Με διαφορετικές ατζέντες ΗΠΑ και Ιράν στην Ελβετία - Τα διπλωματικά χαρτιά και τα αγκάθια

Αυτό δεν είναι άλλο από την αμοιβαία έλλειψη εμπιστοσύνης που υπάρχει και χρονολογείται εδώ και δεκαετίες. Το μόνο βέβαιο είναι ότι οι δύο πλευρές προσέρχονται στις συνομιλίες με διαφορετική ατζέντα για το πώς θα πρέπει να επιλυθεί η μεταξύ τους διαμάχη αλλά και διπλωματικά χαρτιά.

Για την Τεχεράνη το πιο σημαντικό διπλωματικό της χαρτί και μοχλός πίεσης για τη διασφάλιση μιας εκεχειρίας στο Λίβανο είναι το κλείσιμο των Στενών του Ορμούζ, ενώ για τις ΗΠΑ είναι το ξεπάγωμα των ιρανικών κεφαλαίων στο εξωτερικό.

Ο ίδιος ο Τραμπ έβαλε υψηλά τον πήχη των προσδοκιών απειλώντας με επιβολή τελών από τις ΗΠΑ στα Στενά του Ορμούζ στην περίπτωση που δεν υπάρξει συμφωνία, για υπηρεσίες που παρέχονται στις χώρες της Μέσης Ανατολής και ως αποζημίωση.

Το βάρος αυτό θα πέσει στους ώμους των ειδικών απεσταλμένων του Αμερικανού προέδρου Στιβ Γουίτκοφ και Τζάρεντ Κούσνερ και των κορυφαίων αξιωματούχων από τις μεσολαβήτριες χώρες, συμπεριλαμβανομένου του πρωθυπουργού του Κατάρ. Ο αντιπρόεδρος των ΗΠΑ Τζέι Ντι Βανς αναμένεται να φτάσει στο αλπικό θέρετρο του Μπούργκενστοκ μέσα στις επόμενες ώρες εκτός απρόπτου καθώς αναχώρησε από τις ΗΠΑ αργά το βράδυ του Σαββάτου.

Η διαπραγματευτική ομάδα της Τεχεράνης, σύμφωνα με ιρανικά ΜΜΕ, περιλαμβάνει τον πρόεδρο του κοινοβουλίου Μοχάμεντ Μπαγκέρ Γκαλίμπαφ, τον υπουργό Εξωτερικών Αμπάς Αραγτσί και αξιωματούχους της κεντρικής τράπεζας και του πετρελαίου, μεταξύ άλλων, ορισμένοι από τους οποίους έχουν ήδη φτάσει στο θέρετρο πριν από τις συνομιλίες, τις οποίες το Πακιστάν που έχει το ρόλο του μεσολαβητή χαρακτήρισε «τεχνικές».

Το Ορμούζ μοχλός πίεσης για την Τεχεράνη

Ήδη το Ιράν έδειξε τις προθέσεις του καθώς το Σάββατο (20/6) ανακοίνωσε ότι κλείνει τα Στενά του Ορμούζ λόγω της παραβίασης της συμφωνίας από τις ΗΠΑ και το Ισραήλ στο Λίβανο. Η αντίδραση των ΗΠΑ ήταν άμεση με την CENTCOΜ να τονίζει ότι η διέλευση από τα ναυτική οδό δεν έχει διακοπεί. Σε κάθε περίπτωση ακόμη και αν η Τεχεράνη έμεινε στις απειλές, θέλοντας να δοκιμάσει τις αντιδράσεις των ΗΠΑ πέτυχε το σκοπό της.

Λίγες ώρες αργότερα και ενώ παρατηρούνταν αναζωπύρωση στο μέτωπο του Λιβάνου ο ισραηλινός στρατός έλαβε εντολή από τον πρωθυπουργό Μπενιαμίν Νετανιάχου και τον υπουργό Άμυνας Ισραέλ Κατζ να «συγκρατήσει τα πυρά του» στον Λίβανο.

Η εντολή έρχεται μετά από «συντονισμό με τις ΗΠΑ», ανέφεραν ισραηλινά ΜΜΕ, προσθέτοντας ότι ο στρατός δεν θα αποσυρθεί από τον νότιο Λίβανο.

Παράλληλα το Ιράν με την απειλή του κλεισίματος, έστειλε και ένα ξεκάθαρο μήνυμα προς τις ΗΠΑ. Ο πρόεδρος Ντόναλντ Τραμπ υπέγραψε το Μνημόνιο Συνεργασίας. Επομένως, εάν δεν μπορεί να διασφαλίσει την κατάπαυση του πυρός στον Λίβανο, τότε το υπόλοιπο Μνημόνιο τίθεται υπό αμφισβήτηση.

Ωστόσο, τελικός στόχος είναι να διατηρήσει τον έλεγχο του Ορμούζ. Η Τεχεράνη πιθανότατα βλέπει δύο δρόμους για τον έλεγχο των Στενών. Ο ένας είναι ότι ο ιρανικός έλεγχος θα μπορούσε να αναγνωριστεί επίσημα από τις Ηνωμένες Πολιτείες μέσω μιας συμφωνίας. Μια τέτοια αλλαγή του status quo θα ήταν εξαιρετικά δύσκολη έως αδύνατη. Ο δεύτερος ότι το Ιράν θα μπορούσε να διατηρήσει την τρέχουσα κατάσταση εκτοξεύοντας πυραύλους ή μη επανδρωμένα αεροσκάφη σε πλοία που δεν ανταποκρίνονται στις ιρανικές απαιτήσεις σχετικά με τη διέλευση.

