Ο Γιώργος Ψωμιάδης στο Bookreads: «Οι ήρωες μου παίζουν τυφλόμυγα μέσα σε έναν κόσμο που αλλάζει»

Στη συλλογή διηγημάτων Η Φωλιά, ο συγγραφέας Γιώργος Ψωμιάδης δημιουργεί ένα σύμπαν χαρακτήρων που αναζητούν έναν χώρο ασφάλειας μέσα σε έναν κόσμο που μεταβάλλεται διαρκώς. Όπως σημειώνει ο ίδιος,

«Oι ιστορίες ενώνονται με ένα αόρατο νήμα: την ανάγκη των ηρώων να αγκιστρωθούν από κάπου τη στιγμή που ο κόσμος γύρω τους είτε μεταβάλλεται είτε έχει ήδη αλλάξει».

Οι ήρωες των διηγημάτων κινούνται συχνά σε ένα περιβάλλον γνώριμο για τη γενιά τους.

«Μεγαλώσαμε υπό τη σκιά της οικονομικής κρίσης, ενηλικιωθήκαμε σε έναν κόσμο ψηφιακό», εξηγεί ο συγγραφέας, υπογραμμίζοντας πως αυτά τα βιώματα συχνά αντανακλώνται στο σύμπαν των ιστοριών του.

Παράλληλα, η γραφή του ξεκινά συχνά από μικρές στιγμές της καθημερινότητας. Όπως λέει, η ανάγκη «να αναζητά κανείς τι μπορεί να υποδηλώνεται ακόμη και πίσω από τις πιο απλές, καθημερινές πράξεις» αποτελεί συχνά το αρχικό ερέθισμα που μπορεί να οδηγήσει στη γέννηση μιας ιστορίας.

Ακολουθεί ολόκληρη η συνέντευξη με τον Γιώργο Ψωμιάδη:

Στη «Φωλιά» οι ήρωές σας μοιάζουν να αναζητούν έναν χώρο ασφάλειας μέσα σε έναν συχνά σκληρό και αποξενωμένο κόσμο. Τι σημαίνει για εσάς αυτή η «φωλιά» και πώς γεννήθηκε ως βασικό μοτίβο της συλλογής;

Γιώργος Ψωμιάδης: Για κάθε έναν από τους ήρωες των διηγημάτων η φωλιά αυτή υπάρχει σε ένα διαφορετικό πλαίσιο. Κάποιοι επιδιώκουν να βρουν το καταφύγιό τους στον κόσμο του διαδικτύου και σε μια ψηφιακή συντροφιά, άλλοι σε οικογενειακές αναμνήσεις, σε κοινόβια και σε κοινότητες που κάνουν χώρο να τους υποδεχθούν, ενίοτε πάλι δραπετεύουν στο φανταστικό στοιχείο, που ξεπροβάλλει μέσα στις ιστορίες ανοίγοντας ένα παράθυρο διαφυγής.

Έχοντας αφήσει τον κάθε ήρωα να με οδηγήσει στον κόσμο του, συνειδητοποίησα πως οι ιστορίες ενώνονται με ένα αόρατο νήμα: την ανάγκη των ηρώων να αγκιστρωθούν από κάπου τη στιγμή που ο κόσμος γύρω τους είτε μεταβάλλεται είτε έχει ήδη αλλάξει.

Στην προσπάθειά τους αυτή μοιάζουν να ψηλαφούν, αρκετοί από αυτούς, με τρόπο επιφυλακτικό, τα πρόσωπα που συναντούν στο σύμπαν τους. Θα μπορούσε να πει κανείς ότι οι ήρωες παίζουν τυφλόμυγα. Άλλοτε καταφέρνουν να συνδεθούν με αυτούς που ψηλαφούν στο σκοτάδι κι άλλοτε εκείνοι ελίσσονται την τελευταία στιγμή.

Οι ιστορίες του βιβλίου αγγίζουν θέματα όπως η μοναξιά στις σύγχρονες πόλεις, η εργασιακή επισφάλεια και η τεχνολογική αποξένωση. Πόσο επηρεάζουν τη γραφή σας οι εμπειρίες της δικής σας γενιάς;

Γιώργος Ψωμιάδης: Με τον έναν ή με τον άλλον τρόπο πιστεύω ότι η πραγματικότητα, είτε μέσα από το φίλτρο του προσωπικού βιώματος είτε σε ένα πιο συλλογικό επίπεδο, βρίσκει τη θέση της στις ιστορίες.

Στη «Φωλιά», πράγματι, αρκετοί από τους ήρωες έρχονται αντιμέτωποι με καταστάσεις ή δρουν σε ένα περιβάλλον που είναι αρκετά οικείο για τους ανθρώπους της γενιάς μου.

