Bookreads - «Ρίζες»: Η Ματίνα Αποστόλου γράφει για όσα μένουν μέσα μας

Η Ρίζες, το νέο βιβλίο της Ματίνα Αποστόλου που κυκλοφορεί από τις Εκδόσεις Ίκαρος, είναι ένα μυθιστόρημα που δεν επιδιώκει να εντυπωσιάσει με μεγάλες αφηγηματικές εξάρσεις ή δραματικές κορυφώσεις. Αντίθετα, λειτουργεί υπόγεια, σχεδόν αθόρυβα, αφήνοντας το συναισθηματικό του βάρος να συσσωρεύεται σε κάθε σελίδα.

Με αφορμή τον θάνατο του πατέρα μιας οικογένειας, τέσσερις γυναίκες — μητέρα, κόρη, θεία και αδελφή — επιστρέφουν στο πατρικό σπίτι για την κηδεία. Εκεί, μέσα σε δωμάτια φορτισμένα από αναμνήσεις και απωθημένα, οι διαφορετικές εκδοχές της ίδιας ιστορίας αρχίζουν να συγκρούονται. Η Αποστόλου χρησιμοποιεί το πένθος όχι ως αφηγηματικό τέχνασμα, αλλά ως αφορμή για να μιλήσει για τη μνήμη, την οικογενειακή κληρονομιά και τις αόρατες «ρίζες» που καθορίζουν τις ζωές των ανθρώπων.

Η γραφή της είναι πυκνή αλλά καθαρή, συναισθηματική χωρίς να γίνεται μελοδραματική. Υπάρχει μια εμφανής λογοτεχνική ωριμότητα στον τρόπο που χειρίζεται τη σιωπή, τις μικρές χειρονομίες και τις λεπτές ψυχολογικές μετατοπίσεις των ηρωίδων της. Η συγγραφέας δείχνει να εμπιστεύεται τον αναγνώστη της· δεν εξηγεί τα πάντα, δεν αναλύει υπερβολικά τα συναισθήματα, αλλά αφήνει χώρο για προσωπική εμπλοκή και ταύτιση.

Όσοι είχαν διαβάσει το πρώτο της βιβλίο, «Σωματίδια», θα αναγνωρίσουν εδώ τις βασικές θεματικές που φαίνεται να απασχολούν σταθερά τη συγγραφέα: τη μνήμη, τη φθορά, τις οικογενειακές σχέσεις, τη γυναικεία εμπειρία και τη διαχείριση της απώλειας. Ωστόσο, στις «Ρίζες» η αφήγηση μοιάζει πιο συμπαγής και πιο ώριμη, με μεγαλύτερη αφηγηματική αυτοπεποίθηση.

Ιδιαίτερο ενδιαφέρον έχει και ο τρόπος με τον οποίο η Αποστόλου προσεγγίζει τη γυναικεία οικογενειακή δυναμική. Οι χαρακτήρες της δεν λειτουργούν ως σύμβολα ή αφηρημένες φιγούρες πένθους· είναι γυναίκες κουρασμένες, αντιφατικές, συχνά θυμωμένες, που κουβαλούν τη δική τους εκδοχή της αλήθειας. Το βιβλίο δεν αναζητά εύκολες συμφιλιώσεις ούτε λυτρωτικές απαντήσεις. Αντίθετα, επιμένει στην ιδέα ότι οι οικογενειακές σχέσεις διαμορφώνονται περισσότερο από όσα δεν ειπώθηκαν ποτέ.

Οι «Ρίζες» καταφέρνουν να δημιουργήσουν μια αίσθηση συναισθηματικής πυκνότητας που μένει και μετά το τέλος της ανάγνωσης. Πρόκειται για ένα βιβλίο εσωτερικό και ανθρώπινο, που μιλά με ειλικρίνεια για το πένθος, τη συγχώρεση και τη δύσκολη διαδικασία της επιστροφής — όχι μόνο σε ένα σπίτι, αλλά και σε εκείνες τις πλευρές του εαυτού που προσπαθούμε χρόνια να αποφύγουμε.