Απολιθώματα αποτυπώνουν τη στιγμή που οι πρώτοι σύνθετοι οργανισμοί ξεκίνησαν να κατακτούν τον κόσμο

Περισσότερα από 700 απολιθώματα που βρέθηκαν στη νοτιοδυτική επαρχία Γιουνάν προσφέρουν ένα σπάνιο παράθυρο στη ζωή πριν από 539 εκατομμύρια χρόνια, στο τέλος της περιόδου Εντιακάρα (635 εκατ. χρόνια έως 538,8 εκατ. χρόνια πριν), μιας εποχής απλών αλλά παράξενων οργανισμών που ζούσαν στους ωκεανούς σε δύο διαστάσεις, χωρίς ποτέ να ανεβαίνουν ή να κατεβαίνουν.

Ωστόσο, σύμφωνα με μελέτη που δημοσιεύθηκε στο περιοδικό Science, πολλά από αυτά τα απολιθώματα ανήκουν σε πιο πολύπλοκα ζώα, τα οποία ήδη ζούσαν σε τρεις διαστάσεις, κινούνταν πάνω-κάτω μέσα στο νερό και τρέφονταν ενεργά. Μέχρι σήμερα, αυτά τα χαρακτηριστικά θεωρούνταν ότι εμφανίστηκαν τουλάχιστον τέσσερα εκατομμύρια χρόνια αργότερα, στην Κάμβρια περίοδο, κατά την αποκαλούμενη Κάμβρια έκρηξη της σύνθετης ζωής.

Άλλαξε ο κόσμος

Όπως εξηγεί ο ο συν-συγγραφέας της μελέτης, παλαιοντολόγος Φράνκι Νταν του Μουσείου Φυσικής Ιστορίας του Πανεπιστημίου της Οξφόρδης, τα νέα ευρήματα δείχνουν ότι η διαμόρφωση της σύγχρονης βιόσφαιρας, όπου τα ζώα κυριαρχούν και επηρεάζουν βαθιά τους βιογεωχημικούς κύκλους του πλανήτη, είχε ήδη αρχίσει στην ύστερη Εντιακάρα.

«Από έναν δισδιάστατο κόσμο, μέσα σε μια γεωλογική ριπή οφθαλμού, τα ζώα έχουν διαφοροποιηθεί. Βρίσκονται παντού. Κάνουν τα πάντα και αλλάζουν τους βιογεωχημικούς κύκλους. Έχουν αλλάξει τον κόσμο», λέει.

Η θέση των απολιθωμάτων βρίσκεται κοντά στο Τσενγκτζιάνγκ, μνημείο παγκόσμιας φυσικής κληρονομιάς της UNESCO, και, σύμφωνα με τους επιστήμονες, περιλαμβάνει στρώματα πετρωμάτων που επιτρέπουν σχεδόν μια «βόλτα μέσα στον γεωλογικό χρόνο». Σε ένα από αυτά τα στρώματα καταγράφεται ένα στιγμιότυπο της εξελικτικής μετάβασης: συνυπάρχουν παράξενοι οργανισμοί παλαιότερων εποχών που αργότερα εξαφανίστηκαν, μαζί με πρώιμες μορφές ζωής που συνδέονται με τη μετέπειτα σύγχρονη πανίδα.

Επιβεβαίωση από τα απολιθώματα

Ανάμεσα στα νέα ευρήματα εντοπίστηκαν οργανισμοί με διμερή συμμετρία, δηλαδή σώματα με παρόμοια αριστερή και δεξιά πλευρά. Σήμερα σχεδόν όλα τα ζώα έχουν αυτή τη βασική μορφολογική οργάνωση, μαζί με σαφή εμπρόσθιο και οπίσθιο άκρο. Μέχρι τώρα, οι επιστήμονες διέθεταν μόνο ίχνη κίνησης που υποδείκνυαν την ύπαρξη τέτοιων ζώων στην περίοδο Εντιακάρα, όχι όμως και τα ίδια τα σώματά τους.

Παρότι ορισμένοι επιστήμονες εκφράζουν επιφυλάξεις για το αν υπάρχουν επαρκή στοιχεία ώστε όλα αυτά τα απολιθώματα να χαρακτηριστούν σύνθετα ζώα, οι περισσότεροι ειδικοί που σχολίασαν τη μελέτη εμφανίζονται θετικοί απέναντι στην ερμηνεία της.

• Διαβάστε ακόμη:
  Οι πρώτοι γνωστοί πρόγονοι του ανθρώπου είχαν 4 μάτια, σύμφωνα με απολιθώματα 500 εκατ. ετών

Η ανακάλυψη μεταθέτει πλέον το ενδιαφέρον από το «πότε» στο «πώς» και «γιατί» συνέβη αυτή η εξελικτική έκρηξη. Η ζωή εμφανίστηκε στη Γη πριν από περίπου 3 δισεκατομμύρια χρόνια, όμως χρειάστηκαν άλλα 2,4 δισεκατομμύρια χρόνια για να αναδυθούν τα σύνθετα ζώα. Οι επιστήμονες εκτιμούν ότι αυτό έγινε όταν η Γη απέκτησε αρκετό οξυγόνο και όταν η εξέλιξη είχε ήδη δημιουργήσει ένα επαρκώς πλούσιο αναπτυξιακό γενετικό υπόβαθρο.

Εκείνο που φαίνεται να άλλαξε καθοριστικά σε αυτή τη μετάβαση ήταν ο τρόπος με τον οποίο τα ζώα άρχισαν να αλληλεπιδρούν μεταξύ τους. Όταν εμφανίστηκαν οργανισμοί που έτρωγαν άλλους οργανισμούς και αναμόχλευαν τα ιζήματα του βυθού, άλλαξαν για πάντα τον πλανήτη. Και, όπως σημειώνουν οι ερευνητές, ο κόσμος στον οποίο ζούμε σήμερα στηρίζεται σε μεγάλο βαθμό στα θεμέλια που τέθηκαν στην Εντιακάρα και στην Κάμβρια περίοδο.