Στόουνχεντζ: Η άνοδος της θάλασσας ίσως έσωσε τον μυστηριώδη «Λίθο του Βωμού»

Το Στόουνχεντζ εξακολουθεί να αποτελεί ένα από τα μεγαλύτερα αρχαιολογικά αινίγματα του κόσμου, με τους επιστήμονες να προσπαθούν εδώ και δεκαετίες να εξηγήσουν όχι μόνο γιατί κατασκευάστηκε, αλλά και πώς οι δημιουργοί του κατάφεραν να μεταφέρουν γιγάντιους λίθους εκατοντάδες χιλιόμετρα πριν ακόμη από την εφεύρεση του τροχού.

Μια νέα μελέτη προτείνει τώρα μια διαφορετική εξήγηση για την προέλευση του λεγόμενου «Λίθου του Βωμού» (Altar Stone), του μεγαλύτερου από τους περίφημους «γαλάζιους λίθους» του μνημείου. Σύμφωνα με τους ερευνητές, ο βράχος ίσως μεταφέρθηκε αρχικά από παγετώνες και στη συνέχεια διασώθηκε από νεολιθικούς ανθρώπους, οι οποίοι τον μετέφεραν στο Στόουνχεντζ καθώς η άνοδος της στάθμης της θάλασσας απειλούσε να τον καταπιεί.

Η έρευνα πραγματοποιήθηκε από διεθνή ομάδα επιστημόνων με επικεφαλής τον παγετωνολόγο Ρέμι Βένες από το Πανεπιστήμιο Σέφιλντ Χάλαμ και τον γεωχημικό Άντονι Κλαρκ από το Πανεπιστήμιο Κέρτιν της Αυστραλίας.

Ένας λίθος έξι τόνων που ταξίδεψε περισσότερα από 700 χιλιόμετρα

Ο «Λίθος του Βωμού» έχει μήκος περίπου τέσσερα μέτρα και ζυγίζει σχεδόν έξι τόνους. Προέρχεται από τη Λεκάνη των Ορκάδων (Orcadian Basin) στη βορειοανατολική Σκωτία, σε απόσταση περίπου 700 χιλιομέτρων από το Στόουνχεντζ.

Πρόκειται για τον μεγαλύτερο από τους λεγόμενους «γαλάζιους λίθους», οι οποίοι αποτελούν το αρχαιότερο τμήμα του μνημείου και τοποθετήθηκαν περίπου 2.000 χρόνια πριν από τους πολύ μεγαλύτερους λίθους σάρσεν που σχηματίζουν σήμερα τις χαρακτηριστικές αψίδες.

Οι επιστήμονες γνώριζαν ήδη ότι πριν από περίπου 15.000 χρόνια, κατά το τέλος της τελευταίας Εποχής των Παγετώνων, το βόρειο τμήμα της Βρετανίας καλυπτόταν από τεράστιους παγετώνες, οι οποίοι κινούνταν αργά σαν ποτάμια, μεταφέροντας βράχους και άλλα υλικά σε μεγάλες αποστάσεις.

Ο ρόλος των παγετώνων

Για να εξετάσουν αν ο συγκεκριμένος λίθος θα μπορούσε να είχε μεταφερθεί φυσικά, οι ερευνητές χρησιμοποίησαν ένα νέο αριθμητικό μοντέλο, το οποίο προσομοιώνει τις πιθανές διαδρομές των βράχων που μετακινούνται από παγετώνες.

Τα αποτελέσματα έδειξαν ότι πετρώματα από τη Λεκάνη των Ορκάδων θα μπορούσαν να καταλήξουν στην Τράπεζα Ντόγκερ (Dogger Bank), μια περιοχή στη σημερινή Βόρεια Θάλασσα, ανοιχτά της ανατολικής ακτής της Αγγλίας.

Σήμερα η περιοχή είναι γνωστή κυρίως για την αλιεία γάδου και τα υπεράκτια αιολικά πάρκα. Ωστόσο, κατά τη Νεολιθική περίοδο αποτελούσε μέρος της χαμένης χερσαίας έκτασης που είναι γνωστή ως Ντόγκερλαντ (Doggerland), μιας περιοχής που συνέδεε τη Βρετανία με την ηπειρωτική Ευρώπη πριν κατακλυστεί από τη θάλασσα.

