10 ταινίες επιστημονικής φαντασίας που άλλαξαν για πάντα το είδος

Και κάθε φορά που το είδος της επιστημονικής φαντασίας μοιάζει να επαναλαμβάνεται, εμφανίζεται συνήθως μια ταινία που αλλάζει τους κανόνες. Μια ταινία που αλλάζει την αισθητική, την τεχνολογία ή ακόμη και τον τρόπο με τον οποίο το κοινό αντιλαμβάνεται τι μπορεί να είναι μια ταινία επιστημονικής φαντασίας. Μια ταινία σαν τις ακόλουθες δέκα που επέλεξε το Collider.

«Ταξίδι στη Σελήνη» (1902)

Το «Ταξίδι στη Σελήνη» του Ζορζ Μελιές θεωρείται θεμελιώδες όχι μόνο για την επιστημονική φαντασία, αλλά και για τον ίδιο τον κινηματογράφο. Ο Μελιές αξιοποίησε πρωτοποριακές για την εποχή τεχνικές μοντάζ και οπτικών εφέ, μετατρέποντας τη νέα τότε τέχνη σε μέσο φαντασίας και ψευδαίσθησης. Η ιστορία ακολουθεί μια ομάδα αστρονόμων που ταξιδεύουν στη Σελήνη και έρχονται αντιμέτωποι με έναν εξωγήινο πολιτισμό. Εμπνευσμένη εν μέρει από τον Ιούλιο Βερν, η ταινία συμπύκνωσε δύο στοιχεία που επρόκειτο να γίνουν βασικά χαρακτηριστικά της επιστημονικής φαντασίας: τη γοητεία της ανακάλυψης και τον φόβο απέναντι στο άγνωστο.

«Metropolis» (1927)

Αν ο Μελιές κοίταξε προς τα άστρα με παιγνιώδη διάθεση, ο Φριτς Λανγκ φαντάστηκε έναν εφιαλτικό κόσμο στη Γη. Το «Metropolis» υπήρξε μια υπερφιλόδοξη παραγωγή, με εντυπωσιακά σκηνικά και ειδικά εφέ που επηρέασαν σχεδόν κάθε μεταγενέστερη κινηματογραφική δυστοπία. Στη μελλοντική μητρόπολη της ταινίας, οι πλούσιοι ζουν σε ουρανοξύστες ενώ οι εργάτες διατηρούν τις μηχανές της πόλης σε λειτουργία στα υπόγεια. Η πάλη των τάξεων, η ανισότητα και η τεχνολογία βρίσκονται στον πυρήνα της ιστορίας. Η εικόνα της αχανούς πόλης αλλά και το ανδροειδές ρομπότ της ταινίας έγιναν διαχρονικά σύμβολα της επιστημονικής φαντασίας, ενώ η επιρροή τους είναι εμφανής μέχρι σήμερα.

«Forbidden Planet» (1956)

Το «Forbidden Planet» (στην Ελλάδα προβλήθηκε ως «Μονομαχία δύο κόσμων») αποτέλεσε σημείο μετάβασης προς τη σύγχρονη κινηματογραφική επιστημονική φαντασία. Συνδύασε την περιπέτεια των pulp αφηγημάτων με στοιχεία σαιξπηρικής τραγωδίας και παρουσίασε στο κοινό μια ολοκληρωμένη εικόνα διαστρικού ταξιδιού σε έναν μακρινό κόσμο. Σε μια ιστορία χαλαρά εμπνευσμένη από την «Τρικυμία» του Σαίξπηρ, ένα διαστημικό πλήρωμα φτάνει σε έναν απομονωμένο πλανήτη, όπου συναντά έναν επιστήμονα, την κόρη του και το ρομπότ Ρόμπι. Από τα κοστούμια και τα σκηνικά έως την εικόνα του ρομπότ και την ιδέα της εξερεύνησης μακρινών πλανητών, η ταινία άσκησε μεγάλη επιρροή σε όσες ακολούθησαν και θεωρείται ένας από τους προδρόμους τόσο του «Star Trek» όσο και του «Star Wars».

