Το δάγκωμα της οχιάς δεν πονάει για τον λόγο που υποψιάζονταν οι επιστήμονες – Ποια είναι η αιτία

Το εύρημα υποδηλώνει ότι ο πόνος μετά το δάγκωμα δεν προκαλείται από κάποια ειδική ουσία του δηλητηρίου που διεγείρει τα νεύρα, αλλά αποτελεί κυρίως συνέπεια των βλαβών που το δηλητήριο προκαλεί στο σώμα: του οιδήματος, της καταστροφής ιστών, των μυϊκών σπασμών και της αιμορραγίας, αναφέρει το Earth.com.

Η έρευνα, που δημοσιεύθηκε στο επιστημονικό περιοδικό Functional Ecology, πραγματοποιήθηκε από ομάδα με επικεφαλής τον Bálint Üveges, του Κέντρου Οικολογικών Ερευνών της Ουγγαρίας, και τον Wolfgang Wüster, του Πανεπιστημίου Bangor στην Ουαλία, ενώ τα κυτταρικά πειράματα έγιναν στο Πανεπιστήμιο του Κουίνσλαντ.

Έρευνα και σε ελληνικές οχιές

Οι ερευνητές εξέτασαν το δηλητήριο διαφορετικών ειδών ευρωπαϊκής οχιάς, μεταξύ των οποίων η οχιά των λιβαδιών, η κερασφόρος οχιά, η οχιά ασπίδα και η κοινή ευρωπαϊκή οχιά. Τα δείγματα είχαν συλλεχθεί από άγρια φίδια στη Βοσνία-Ερζεγοβίνη, το Μαυροβούνιο, την Ελλάδα, τη Ρουμανία, την Ουκρανία και την Ιταλία, μεταξύ των οποίων και η Ελλάδα, από το 2021 έως το 2023.

Στο εργαστήριο, οι επιστήμονες έριξαν τα δηλητήρια σε νευρικά κύτταρα ποντικών που είναι υπεύθυνα για την ανίχνευση επώδυνων ερεθισμάτων. Όταν τέτοια κύτταρα ενεργοποιούνται, αυξάνεται η είσοδος ασβεστίου στο εσωτερικό τους, κάτι που οι ερευνητές μπορούσαν να καταγράψουν με ειδική χρωστική. Ως μέτρο σύγκρισης χρησιμοποιήθηκε δηλητήριο μέλισσας, το οποίο είναι γνωστό ότι προκαλεί άμεσο πόνο. Το αποτέλεσμα ήταν εντυπωσιακό:

Το δηλητήριο της μέλισσας ενεργοποίησε έως και το 94% των νευρικών κυττάρων. Αντίθετα, κανένα από τα δηλητήρια των οχιών δεν προκάλεσε αντίστοιχη αντίδραση, ακόμη και όταν χρησιμοποιήθηκε σε δόση δεκαπλάσια από εκείνη του δηλητηρίου της μέλισσας.

Οι επιστήμονες περίμεναν το ακριβώς αντίθετο. Μία από τις υποθέσεις για την εξέλιξη του δηλητηρίου των φιδιών είναι ότι, πέρα από την ακινητοποίηση ή τη θανάτωση της λείας, μπορεί να λειτουργεί και ως αμυντικό όπλο. Σε μια τέτοια περίπτωση, ένας άμεσος και έντονος πόνος θα ήταν χρήσιμος, καθώς θα ανάγκαζε έναν θηρευτή να αφήσει αμέσως το φίδι.

Ωστόσο, τα αποτελέσματα δείχνουν ότι, τουλάχιστον στις ευρωπαϊκές οχιές που εξετάστηκαν, η σύσταση του δηλητηρίου φαίνεται να έχει διαμορφωθεί κυρίως για τη σύλληψη της λείας και όχι για την πρόκληση άμεσου πόνου σε έναν επιτιθέμενο.

Τι προκαλεί τον πόνο

Αυτό δεν σημαίνει φυσικά ότι το δάγκωμα μιας οχιάς δεν πονάει. Το δηλητήριο είναι επιβλαβές εξ ορισμού, και η βλάβη προκαλεί πόνο. Το πρήξιμο, ο νεκρός ιστός, οι μυϊκοί σπασμοί και η εσωτερική αιμορραγία προκαλούν όλοι από μόνοι τους πόνο, λίγα λεπτά έως ώρες μετά τη διείσδυση των κυνόδοντων του φιδιού.

Ο πόνος, επομένως, φαίνεται να είναι περισσότερο το αποτέλεσμα της δηλητηρίασης παρά ένας άμεσος στόχος του δηλητηρίου. Και αυτή ακριβώς ήταν η έκπληξη της μελέτης: ένα από τα πιο χαρακτηριστικά συμπτώματα του δαγκώματος της οχιάς πιθανότατα δεν οφείλεται σε τοξίνες που «ανάβουν» απευθείας τους υποδοχείς του πόνου, αλλά στις ζημιές που προκαλούν οι υπόλοιπες τοξικές επιδράσεις του δηλητηρίου.