτώματά της.

Όμως σχεδόν το 40% των περιπτώσεων αφορά σπανιότερους τύπους άνοιας. Αυτές οι μορφές είναι συχνά πιο δύσκολο να διαγνωστούν και απαιτούν πιο εξειδικευμένη φροντίδα, αναφέρει το Science Alert. Παρότι ορισμένοι τύποι, όπως η άνοια με σωμάτια Lewy, η άνοια της νόσου Πάρκινσον και η μετωποκροταφική άνοια, είναι σχετικά γνωστοί, άλλοι παραμένουν σε μεγάλο βαθμό άγνωστοι στο ευρύ κοινό. Η έγκαιρη αναγνώριση των συμπτωμάτων τους μπορεί να αποδειχθεί καθοριστική για την παροχή σωστής υποστήριξης.

Οπίσθια φλοιϊκή ατροφία

Η οπίσθια φλοιϊκή ατροφία (posterior cortical atrophy, PCA) επηρεάζει κυρίως την όραση και τον χωρικό προσανατολισμό. Σε αντίθεση με τη νόσο Αλτσχάιμερ, η μνήμη δεν επηρεάζεται τόσο έντονα στα αρχικά στάδια. Τα άτομα με PCA μπορεί να έχουν οπτικές ψευδαισθήσεις και δυσκολίες στον προσανατολισμό. Αυτό γίνεται συχνά εμφανές στο διάβασμα ή στην εκτίμηση αποστάσεων και βάθους, για παράδειγμα στις σκάλες, όπου μπορεί να δυσκολεύονται να υπολογίσουν σωστά το επόμενο σκαλοπάτι. Τα συμπτώματα εμφανίζονται συνήθως μεταξύ 55 και 65 ετών. Οι επιστήμονες δεν έχουν ακόμη ξεκαθαρίσει αν η PCA αποτελεί ξεχωριστό τύπο άνοιας ή μια άτυπη μορφή Αλτσχάιμερ, καθώς οι εγκεφαλικές αλλοιώσεις μοιάζουν πολύ, παρότι τα συμπτώματα διαφέρουν. Υπολογίζεται ότι το 5% έως 15% των ατόμων με Αλτσχάιμερ εμφανίζουν PCA.

Νόσος Creutzfeldt-Jakob

Η νόσος Creutzfeldt-Jakob είναι μια εξαιρετικά σπάνια μορφή άνοιας, που πλήττει περίπου ένα άτομο στο εκατομμύριο παγκοσμίως. Είναι μια πρωτεϊνική νόσος, όπου οι πρωτεΐνες πρίον αλλάζουν αιφνιδίως σχήμα για λόγους που δεν έχουν ακόμη αποσαφηνιστεί. Η λειτουργία των πρίον παραμένει ασαφής, όμως όταν είναι υγιείς φαίνεται ότι συμμετέχουν στην προστασία των νεύρων και των εγκεφαλικών κυττάρων, καθώς και στη ρύθμιση του κιρκάδιου ρυθμού. Όταν αλλάζουν σχήμα προκαλούν μια πολύ ταχύτερη και βαρύτερη μορφή άνοιας από το Αλτσχάιμερ. Εκτός από την ταχεία επιδείνωση, οι ασθενείς εμφανίζουν προβλήματα μνήμης και κίνησης, που περιλαμβάνουν ξαφνικές σπασμωδικές κινήσεις. Παράγοντες κινδύνου είναι η μεγάλη ηλικία και η γενετική προδιάθεση (που εμφανίζεται στο 10% έως 15% των περιπτώσεων). Σε πολύ σπάνιες περιπτώσεις, η νόσος μπορεί να αναπτυχθεί ως αποτέλεσμα μόλυνσης, όπως από κατανάλωση κρέατος από ζώα με σπογγώδη εγκεφαλοπάθεια.

FTD-MND

Η FTD-MND είναι μια μορφή μετωποκροταφικής άνοιας που εμφανίζεται μαζί με νόσο του κινητικού νευρώνα. Η μετωποκροταφική άνοια συνδέεται με σταδιακή απώλεια εγκεφαλικού ιστού στους μετωπιαίους και κροταφικούς λοβούς, ενώ η νόσος του κινητικού νευρώνα είναι μια ταχέως εξελισσόμενη νευρολογική πάθηση που μπορεί να προκαλέσει δυσκολίες στην αναπνοή, στην κίνηση και παράλυση. Αν και επηρεάζει τον εγκέφαλο και τα νεύρα, δεν αποτελεί από μόνη της μορφή άνοιας. Περίπου το 10% έως 15% των ατόμων με μετωποκροταφική άνοια αναπτύσσουν και νόσο του κινητικού νευρώνα. Η συνύπαρξη αυτή φαίνεται να συνδέεται με μετάλλαξη στο γονίδιο C9orf72, γεγονός που εξηγεί γιατί σε ορισμένες περιπτώσεις εμφανίζεται κληρονομικώς. Τα άτομα με FTD-MND εμφανίζουν μυϊκή ατροφία, δυσκαμψία και δυσκολίες στην κατάποση, συμπτώματα που δεν συνδέονται συνήθως με την άνοια.

Προϊούσα υπερπυρηνική παράλυση

Η προϊούσα υπερπυρηνική παράλυση (progressive supranuclear palsy ή PSP) είναι μια σπάνια νευρολογική πάθηση που προκαλεί τόσο άνοια όσο και κινητικά προβλήματα. Είναι δύσκολο να διαγνωστεί, επειδή μοιάζει με άλλες παθήσεις, όπως η νόσος Πάρκινσον. Η PSP προκαλεί κυρίως βλάβες σε υποφλοιώδεις περιοχές του εγκεφάλου, ιδιαίτερα στο εγκεφαλικό στέλεχος και στα βασικά γάγγλια, που σχετίζονται με την όραση και την κίνηση. Γι’ αυτό και οι ασθενείς αντιμετωπίζουν δυσκολίες στη χρήση των ματιών, πέφτουν συχνά και έχουν προβλήματα στην κίνηση. Μπορεί επίσης να δυσκολεύονται στη συγκέντρωση και στην επίλυση προβλημάτων.