Μεγαλώσαμε υπό τη σκιά της οικονομικής κρίσης, ενηλικιωθήκαμε σε έναν κόσμο ψηφιακό, μέσα στον οποίο μάθαμε όχι απλά να υπάρχουμε αλλά και να ζούμε. Μιλούσαμε επί μήνες με βιντεοκλήσεις με τους φίλους μας, κλεισμένοι στα σπίτια μας.

Θεωρώ πως τα βιώματα αυτά συχνά καθρεφτίζονται στο σύμπαν των ηρώων, ακόμη κι αν κάτι τέτοιο δεν αποτελεί σκοπό τη στιγμή που εκείνο πλάθεται.

Εργάζεστε και ως δημοσιογράφος. Πώς επηρεάζει η δημοσιογραφική ματιά τη λογοτεχνική σας γραφή; Υπάρχουν στοιχεία παρατήρησης της πραγματικότητας που περνούν απευθείας στα διηγήματά σας;

Γιώργος Ψωμιάδης: Πιστεύω πως η τάση του να παρατηρεί κανείς με λοξό τρόπο την πραγματικότητα, το να αναζητά τι μπορεί να υποδηλώνεται ακόμη και πίσω από τις πιο απλές, καθημερινές πράξεις — όπως για παράδειγμα πίσω από το νεύμα ενός γείτονα ή το να συγκρατεί μια τυχαία συνομιλία στον ηλεκτρικό και να την σκέφτεται ξανά και ξανά — αποτελεί μια συνήθεια πηγαία.

Τουλάχιστον αυτό νιώθω ότι συμβαίνει σε εμένα. Το «βύθισμα» αυτό είναι κάτι που μου βγαίνει αυθόρμητα από μικρή ηλικία.

Μέσα από αυτό μπορεί να γεννηθεί ένα αρχικό ερέθισμα για μια ιστορία, το οποίο ίσως περάσει από διάφορα φίλτρα — αρκετά από αυτά καλά κρυμμένα — μέχρι να πάρει μια μορφή που θα πείσει.

Εάν κάπου επιδρά η δημοσιογραφική ματιά και η τριβή, όπως την αντιλαμβάνομαι μέσα από τη δική μου εμπειρία στο επάγγελμα, αυτό νομίζω πως συμβαίνει στον τρόπο αντίληψης της γλώσσας και στη διαχείριση του σώματος ενός κειμένου.

Το βιβλίο σας χαρακτηρίζεται από λιτή αλλά έντονα αισθητηριακή γραφή. Ποιοι συγγραφείς ή ποια λογοτεχνικά ρεύματα έχουν επηρεάσει περισσότερο τον τρόπο που αφηγείστε τις ιστορίες σας;

Γιώργος Ψωμιάδης: Θεωρώ πως είναι μια διαδικασία που δεν σταματά να συμβαίνει. Με κάποιο τρόπο, φυσικά, συγγραφείς που αγαπήσαμε μάς επηρεάζουν, διευρύνουν τον τρόπο που αντιλαμβανόμαστε τη λειτουργία της γλώσσας, το μοντέλο δράσης των ηρώων, τον τρόπο που μπορούμε να αφηγηθούμε μια ιστορία ή ένα βίωμα.

Όμως προσωπικά θεωρώ πως τις περισσότερες φορές γίνεται με τρόπο που δεν είναι άμεσα αντιληπτός και αναγνωρίσιμος.

Από εκεί και πέρα υπάρχουν συγγραφείς το έργο των οποίων θαυμάζω και στο οποίο επιστρέφω ξανά και ξανά. Ενδεικτικά, ο Raymond Carver, ο Julio Cortázar, ο Alejandro Zambra είναι μόνο μερικές από τις αδυναμίες μου όσον αφορά την ξένη λογοτεχνία, και αντίστοιχα από την ελληνική ο Δημήτρης Χατζής, ο Χρήστος Οικονόμου και ο Γιάννης Παλαβός.

Υπάρχουν πάρα πολλά ακόμη ονόματα που θα μπορούσα να παραθέσω.

Η «Φωλιά» είναι το πρώτο σας βιβλίο. Μετά από αυτό το ντεμπούτο, τι θα θέλατε να εξερευνήσετε στη συνέχεια: νέες μορφές αφήγησης, ένα μυθιστόρημα ή μια διαφορετική θεματική;

Γιώργος Ψωμιάδης: Νομίζω πως ο πειραματισμός είναι γόνιμος και για αυτό δεν διστάζω να δοκιμάσω νέα πράγματα.

Από εκεί και πέρα αρκεί μια ιδέα να με αφορά και να με προκαλεί σε τέτοιο βαθμό που να μη μου αφήνει άλλη επιλογή πέρα από το να της δώσω τον χώρο και τον χρόνο που ζητά.

Το μόνο που μένει μετά είναι να δω πού θα με οδηγήσει.