Πώς επιχειρεί o Eρντογάν να εργαλειοποιήσει τη Σύνοδο του ΝΑΤΟ και να ανοίξει νέο κύκλο παζαριών

Η επικείμενη Σύνοδος Κορυφής του ΝΑΤΟ στην τουρκική πρωτεύουσα αποτελεί για τον Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν πολύ περισσότερα από μια ακόμη συνάντηση κορυφής. Για την τουρκική ηγεσία συνιστά μια μοναδική ευκαιρία να επανατοποθετήσει την Τουρκία στο επίκεντρο της δυτικής αρχιτεκτονικής ασφαλείας, αξιοποιώντας το σημερινό ρευστό γεωπολιτικό περιβάλλον για να διεκδικήσει πολιτικά, στρατηγικά και οικονομικά ανταλλάγματα τόσο από τις Ηνωμένες Πολιτείες όσο και από την Ευρωπαϊκή Ένωση.

Η Άγκυρα επιχειρεί να μετατρέψει τον θεσμικό της ρόλο εντός της Συμμαχίας σε διαπραγματευτικό κεφάλαιο, προβάλλοντας τη γεωστρατηγική της θέση, τη στρατιωτική της ισχύ και την ανάπτυξη της αμυντικής της βιομηχανίας ως στοιχεία που καθιστούν την Τουρκία σημαντικό παράγοντα για την ευρωπαϊκή και ευρωατλαντική ασφάλεια.

Η Τουρκία πουλά τη γεωπολιτική της αξία

Μία εβδομάδα πριν από τη Σύνοδο Κορυφής του ΝΑΤΟ στις 7 και 8 Ιουλίου μιλώντας ενώπιον της Κοινοβουλευτικής Συνέλευσης της βορειατλαντικής συμμαχίας, ο Τούρκος πρόεδρος διατύπωσε με σαφήνεια το μήνυμα που επιδιώκει να μεταφέρει προς τους συμμάχους.

Υποστήριξε ότι η συμβολή της Τουρκίας στην ασφάλεια της Ευρώπης δεν αναγνωρίζεται επαρκώς, ζήτησε την άρση των περιορισμών στην αμυντική συνεργασία και κάλεσε στη δημιουργία ενός ενιαίου δικτύου ασφάλειας που θα εκτείνεται «από το Τέξας έως την Άγκυρα».

Η εν λόγω ρητορική αντικατοπτρίζει τη στρατηγική της γείτονος να παρουσιάσει την Τουρκία ως μία χώρα χωρίς την οποία δεν μπορεί να υπάρξει αποτελεσματική αντιμετώπιση των σύγχρονων απειλών.

Παράλληλα, ο Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν αξιοποιεί κάθε ευκαιρία για να αναδείξει την πρόοδο της τουρκικής αμυντικής βιομηχανίας, επιδιώκοντας να προσελκύσει νέες συνεργασίες και να ενισχύσει την παρουσία των τουρκικών εταιρειών στις δυτικές αμυντικές αλυσίδες παραγωγής.

Στόχος η ευρωπαϊκή άμυνα

Το μεγάλο διακύβευμα για την Άγκυρα βρίσκεται στην υπό διαμόρφωση ευρωπαϊκή αρχιτεκτονική άμυνας.

Η Τουρκία επιδιώκει να αποκτήσει ουσιαστική συμμετοχή στα νέα ευρωπαϊκά εξοπλιστικά προγράμματα και στις πρωτοβουλίες που συνδέονται με την θωράκιση της Ευρώπης. Για την τουρκική πλευρά, η ένταξη στα συγκεκριμένα σχήματα δεν σημαίνει μόνο πρόσβαση σε σημαντικούς οικονομικούς πόρους, αλλά και θεσμική αναγνώριση της χώρας ως ισότιμου εταίρου στον σχεδιασμό της ευρωπαϊκής ασφάλειας.