«2001: Η Οδύσσεια του Διαστήματος» (1968)

Με το «2001: Η Οδύσσεια του Διαστήματος», ο Στάνλεϊ Κιούμπρικ κινήθηκε προς την αντίθετη κατεύθυνση από τη φαντασμαγορία του «Forbidden Planet». Στόχος του ήταν μια όσο το δυνατόν πιο πειστική και επιστημονικά τεκμηριωμένη απεικόνιση της διαστημικής εξερεύνησης. Με συνσεναριογράφο τον συγγραφέα του ομώνυμου βιβλίου Άρθουρ Κλαρκ και τη βοήθεια επιστημονικών συμβούλων και ειδικών στα οπτικά εφέ, δημιούργησε μία από τις σημαντικότερες ταινίες «σκληρής» επιστημονικής φαντασίας. Το έργο εξετάζει την εξέλιξη της ανθρωπότητας, τη θέση της στο Σύμπαν και τη σχέση ανθρώπου και τεχνολογίας. Ο HAL 9000, ο υπολογιστής που στρέφεται εναντίον του πληρώματος, έγινε ένα από τα πιο χαρακτηριστικά παραδείγματα τεχνητής νοημοσύνης στην ιστορία του κινηματογράφου. Από τον σχεδιασμό παραγωγής έως το αινιγματικό τέλος, η ταινία επηρέασε γενιές σκηνοθετών και παραμένει αντικείμενο αμέτρητων ερμηνειών.

«Star Wars» (1977)

Μόλις εννέα χρόνια αργότερα, το «Star Wars» του Τζορτζ Λούκας έδωσε μεγαλύτερη έμφαση στο «φαντασία» παρά στο «επιστημονική». Εμπνευσμένος από παλιά κινηματογραφικά σίριαλ όπως το «Flash Gordon», ο Λούκας δημιούργησε έναν ολόκληρο γαλαξία που έμοιαζε να έχει ιστορία και καθημερινότητα πριν ακόμη αρχίσει η αφήγηση. Η ιστορία του Λουκ Σκάιγουοκερ στηρίζεται σε κλασικά αφηγηματικά πρότυπα και στο αρχέτυπο του «ταξιδιού του ήρωα». Ωστόσο, η μεγαλύτερη τομή του «Star Wars» αφορούσε το θέαμα: η ταινία άλλαξε ριζικά τη χρήση των οπτικών εφέ και απέδειξε ότι μια διαστημική όπερα μπορούσε να εξελιχθεί σε παγκόσμιο κινηματογραφικό φαινόμενο. Η τεράστια επιτυχία της άλλαξε την ίδια τη βιομηχανία του Χόλιγουντ και τον τρόπο με τον οποίο σχεδιάζονται έκτοτε τα μεγάλα κινηματογραφικά franchise.

«Blade Runner» (1982)

Το «Blade Runner» του Ρίντλεϊ Σκοτ δεν είχε αρχικά την εισπρακτική επιτυχία που θα περίμενε κανείς από μια ταινία που σήμερα θεωρείται κλασική. Με τα χρόνια, όμως, αναδείχθηκε σε ένα από τα πιο επιδραστικά έργα επιστημονικής φαντασίας. Βασισμένο στο μυθιστόρημα «Do Androids Dream of Electric Sheep?» του Φίλιπ Κ. Ντικ (στα ελληνικά κυκλοφόρησε ως «Το ηλεκτρικό πρόβατο» και αργότερα ως «Ονειρεύονται τα ανδροειδή το ηλεκτρικό πρόβατο;»), παρουσιάζει ένα μελλοντικό Λος Άντζελες βυθισμένο στη βροχή, τα νέον φώτα και την αστική παρακμή, όπου ανδροειδή σχεδόν πανομοιότυπα με τους ανθρώπους καταδιώκονται από ειδικούς αστυνομικούς. Η αισθητική του έγινε η βασική οπτική γλώσσα του κινηματογραφικού cyberpunk: σκοτεινές μεγαλουπόλεις, τεχνολογική υπερφόρτωση, κοινωνική παρακμή και αμφισβήτηση των ορίων μεταξύ ανθρώπου και μηχανής. Η επιρροή του επεκτάθηκε πολύ πέρα από τον κινηματογράφο, στην τηλεόραση, στα κόμικς, στα anime και στα βιντεοπαιχνίδια.

«E.T. ο Εξωγήινος» (1982)

Την ίδια χρονιά, ο Στίβεν Σπίλμπεργκ παρουσίασε μια εντελώς διαφορετική εικόνα της επαφής με το εξωγήινο στοιχείο σε σχέση με όσες ταινίες είχαν προηγηθεί. Το «E.T.» δεν επικεντρώθηκε στην απειλή ή στην τεχνολογία, αλλά στη σχέση ενός παιδιού με ένα χαμένο πλάσμα από έναν άλλο κόσμο. Η συναισθηματική προσέγγιση της ταινίας καθόρισε αυτό που αργότερα θα ονομαζόταν «σπιλμπεργκικό» ύφος: καθημερινό αμερικανικό περιβάλλον, παιδική οπτική, θαυμασμός, περιπέτεια και έντονη συγκίνηση. Το «E.T.» απέδειξε ότι μια ταινία επιστημονικής φαντασίας μπορούσε να είναι πρωτίστως μια προσωπική ιστορία φιλίας και ενηλικίωσης. Η επιρροή του είναι εμφανής σε δεκάδες μεταγενέστερες παραγωγές, μέχρι και σύγχρονες τηλεοπτικές σειρές όπως το «Stranger Things».

