Απολίθωμα φιδιού 85 εκατ. ετών στη Βραζιλία αποκαλύπτει νέα στοιχεία για την εξέλιξή τους

Το απολίθωμα ανήκει σε ένα μέχρι σήμερα άγνωστο είδος, το οποίο ονομάστηκε Tametara mirim, και προσφέρει νέες πληροφορίες για τη μεγάλη ποικιλία των πρώτων φιδιών και τον τρόπο με τον οποίο προσαρμόζονταν σε διαφορετικά περιβάλλοντα.

Η μελέτη, που δημοσιεύθηκε στο επιστημονικό περιοδικό Nature, δείχνει ότι το ζώο διέθετε ανατομικά χαρακτηριστικά τα οποία συνδέονται με υπόγειο τρόπο ζωής. Τα ευρήματα οδηγούν τους ερευνητές να επανεξετάσουν ορισμένες από τις παραδοσιακές υποθέσεις για τα πρώτα στάδια της εξέλιξης των φιδιών.

Ψηφιακή ανακατασκευή του εγκεφάλου του

Το απολίθωμα βρέθηκε σε πετρώματα της Ύστερης Κρητιδικής περιόδου, στην περιοχή Presidente Prudente του Σάο Πάολο. Η κατάσταση διατήρησής του χαρακτηρίζεται εξαιρετική, καθώς το κρανίο και μεγάλο τμήμα του σκελετού παρέμειναν ενωμένα και διατηρήθηκαν σε τρεις διαστάσεις.

Χάρη σε αυτό, οι επιστήμονες μπόρεσαν να εξετάσουν ανατομικές δομές που συνήθως χάνονται ή παραμορφώνονται κατά την απολίθωση. Με τη βοήθεια μικροϋπολογιστικής τομογραφίας υψηλής ανάλυσης παρατήρησαν το εσωτερικό του κρανίου και δημιούργησαν ψηφιακή ανακατασκευή του εγκεφάλου, χωρίς να επέμβουν στο ίδιο το απολίθωμα.

Η έρευνα έγινε υπό την ηγεσία του Tiago Simões, ερευνητή στο Πανεπιστήμιο Πρίνστον. Το Tametara mirim αποτελεί το πρώτο πλήρες και αρθρωμένο απολίθωμα φιδιού που έχει βρεθεί στη Βραζιλία, ενώ, σύμφωνα με τους επιστήμονες, είναι μόλις το τέταρτο φίδι της Μεσοζωικής εποχής που έχει διατηρηθεί σε αντίστοιχα καλή κατάσταση. Η ανακατασκευή αποκάλυψε σημαντικές διαφορές ανάμεσα στον εγκέφαλο του Tametara mirim και εκείνον των σημερινών φιδιών αλλά και άλλων απολιθωμένων ειδών.

Το ζώο είχε σχετικά μικρά εγκεφαλικά ημισφαίρια και περιορισμένο τετράδυμο πέταλο (περιοχή του μεσεγκεφάλου όπου απολήγουν οι νευράξονες του οπτικού νεύρου), χαρακτηριστικά που δείχνουν μικρότερη εξάρτηση από την όραση.

Τα στοιχεία αυτά είναι συμβατά με ζωή κυρίως κάτω από το έδαφος, όπου η οπτική αντίληψη έχει μικρότερη σημασία. Το εύρημα ενισχύει την άποψη ότι ορισμένα πρώιμα φίδια είχαν ήδη αναπτύξει ειδικές προσαρμογές για να κινούνται και να επιβιώνουν σε υπόγεια περιβάλλοντα.

Πού ζούσαν τα πρώτα φίδια

Οι παλαιοντολόγοι συζητούν εδώ και χρόνια αν οι πρόγονοι των φιδιών, που εκτιμάται ότι εμφανίστηκαν πριν από περίπου 160 εκατομμύρια χρόνια, ζούσαν κυρίως στο υπέδαφος, στην επιφάνεια της ξηράς ή στο νερό.

Η νέα μελέτη δείχνει ότι πιθανότατα δεν υπήρχε μία και μοναδική οικολογική στρατηγική. Ήδη κατά την Κρητιδική περίοδο διαφορετικά είδη φιδιών φαίνεται ότι είχαν προσαρμοστεί σε υπόγεια, χερσαία και θαλάσσια περιβάλλοντα, γεγονός που υποδηλώνει ότι η εξάπλωσή τους σε διαφορετικούς οικολογικούς θώκους άρχισε νωρίτερα από ό,τι θεωρούσαν ορισμένα εξελικτικά μοντέλα.

Οι ερευνητές σχεδιάζουν τώρα να συνδυάσουν τα δεδομένα από τα απολιθώματα με γενετικές πληροφορίες από σημερινά φίδια και σαύρες, προκειμένου να φωτίσουν ακόμη περισσότερο τα πρώτα κεφάλαια της εξέλιξής τους.