Ανεμοδαρμένα Ύψη: Ένα αριστούργημα που ακόμη σοκάρει και παρεξηγείται

Όταν τα Ανεμοδαρμένα Ύψη κυκλοφόρησαν στα μέσα του 19ου αιώνα με το ανδρικό ψευδώνυμο «Ellis Bell», η υποδοχή τους ήταν αμφιλεγόμενη. Κριτικοί μίλησαν για «ωμή σκληρότητα» και «ημι-άγρια αγάπη», ενώ άλλοι αναγνώρισαν τη δύναμη και την αφηγηματική οξυδέρκεια του έργου. Πολλοί, πάντως, το χαρακτήρισαν απλώς «παράξενο». Σε μια εποχή αυστηρών ηθικών κανόνων, το μυθιστόρημα της Έμιλι Μπροντέ δεν προσέφερε εύκολα συμπεράσματα ούτε σαφή ηθικά διδάγματα – και αυτό ακριβώς το έκανε τόσο προκλητικό.

Χρόνια αργότερα, η Σάρλοτ Μπροντέ αποκάλυψε ότι ο συγγραφέας δεν ήταν άνδρας, αλλά η νεότερη αδελφή της. Υποστήριξε μάλιστα ότι οι κριτικοί δεν είχαν κατανοήσει το βάθος και τη σημασία του έργου. Παρότι τα Ανεμοδαρμένα Ύψη καθιερώθηκαν ως θεμέλιος λίθος της γοτθικής λογοτεχνίας, η αίσθηση της παρεξήγησης παραμένει ζωντανή μέχρι σήμερα.

Η πρόσφατη κινηματογραφική «εκδοχή» της ιστορίας από την Έμεραλντ Φένελ, που δηλώνει ανοιχτά ότι δεν επιχειρεί πιστή μεταφορά αλλά προσωπική ανάγνωση, αναζωπύρωσε τη συζήτηση. Το βιβλίο θεωρείται «πυκνό, περίπλοκο και δύσκολο» – χαρακτηρισμοί που αντανακλούν τη μη γραμμική αφήγηση, τους πολλαπλούς και αναξιόπιστους αφηγητές, αλλά και τους χαρακτήρες που επαναλαμβάνονται από γενιά σε γενιά, θολώνοντας τα όρια ανάμεσα στο παρελθόν και το παρόν.

Παρά το γεγονός ότι συχνά προβάλλεται ως «η μεγαλύτερη ιστορία αγάπης όλων των εποχών», το έργο της Μπροντέ λειτουργεί εξίσου –αν όχι περισσότερο– ως μια αμείλικτη ιστορία εκδίκησης. Ο Χίθκλιφ δεν είναι ρομαντικός ήρωας αλλά βασανισμένος αντι-ήρωας, ενώ η Κάθριν απέχει πολύ από το ιδεατό πρότυπο. Η παθιασμένη τους σχέση γεννά έναν φαύλο κύκλο βίας, καταπίεσης και κληρονομικής δυστυχίας που διαπερνά δύο γενιές.

Πολλές κινηματογραφικές και τηλεοπτικές διασκευές επέλεξαν να αγνοήσουν το δεύτερο μισό του μυθιστορήματος, «μαλακώνοντας» το σκοτάδι του και περιορίζοντας την αγριότητά του. Ωστόσο, όπως επισημαίνουν μελετητές της βικτωριανής λογοτεχνίας, χωρίς αυτή τη σκληρή συνέχεια χάνεται ο πυρήνας του έργου: η αδυσώπητη διερεύνηση της αγάπης, της εκδίκησης και των ορίων της ανθρώπινης βίας.

Ίσως τελικά η διαχρονική δύναμη των Ανεμοδαρμένων Υψών να βρίσκεται ακριβώς σε αυτή την άρνηση να κατηγοριοποιηθούν εύκολα. Δεν είναι μόνο ένα γοτθικό ρομάντζο, ούτε απλώς μια ζοφερή τραγωδία. Είναι ένα έργο που συνεχίζει να σοκάρει, να διχάζει και να προκαλεί ερωτήματα – όπως ακριβώς έκανε και στους πρώτους αναγνώστες του. Και γι’ αυτό παραμένει, σχεδόν δύο αιώνες μετά, ένα αληθινό αριστούργημα.