«Akira» (1988)

Το «Akira» του Κατσουχίρο Οτόμο αποτέλεσε κομβική στιγμή τόσο για την επιστημονική φαντασία όσο και για τη διεθνή αποδοχή των anime. Βασισμένο στο ομώνυμο manga του ίδιου δημιουργού, σύστησε σε μεγάλο μέρος του δυτικού κοινού μια διαφορετική παράδοση animation. Η ιστορία εκτυλίσσεται στο αυταρχικό Νέο Τόκιο και ακολουθεί δύο νεαρούς μοτοσικλετιστές, όταν ο ένας αποκτά ανεξέλεγκτες ψυχικές δυνάμεις και μετατρέπεται σε αντικείμενο ενδιαφέροντος της κυβέρνησης. Η εξαιρετικά ρευστή κίνηση, ο φωτισμός, οι εκρήξεις και οι σκηνές καταδίωξης επηρέασαν άμεσα τη μετέπειτα κινηματογραφική δράση. Παράλληλα, το «Akira» βοήθησε να ανοίξει ο δρόμος για έργα όπως το «Ghost in the Shell» και το «Cowboy Bebop» και έκανε το ιαπωνικό cyberpunk παγκόσμιο σημείο αναφοράς.

«Εξολοθρευτής 2: Μέρα Κρίσης» (1991)

Η επιστημονική φαντασία υπήρξε ανέκαθεν πεδίο τεχνολογικού πειραματισμού, και λίγοι σκηνοθέτες το εκμεταλλεύτηκαν όσο ο Τζέιμς Κάμερον. Με το «Terminator 2: Judgment Day» μετέτρεψε το χαμηλού προϋπολογισμού σύμπαν της πρώτης ταινίας σε ένα τεράστιο blockbuster. Η μεγάλη καινοτομία ήταν το T-1000, το ανδροειδές από «υγρό μέταλλο», ένα εφέ που δεν θα μπορούσε να είχε αποδοθεί πειστικά λίγα χρόνια νωρίτερα. Η αξιοποίηση ψηφιακών εφέ από την Industrial Light & Magic άλλαξε τις προσδοκίες της κινηματογραφικής βιομηχανίας για το τι μπορούσε να δημιουργηθεί στην οθόνη. Παράλληλα, ο Κάμερον αντέστρεψε τους ρόλους, μετατρέποντας τον T-800 του Άρνολντ Σβαρτσενέγκερ από «κακό» της πρώτης ταινίας σε προστάτη των ηρώων. Το «Terminator 2» έγινε πρότυπο για το σύγχρονο sci-fi blockbuster.

«The Matrix» (1999)

Στο τέλος της δεκαετίας του 1990, όταν τα ψηφιακά εφέ είχαν ήδη γίνει συνηθισμένο εργαλείο των μεγάλων παραγωγών, το «The Matrix» απέδειξε ότι η επιστημονική φαντασία μπορούσε ακόμη να αιφνιδιάσει. Οι σκηνοθέτες και σεναριογράφοι αδελφοί Γουατσόφσκι συνδύασαν επιρροές από το «Metropolis», το «Blade Runner», το «Akira», το cyberpunk, τα anime και τις πολεμικές τέχνες. Ο Κιάνου Ριβς υποδύεται έναν χάκερ που ανακαλύπτει ότι ο κόσμος γύρω του είναι μια προσομοίωση που δημιούργησαν μηχανές για να κρατούν την ανθρωπότητα υπό έλεγχο. Πίσω από τη δράση, η ταινία έθετε φιλοσοφικά ερωτήματα για την πραγματικότητα, την ελεύθερη βούληση και την ανθρώπινη αντίληψη. Το περίφημο «bullet time», που επέτρεπε στην κάμερα να κινείται γύρω από μια φαινομενικά παγωμένη σκηνή, έγινε αμέσως ένα από τα πιο αναγνωρίσιμα οπτικά εφέ της εποχής. Με το «The Matrix», η επιστημονική φαντασία μπήκε στον 21ο αιώνα έχοντας πλέον ενσωματώσει έναν αιώνα κινηματογραφικών επιρροών.