Η τουρκική στρατηγική βασίζεται στην αντίληψη ότι η Ευρώπη χρειάζεται την Τουρκία περισσότερο από οποιαδήποτε άλλη περίοδο των τελευταίων ετών. Αυτό είναι το χαρτί που ετοιμάζεται να παίξει σύμφωνα με αναλυτές ο Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν. Οι αυξημένες αμυντικές ανάγκες, η αβεβαιότητα ως προς την αμερικανική στήριξη αλλά και η ανάγκη ενίσχυσης της παραγωγής αμυντικού υλικού δημιουργούν, κατά την Άγκυρα, ένα παράθυρο ευκαιρίας για μια νέα σχέση με τις Βρυξέλλες.

Παζάρι με τις Ηνωμένες Πολιτείες

Παράλληλα, ο Ερντογάν επιχειρεί να αξιοποιήσει τη θετική προσωπική σχέση που έχει αναπτύξει με τον πρόεδρο των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ.

Η προώθηση της πώλησης κινητήρων F110 για το τουρκικό μαχητικό πέμπτης γενιάς KAAN θεωρείται από την Άγκυρα ένδειξη ότι η Ουάσιγκτον είναι διατεθειμένη να αποκαταστήσει σταδιακά την αμυντική συνεργασία των δύο χωρών.

Το μεγάλο ζητούμενο, ωστόσο, παραμένει η πιθανή επανένταξη της Τουρκίας στο πρόγραμμα των F-35. Πρόκειται για ένα ιδιαίτερα δύσκολο εγχείρημα, καθώς εξακολουθούν να υφίστανται οι κυρώσεις που συνδέονται με την αγορά των ρωσικών S-400, ενώ ισχυρές αντιρρήσεις εκφράζονται τόσο στο αμερικανικό Κογκρέσο όσο και από το Ισραήλ.

Παρά τα εμπόδια, η τουρκική ηγεσία επιδιώκει να διατηρήσει το θέμα ανοικτό, θεωρώντας ότι το συνολικό γεωπολιτικό περιβάλλον δημιουργεί προϋποθέσεις για νέες διαπραγματεύσεις.

Οι ελληνικές και κυπριακές ενστάσεις

Οι ευρωπαϊκές κυβερνήσεις εμφανίζονται να αντιμετωπίζουν την Τουρκία με εμφανή αμφιθυμία. Από τη μία πλευρά, αναγνωρίζουν τον καθοριστικό της ρόλο στη διαχείριση του μεταναστευτικού, από την άλλη εξακολουθούν να εκφράζουν έντονες ανησυχίες για το κράτος δικαίου, τις δημοκρατικές ελευθερίες και τις σχέσεις της Άγκυρας με την Ελλάδα και την Κυπριακή Δημοκρατία.

Η ίδια η τουρκική ηγεσία επιχειρεί να διαχωρίσει τα ζητήματα ασφαλείας από τις πολιτικές διαφορές με την Ευρωπαϊκή Ένωση, προωθώντας ένα μοντέλο συνεργασίας «à la carte». Στόχος της είναι να απολαμβάνει τα οφέλη της στενότερης συνεργασίας στους τομείς της άμυνας, της οικονομίας και της ασφάλειας, χωρίς να αναλαμβάνει τις υποχρεώσεις που συνεπάγεται μια πλήρης ευρωπαϊκή πορεία.

Για την Αθήνα και τη Λευκωσία, η προοπτική θεσμικής αναβάθμισης της Τουρκίας στην ευρωπαϊκή άμυνα συνοδεύεται από σαφείς προϋποθέσεις.

Η Ελλάδα επιμένει ότι δεν μπορεί να υπάρξει ουσιαστική συμμετοχή της Άγκυρας στα ευρωπαϊκά αμυντικά εργαλεία όσο παραμένει σε ισχύ το casus belli, συνεχίζονται οι αμφισβητήσεις κυριαρχικών δικαιωμάτων στο Αιγαίο και την Ανατολική Μεσόγειο.
Αντίστοιχα, η Κυπριακή Δημοκρατία θεωρεί ότι οποιαδήποτε περαιτέρω θεσμική συνεργασία προϋποθέτει την αναγνώρισή της από την Τουρκία και την εγκατάλειψη της πολιτικής των δύο κρατών στο Κυπριακό.

Οι δύο χώρες εκτιμούν ότι η ευρωπαϊκή άμυνα δεν μπορεί να μετατραπεί σε μηχανισμό παράκαμψης θεμελιωδών αρχών της Ευρωπαϊκής Ένωσης.