Η τολμηρή αποστολή που έβγαλε λαθραία έναν πύραυλο V2 από την κατεχόμενη Πολωνία

Λίγες μέρες πριν την υποχώρηση των Ναζί, η Μπλίζνα είχε λειτουργήσει ως δοκιμαστική βάση εκτόξευσης για ένα νέο όπλο, το οποίο ο Αδόλφος Χίτλερ ήλπιζε ότι θα άλλαζε την πορεία του πολέμου εναντίον των Δυτικών Συμμάχων. Γνωστός στους Γερμανούς ως Vergeltungswaffe (Όπλο Εκδίκησης) 2, ο πύραυλος V2 ήταν το πρώτο σύγχρονο βαλλιστικό όπλο στον κόσμο. Σχεδιασμένος από τον μηχανικό Βέρνερ φον Μπράουν, με βεληνεκές περίπου 280 χιλιομέτρων και κεφαλή βάρους ενός τόνου, ο πύραυλος μπορούσε να εκραγεί χωρίς προειδοποίηση στις πόλεις-στόχους του, χάρη στην υπερηχητική ταχύτητά του και το μεγάλο ύψος πτήσης.

Το καλοκαίρι του 1944, όμως, τμήματα ενός V2 μεταφέρθηκαν λαθραία από την Πολωνία στη Βρετανία, σε μία από τις πιο τολμηρές μυστικές επιχειρήσεις του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου.

Η ανακάλυψη ενός κρυφού όπλου

Οι Ναζί είχαν ξεκινήσει την ανάπτυξη του V2 από το 1936, όμως η βρετανική υπηρεσία πληροφοριών δεν είχε αντιληφθεί την ύπαρξή του παρά μόλις στις αρχές του 1943. Όπως εξηγούσε ο Δρ Ρ.Β. Τζόουνς, επικεφαλής της Επιστημονικής Αεροπορικής Πληροφόρησης, υπήρχαν σκόρπιες ενδείξεις πριν το 1939 ότι οι Γερμανοί ίσως ανέπτυσσαν πυραύλους μεγάλου βεληνεκούς, όμως καμία νεότερη πληροφορία δεν είχε φτάσει μέχρι τον Δεκέμβριο του 1942, όταν ένας νέος πράκτορας —Δανός χημικός μηχανικός— ανέφερε ότι είχε κρυφακούσει στο Βερολίνο δύο μηχανικούς να συζητούν για ένα νέο όπλο που δοκιμαζόταν στις ακτές της Βαλτικής.

Το 1943 αποδείχθηκε καθοριστικό έτος. Δύο Γερμανοί στρατηγοί, συλληφθέντες ξεχωριστά, μεταφέρθηκαν στη Βρετανία για ανάκριση και στη συνέχεια αφέθηκαν να συνομιλήσουν μόνοι τους, χωρίς να υποψιάζονται ότι το δωμάτιο ήταν παγιδευμένο με μικρόφωνα. Στη συζήτησή τους αναρωτιόντουσαν γιατί δεν είχαν ακόμη χρησιμοποιηθεί οι πύραυλοι, αφού τους είχαν διαβεβαιώσει πάνω από έναν χρόνο νωρίτερα ότι το όπλο θα ήταν έτοιμο σε λίγους μήνες. Ο αναλυτής πληροφοριών Τσαρλς Φρανκ, διαβάζοντας την αναφορά της ανάκρισης, κατάλαβε αμέσως πως έπρεπε να πάρουν σοβαρά υπόψη τους πυραύλους.

Οι Βρετανοί εντόπισαν το μυστικό ερευνητικό κέντρο των Ναζί για το V2 στο Πεενεμύντε, σε νησί κοντά στις ακτές της Βαλτικής, και το βομβάρδισαν τον Αύγουστο του 1943. Μετά την αεροπορική επιδρομή, οι Ναζί μετέφεραν τις δοκιμές, την εκπαίδευση και την εκτόξευση του V2 μακριά από τη Γερμανία, επιλέγοντας μια τοποθεσία στην Πολωνία, περίπου 240 χιλιόμετρα νότια της Βαρσοβίας, προστατευμένη από δασική κάλυψη. Η Μπλίζνα θεωρήθηκε τόσο στρατηγικά σημαντική, ώστε την επισκέφθηκαν τους επόμενους μήνες τόσο ο Χίτλερ όσο και ο αρχιτέκτονας του Ολοκαυτώματος, Χάινριχ Χίμλερ.