Η ατζέντα των ΗΠΑ

Για τις ΗΠΑ οι προτεραιότητες είναι άλλες. Αν και θέλουν να κρατήσουν ανοικτά στα Στενά του Ορμούζ βασικός στόχος των ΗΠΑ στις συνομιλίες είναι να εξασφαλιστεί μια συμφωνία για τα πυρηνικά του Ιράν ώστε οι επιθεωρητές του Διεθνούς Οργανισμού Ατομικής Ενέργειας να επιθεωρήσουν τις πυρηνικές εγκαταστάσεις για πρώτη φορά από τον 12ήμερο πόλεμο του Ιουνίου 2025.

Σε αντάλλαγμα για τη συγκατάθεση του Ιράν να επιτρέψει στους επιθεωρητές να επιστρέψουν στις εγκαταστάσεις - πιθανώς συμπεριλαμβανομένων των Φορντό, Νατάνζ και Ισφαχάν, οι οποίες βομβαρδίστηκαν από τις ΗΠΑ πέρυσι - οι ΗΠΑ είναι πρόθυμες να ξεπαγώσουν αρκετά δισεκατομμύρια δολάρια σε ιρανικά περιουσιακά στοιχεία που κατέχονται στο Κατάρ, με αυτά τα κεφάλαια να χρησιμοποιηθούν από το καθεστώς για την αγορά τροφίμων, φαρμάκων και άλλων αγαθών.

Το μεγαλύτερο μέρος του αποθέματος ουρανίου εμπλουτισμένου στο 60% του Ιράν, βάρους 440 κιλών πιστεύεται από τον ΔΟΑΕ ότι είναι αποθηκευμένο στο Ισφαχάν, με μικρότερες ποσότητες στο Νατάνζ και το Φορντό.

Κλειδί η στάση του Ισραήλ

Πολλοί είναι εκείνοι στο Ισραήλ που αναρωτιούνται αν συμμαχία των ΗΠΑ με το Ισραήλ που θεωρείται γενικά ως μια από τις στενότερες στη σύγχρονη παγκόσμια ιστορία πνέει τα λοίσθια.

Όπως σημειώνουν ενώ έχουν υπάρξει διαμάχες στο παρελθόν, καμία δεν φαίνεται να ανταγωνίζεται την τρέχουσα διαμάχη σχετικά με τους όρους του Μνημονίου Συνεργασίας ΗΠΑ-Ιράν.

Το Ιράν, για πολλούς Ισραηλινούς, είναι ο περιφερειακός εχθρός της χώρας τους και ο πόλεμος εναντίον του, από κάθε άποψη, συχνά απεικονίζεται ως υπαρξιακός. Επί δεκαετίες, Ισραηλινοί πολιτικοί, συμπεριλαμβανομένου του νυν πρωθυπουργού Μπενιαμίν Νετανιάχου, ισχυρίζονταν ότι το Ιράν βρίσκεται στα πρόθυρα της απόκτησης πυρηνικών όπλων και, μαζί με τους συμμάχους του, συμπεριλαμβανομένης της ένοπλης λιβανέζικης οργάνωσης Χεζμπολάχ, παραμένει αποφασισμένο να καταστρέψει το Ισραήλ.

Ωστόσο, σύμφωνα με τους όρους της συμφωνίας, η οποία διαπραγματεύτηκε χωρίς την εμφανή εμπλοκή του Ισραήλ, όλες οι μάχες, συμπεριλαμβανομένης της επίθεσης που ξεκίνησε εναντίον του Λιβάνου στις αρχές Μαρτίου, έπρεπε να ολοκληρωθούν αμέσως. Επιπλέον, και οι δύο πλευρές έπρεπε να δεσμευτούν να σεβαστούν αυτό που το Μνημόνιο Κατανόησης αποκαλούσε «εδαφική ακεραιότητα και κυριαρχία του Λιβάνου», από το οποίο το Ισραήλ κατέχει επί του παρόντος περίπου το ένα πέμπτο.

Για τον πολιτικό αναλυτή Όρι Γκόλντμπεργκ δεν πρόκειται για διαμάχη αλλά για «ρήγμα».

«Η κριτική κατά του Ισραήλ που προέρχεται από τους ηγέτες των ΗΠΑ δεν προέκυψε επειδή ξαφνικά απέκτησαν κάποια μεγάλη εικόνα, είναι επειδή τα γεγονότα έχουν γίνει αναπόφευκτα», είπε. «Όλα όσα λένε είναι σωστά. Αυτές είναι βόμβες αλήθειας. Το Ισραήλ τους τράβηξε σε πόλεμο και ο Νετανιάχου χειραγώγησε τον Τραμπ», λέει.

Προσώρας ο Νετανιάχου φαίνεται να κάνει το χατήρι του Τραμπ και να υποχωρεί στο θέμα του Λιβάνου για να δώσει στις ΗΠΑ την ευκαιρία να διαπραγματευτούν μια συμφωνία με το Ιράν. Αυτό, σε καμία περίπτωση δεν σημαίνει ότι θα συνεχίσει να το κάνει για πάντα ή ότι απομακρύνεται ο κίνδυνος να καταρρεύσει η συμφωνία για άλλους λόγους με ό,τι συνεπάγεται για όλους τους εμπλεκομένους και τον πλανήτη.