Ασγκαμπάτ: Η κατάλευκη πρωτεύουσα που μοιάζει περισσότερο με σκηνικό παρά με πόλη

Η Ασγκαμπάτ, πρωτεύουσα του Τουρκμενιστάν, είναι μια πόλη που προκαλεί ταυτόχρονα θαυμασμό και δέος. Από την ανεξαρτησία της χώρας το 1991, η πόλη εξελίχθηκε σε κάτι μοναδικό – ένα μαρμάρινο όνειρο στην έρημο Καρακούμ που μοιάζει σχεδόν μη πραγματικό. Η Ασγκαμπάτ έχει κερδίσει το παρατσούκλι «Πόλη του Λευκού Μαρμάρου» και «Πόλη των Νεκρών», και για να κατανοήσει κανείς την ατμόσφαιρά της, χρειάζεται να δει πέρα από τα εντυπωσιακά κτίρια και να εστιάσει στην πολιτική που τα δημιούργησε.

Το 2013, η Ασγκαμπάτ μπήκε στο Βιβλίο Ρεκόρ Γκίνες για την υψηλότερη πυκνότητα κτιρίων καλυμμένων με μάρμαρο, συνολικά 543 κτίρια με πάνω από 4,5 εκατομμύρια τετραγωνικά μέτρα μαρμάρου. Η επιλογή αυτή προέρχεται απευθείας από την κορυφή: ο πρώτος πρόεδρος Σαπαρμούρατ Νιαζόφ και ο διάδοχός του Γκουρμπανγκούλι Μπερντιμουχάμεντοφ ήθελαν να δημιουργήσουν μια πόλη που να αντικατοπτρίζει πλούτο, δύναμη και επιβολή, εισάγοντας μάρμαρο από την Ιταλία για κάθε κτίριο.

Η πόλη μοιάζει περισσότερο με ψηφιακό μοντέλο παρά με πραγματικό αστικό χώρο. Οι δρόμοι είναι συχνά άδειοι και οι δημόσιοι χώροι ήσυχοι, δημιουργώντας την αίσθηση μιας πόλης-φάντασμα. Παρά τον πληθυσμό περίπου 1 εκατομμυρίου κατοίκων, η κεντρική μαρμάρινη περιοχή γνωστή ως «Νέα Πόλη» είναι σχεδόν έρημη. Πολλά από τα κτίρια είναι κυβερνητικά και μη προσβάσιμα, όπως και το Προεδρικό Μέγαρο, όπου οι αστυνομικοί συχνά υπερβαίνουν τους πολίτες, επιβάλλοντας περιορισμούς και απαγορεύσεις φωτογράφησης.

Η αρχιτεκτονική της Ασγκαμπάτ είναι μοναδική και πολυδιάστατη. Το Alem Cultural Centre φιλοξενεί τον μεγαλύτερο εσωτερικό τροχό λούνα παρκ στον κόσμο, ενώ το Arc of Neutrality, ένα τεράστιο τρίποδο με άγαλμα του Νιαζόφ, κυριαρχεί στον ορίζοντα. Τα υπουργεία αποκτούν ανατρεπτικές μορφές: το Υπουργείο Παιδείας μοιάζει με τεράστιο βιβλίο, το Υπουργείο Αερίου με γιγάντιο αναπτήρα και το Υπουργείο Εξωτερικών έχει μια τεράστια γηραιά σφαίρα στην οροφή.

Η πόλη υπακούει σε αυστηρούς κανονισμούς, όπως η απαγόρευση των σκούρων αυτοκινήτων, με νόμους που επιβάλλουν στους ιδιοκτήτες να τα βάφουν λευκά ή να αντιμετωπίζουν ποινές φυλάκισης. Κάθε όχημα πρέπει να είναι καθαρό και τακτοποιημένο για να μην επιβληθεί πρόστιμο.

Η Ασγκαμπάτ είναι μια πόλη σε εικόνα και ομοίωση του Νιαζόφ. Το πρόσωπό του και το βιβλίο του, Ruhnama, τιμώνται με γιγαντιαία αγάλματα και καθημερινές αναγνώσεις, οι οποίες προβάλουν ηθικές και πνευματικές οδηγίες για τους πολίτες.

Η πόλη μοιάζει να έχει σχεδιαστεί για να εντυπωσιάζει, όχι για να εξυπηρετεί τους κατοίκους της. Το κόστος δεν φαίνεται να ήταν περιοριστικό, ενώ η χρηστικότητα και η ζωή των ανθρώπων πέρασαν σε δεύτερη μοίρα. Η επίσκεψη στην Ασγκαμπάτ είναι δύσκολη, καθώς απαιτεί μια από τις πιο αυστηρές διαδικασίες βίζας στον κόσμο, και οι επισκέπτες συνοδεύονται πάντα από επίσημο οδηγό, περιορίζοντας την ελευθερία κινήσεων.

Σήμερα, η Ασγκαμπάτ στέκεται ως ένα εκθαμβωτικό αλλά και αλλόκοτο μνημείο των ηγετών που διαμόρφωσαν τη χώρα μετά την ανεξαρτησία. Είναι μια πόλη για να την κοιτάξεις, να την απορείς, αλλά και να σκεφτείς την ισχύ, την αισθητική υπερβολή και τον αυστηρό έλεγχο που κρύβεται πίσω από την κατάλευκη λάμψη της.