Ωστόσο, ένα ελάττωμα στα δοκιμαστικά όπλα καθυστέρησε την ανάπτυξή τους σχεδόν έναν χρόνο: οι περισσότεροι πύραυλοι διαλύονταν στον αέρα, λίγο πριν φτάσουν στον στόχο τους, 320 χιλιόμετρα μακριά, κοντά στον ποταμό Μπουγκ στην ανατολική Πολωνία. Ειδικό απόσπασμα γερμανικών στρατευμάτων είχε σταθμεύσει εκεί για να συλλέγει τα συντρίμμια των πεσμένων πυραύλων προς ανάλυση από επιστήμονες.

Κρυμμένος κάτω από λαχανικά

Το μειονέκτημα της νέας τοποθεσίας ήταν πως ο τοπικός άμαχος πληθυσμός δεν έβλεπε με ενθουσιασμό τα γερμανικά μυστικά όπλα να πέφτουν πάνω τους από τον ουρανό. Το πολωνικό αντιστασιακό κίνημα τούς είχε ζητήσει να προσπαθούν να συλλέγουν τα συντρίμμια πριν προλάβουν οι Γερμανοί.

Τον Μάιο του 1944, ένας πύραυλος V2 έπεσε σχετικά άθικτος στις βαλτώδεις όχθες του ποταμού Μπουγκ. Οι ντόπιοι κάτοικοι τον σκέπασαν με καλάμια και ειδοποίησαν έναν ηγέτη της πολωνικής αντίστασης, τον υπολοχαγό Ταντέους Γιάκομπσκι. Όπως θυμόταν εκείνος 33 χρόνια αργότερα, οι Γερμανοί δεν κατάφεραν να εντοπίσουν τον πύραυλο και μετά από λίγες μέρες σταμάτησαν να τον αναζητούν, οπότε οι αντιστασιακοί τον τράβηξαν στην όχθη και ομάδα ειδικών ήρθε από τη Βαρσοβία για να τον αποσυναρμολογήσει.

Τα εξαρτήματα φορτώθηκαν σε σακιά, κρύφτηκαν κάτω από λαχανικά και μεταφέρθηκαν με κάρα στη Βαρσοβία μέσω λιγότερο πολυσύχναστων αγροτικών δρόμων, με ένοπλους παρτιζάνους να τα παρακολουθούν κρυμμένοι στα δάση. Παρά τους συνεχείς ελέγχους ασφαλείας στην πολωνική πρωτεύουσα, τα συντρίμμια του πυραύλου πέρασαν με επιτυχία στην πόλη. Ανάμεσα στους επιστήμονες που ανέλαβαν την ανάλυση των ηλεκτρονικών εξαρτημάτων ήταν και ο φυσικός καθηγητής Γιάνους Γκροστσκόφσκι. Επειδή υπήρχε φόβος ότι το εργαστήριό του στο πανεπιστήμιο θα ερευνόταν από τη Γκεστάπο, η αντίσταση αποφάσισε ότι θα ήταν προτιμότερο να δουλέψει σε ένα ιδιωτικό διαμέρισμα —εκείνο ενός ανυποψίαστου Γερμανού αξιωματικού.

Τα ηλεκτρονικά τμήματα κρύφτηκαν τη νύχτα σε μία από τις ίδιες τις βαλίτσες του αξιωματικού, σε ένα ειδικά προετοιμασμένο δωμάτιο. Ο Γκροστσκόφσκι δούλευε εκεί επί ώρες, με τον διαρκή κίνδυνο απροειδοποίητης επιστροφής του αξιωματικού. Πράκτορες της αντίστασης παρακολουθούσαν τις κινήσεις του Γερμανού, με τον υπηρέτη του να τον ρωτά τηλεφωνικά για το δείπνο ώστε να επιβεβαιώνεται ότι βρισκόταν ακόμη στο γραφείο του στο αεροδρόμιο. Ευτυχώς, καμία τέτοια επιστροφή δεν συνέβη κατά τη διάρκεια της παραμονής του επιστήμονα εκεί.