Ένα τοπίο γεμάτο βράχους

Σύμφωνα με τους επιστήμονες, η Τράπεζα Ντόγκερ σχηματίστηκε εν μέρει από ένα μεγάλο παγετωνικό ανάχωμα, όπου συσσωρεύτηκαν βράχοι που μετέφεραν οι παγετώνες από τον βορρά.

Οι ερευνητές εκτιμούν ότι το τοπίο εκείνης της εποχής θα έμοιαζε με έναν τεράστιο χώρο γεμάτο ογκόλιθους διαφορετικής προέλευσης.

Οι νεολιθικοί πληθυσμοί ήταν ιδιαίτερα εξοικειωμένοι με τα πετρώματα και επέλεγαν προσεκτικά τα υλικά που χρησιμοποιούσαν για εργαλεία και τελετουργικά μνημεία. Έτσι, θεωρείται πιθανό να επέλεξαν συνειδητά τον «Λίθο του Βωμού» λόγω κάποιων ιδιαίτερων χαρακτηριστικών του.

Η άνοδος της στάθμης της θάλασσας ίσως άλλαξε την ιστορία

Η υπόθεση αποκτά ακόμη μεγαλύτερο ενδιαφέρον εξαιτίας της σταδιακής εξαφάνισης της Ντόγκερλαντ.

Μετά το τέλος της τελευταίας Εποχής των Παγετώνων, η τήξη των πάγων προκάλεσε άνοδο της στάθμης της θάλασσας, με αποτέλεσμα η περιοχή να μετατραπεί σταδιακά από χερσαία γέφυρα ανάμεσα στη Βρετανία και την Ευρώπη σε νησί και τελικά να βυθιστεί ολοκληρωτικά πριν από περίπου 8.000 έως 9.000 χρόνια.

Επειδή η κατασκευή του Στόουνχεντζ πραγματοποιήθηκε αρκετούς αιώνες αργότερα, οι ερευνητές θεωρούν πιθανό ότι οι κάτοικοι της περιοχής μετέφεραν τον λίθο σε ασφαλέστερο σημείο πριν η γη τους χαθεί κάτω από τα νερά και, στη συνέχεια, τον ενσωμάτωσαν στο μνημείο.

Ένα νέο σενάριο για το μεγάλο μυστήριο

Από τη στιγμή που ο «Λίθος του Βωμού» βρισκόταν πλέον στην ανατολική Αγγλία, η μεταφορά του μέχρι την πεδιάδα του Σάλσμπερι, όπου βρίσκεται το Στόουνχεντζ, θεωρείται πολύ πιο ρεαλιστική.

Η απόσταση αυτή είναι αντίστοιχη με εκείνη που διένυσαν και οι υπόλοιποι «γαλάζιοι λίθοι», αν και παραμένει περίπου δέκα φορές μεγαλύτερη από εκείνη των μεγαλύτερων λίθων σάρσεν, οι οποίοι προέρχονται από πολύ κοντινότερες περιοχές.

Οι ερευνητές υπενθυμίζουν ότι εκείνη την εποχή υπήρχε ήδη ο προϊστορικός δρόμος Μπέρκσαϊρ Ρίτζγουεϊ (Berkshire Ridgeway), που θεωρείται ένας από τους αρχαιότερους οδικούς άξονες της Ευρώπης και συνέδεε την ανατολική Αγγλία με την πεδιάδα του Σάλσμπερι.

Η νέα μελέτη ενισχύει έτσι την υπόθεση ότι οι νεολιθικές κοινότητες διέθεταν όχι μόνο την τεχνογνωσία και την οργάνωση για να μεταφέρουν βράχους βάρους πολλών τόνων σε αποστάσεις εκατοντάδων χιλιομέτρων, αλλά και την ικανότητα να αντιλαμβάνονται τις μεγάλες περιβαλλοντικές αλλαγές που προκαλούσε η άνοδος της στάθμης της θάλασσας, λαμβάνοντας μέτρα για να διασώσουν αντικείμενα που θεωρούσαν ιδιαίτερης σημασίας.