ΟΗΕ: Δεν υπάρχει νομική βάση για αποκλεισμό των Στενών του Ορμούζ - Τι προβλέπει η σύμβαση

«Κατανοώ ότι υπάρχει σύγκρουση στην περιοχή, αλλά δεν υπάρχει ακόμη νομική βάση στο διεθνές δίκαιο για οποιαδήποτε ενέργεια που μπλοκάρει στενά διεθνούς ναυσιπλοΐας», τόνισε ο Γενικός Γραμματέας του Οργανισμού.

Πρόσθεσε δε ότι όσο αυξάνονται τα αντίποινα, τόσο εντείνεται η ανησυχία για τους περίπου 20.000 ναυτικούς που παραμένουν εγκλωβισμένοι στον Περσικό Κόλπο, καθώς και για τις ευρύτερες οικονομικές επιπτώσεις παγκοσμίως.

Σημειώνεται ότι ο Γενικός Γραμματέας αναφέρει στην Σύμβαση των Ηνωμένων Εθνών για το Δίκαιο της Θάλασσας (UNCLOS), όπου ΗΠΑ και Ιράν δεν είναι μέλη.

Στην περίπτωση των ΗΠΑ αναγνωρίζει πολλά μέρη της σύμβασης αυτής, ως εθιμικό διεθνές δίκαιο.

Στην περίπτωση του Ιράν, δεν είναι μέλος, καθώς αν και έχει υπογράψει τη σύμβαση δεν την έχει επικυρώσει.

Τι προβλέπει το Διεθνές Δίκαιο

Η ελευθερία διέλευσης μέσω των Στενών του Ορμούζ αποτελεί καίριο ζήτημα για όλες τις χώρες, τόσο λόγω της οικονομικής θέσης, όσο και λόγω της γεωστρατηγικής του θέσης.

Η πλειονότητα της διεθνούς κοινότητας, συμπεριλαμβανομένων των Ηνωμένων Εθνών και του Διεθνούς Ναυτιλιακού Οργανισμού (IMO), χαρακτηρίζει το Ορμούζ ως «διεθνές στενό» που διέπεται από τη Σύμβαση των Ηνωμένων Εθνών για το Δίκαιο της Θάλασσας (UNCLOS).

Η Σύμβαση των Ηνωμένων Εθνών για το Δίκαιο της Θάλασσας (UNCLOS) του 1982 προβλέπει δύο διεθνή πρότυπα: της Διέλευσης (Transit Passage) και της Αβλαβούς Διέλευσης (Innocent Passage).

Σύμφωνα με την UNCLOS, τα πλοία έχουν το δικαίωμα «διέλευσης». Τα παράκτια κράτη δεν μπορούν να αναστείλουν τη διέλευση, ακόμη και σε καιρό πολέμου, ούτε να επιβάλουν διόδια ή φόρους για απλή διέλευση.

Το δικαίωμα «αβλαβούς» διέλευσης

Το δικαίωμα αβλαβούς διέλευσης ισχύει για τη διέλευση από πλοία, «εφόσον δεν θίγει την ειρήνη, την τάξη ή την ασφάλεια του παράκτιου κράτους» (Άρθρο 19 (1) της Σύμβασης των Ηνωμένων Εθνών για το Δίκαιο της Θάλασσας).

Η περιγραφή αυτή διευκρινίζεται περαιτέρω στο άρθρο. 19 (2) της Σύμβασης των Ηνωμένων Εθνών για το Δίκαιο της Θάλασσας με έναν κατάλογο μη αθώων δραστηριοτήτων στις οποίες δεν μπορεί να εμπλακεί ένα πλοίο που διέρχεται αβλαβώς.

Ο κατάλογος προσδιορίζει μια σειρά από δραστηριότητες στις οποίες δεν μπορεί να εμπλακεί ένα διερχόμενο πλοίο, εάν επιθυμεί να διατηρήσει το δικαίωμά του διέλευσης.

Ορισμένες από τις δραστηριότητες αναφέρονται σε εχθρικά μέτρα όπως η απειλή ή η χρήση βίας κατά του παράκτιου κράτους η κατασκοπεία ή πράξεις προπαγάνδας που επηρεάζουν την ασφάλεια του παράκτιου κράτους.

Οι μη αθώες δραστηριότητες περιλαμβάνουν ακόμη τη φόρτωση ή εκφόρτωση εμπορευμάτων, συναλλάγματος ή προσώπων που αντιβαίνουν στους τελωνειακούς, φορολογικούς, μεταναστευτικούς ή υγειονομικούς νόμους και κανονισμούς του παράκτιου κράτους.

Μπορεί μια χώρα να αναστείλει το καθεστώς «αβλαβούς» διέλευσης;

Σε αντίθεση με τη διέλευση, η αβλαβής διέλευση μπορεί να ανασταλεί για λόγους ασφαλείας. Ακόμη και πριν από την πιο πρόσφατη σύγκρουση, το Ιράν απαιτούσε συχνά από ξένα πολεμικά πλοία να ζητούν άδεια πριν εισέλθουν στο τμήμα του στενού που του αναλογεί, ένας ισχυρισμός που οι ΗΠΑ και άλλοι απορρίπτουν βάσει του εθιμικού διεθνούς δικαίου, σημειώνει ο Poten.

Υπάρχει και ένα ακόμη πρόβλημα: η πολιτική του Ιράν να επιτρέπει τη διέλευση μόνο σε «φιλικές» χώρες (όπως η Κίνα, η Ρωσία και η Ινδία), ενώ εμποδίζει πλοία που συνδέονται με τις ΗΠΑ ή το Ισραήλ, θεωρείται παραβίαση των ρητρών μη διάκρισης της UNCLOS.