Η επιχείρηση διαφυγής

Η μυστική εργασία στη Βαρσοβία ακολουθήθηκε από μια άκρως απόρρητη επιχείρηση εξαγωγής των εξαρτημάτων, με την κωδική ονομασία Wildhorn III (ή Επιχείρηση Most III). Στις 25 Ιουλίου, ένα αεροσκάφος μεταφοράς Dakota της Βασιλικής Αεροπορίας, εξοπλισμένο με πρόσθετες δεξαμενές καυσίμου για αυτονομία πτήσης 18 ωρών, προσγειώθηκε σε ένα εγκαταλελειμμένο αεροδρόμιο κοντά στο πολωνικό χωριό Βαλ-Ρούντα, σε περιοχή περικυκλωμένη από γερμανικές στρατιωτικές μονάδες. Το αεροσκάφος επρόκειτο να φορτωθεί με 19 βαλίτσες που περιείχαν κρίσιμα τμήματα του V2, τεχνικά σχέδια και επιστημονικές αναφορές.

Ενημερωμένοι για την επιχείρηση μέσω κρυπτογραφημένων κωδικών που μεταδίδονταν από ραδιοφωνικές εκπομπές του BBC, οι παρτιζάνοι εμφανίστηκαν από τα κοντινά δάση μόλις προσγειώθηκε το Dakota, λίγο μετά τα μεσάνυχτα. Ωστόσο, αφού φορτώθηκε το πολύτιμο φορτίο, το αεροπλάνο δεν μπορούσε να απογειωθεί, καθώς οι τροχοί του είχαν βουλιάξει στο λασπωμένο έδαφος. Δύο φορές το φορτίο ξεφορτώθηκε και προσπάθησαν να στερεώσουν άχυρα και σανίδες κάτω από τους τροχούς για πρόσφυση, ενώ κάποιοι παρτιζάνοι έσκαβαν τη λάσπη με γυμνά χέρια. Σε κάποια στιγμή, οι διοικητές της επιχείρησης πίστεψαν πως θα έπρεπε να απομακρύνουν τους επιβάτες και να κάψουν το αεροσκάφος. Το πλήρωμα μάλιστα έριξε βενζίνη στο σύστημα προσγείωσης. Τελικά, όμως, το αεροπλάνο κατάφερε να απογειωθεί.

Ένα πολύτιμο εύρημα

Η τολμηρή συμμαχική αερομεταφορά είχε καταφέρει να αποσπάσει ένα από τα πιο τρομακτικά όπλα του Γ΄ Ράιχ κάτω από τη μύτη του γερμανικού στρατού. Ο πύραυλος V2 έφτασε με ασφάλεια στο Λονδίνο στις 28 Ιουλίου 1944, και η βρετανική υπηρεσία πληροφοριών ξεκίνησε αμέσως την ανάλυση του «θαυματουργού όπλου» του Χίτλερ.

Ο ιστορικός Γκάι Ουόλτερς, συγγραφέας του βιβλίου «Stealing Hitler's Rocket», εξηγεί ότι η μεταφορά ολόκληρου του πυραύλου —που ζύγιζε περίπου 12,5 τόνους και είχε μήκος 14 μέτρων— ήταν αδύνατη, γι' αυτό οι Πολωνοί τον αποσυναρμολόγησαν με σχολαστικότητα, ώστε όλα τα βασικά εξαρτήματα να χωρέσουν στην πτήση επιστροφής προς τη Βρετανία. Σύμφωνα με τον Ουόλτερς, τα κομμάτια αυτά ήταν καθοριστικής σημασίας, καθώς για πρώτη φορά οι Βρετανοί επιστήμονες απέκτησαν πρόσβαση σε τμήματα που δεν είχαν καταστραφεί εν μέρει από την πτώση.

Η μυστική αποστολή έδωσε κρίσιμες πληροφορίες για ένα τρομοκρατικό όπλο που θα χτυπούσε το Λονδίνο για πρώτη φορά λιγότερο από έξι εβδομάδες αργότερα. Το βασικό ερώτημα που απασχολούσε τους Βρετανούς ήταν αν ο πύραυλος διέθετε σύστημα καθοδήγησης, κάτι που θα επέτρεπε την ανάπτυξη μεθόδων παρεμβολής για την εκτροπή του από τον στόχο του. Η ανάλυση των κλεμμένων εξαρτημάτων αποκάλυψε ότι ο V2 δεν διέθετε τέτοιο σύστημα, γλιτώνοντας έτσι τους Βρετανούς επιστήμονες από πολύτιμο χρόνο που θα ξόδευαν προσπαθώντας να αναπτύξουν αντίμετρα. Ο μόνος πραγματικός τρόπος για να αντιμετωπιστεί ο V2, κατέληξε ο Ουόλτερς, ήταν να κερδηθεί ο ίδιος ο πόλεμος.