Ο Μαρκ Τουέιν είχε προβλέψει το Ίντερνετ σε ένα διήγημα του 1898

Σε ένα από τα πιο παράξενα κείμενά του, γραμμένο στα τέλη του 19ου αιώνα, φαντάστηκε μάλιστα κάτι που θυμίζει εντυπωσιακά έναν συνδυασμό Διαδικτύου, βιντεοκλήσεων και ζωντανής μετάδοσης εικόνας από ολόκληρο τον κόσμο, αναφέρει το Open Culture.

Το διήγημα έχει τίτλο «From the “London Times” of 1904» («Από τους “Τάιμς του Λονδίνου” του 1904»), δημοσιεύθηκε στο περιοδικό The Century τον Νοέμβριο του 1898 και μπορείτε να το διαβάσετε εδώ. Ο Τουέιν τοποθετεί τη δράση μόλις έξι χρόνια στο μέλλον και παρουσιάζει μια συσκευή με το όνομα «telelectroscope» – τηλελεκτροσκόπιο –, η οποία συνδέεται με τα τηλεφωνικά δίκτυα ολόκληρου του πλανήτη.

Livestreams και social media

Η ιστορία ξεκινά σαν αστυνομικό μυστήριο. Ο οξύθυμος αξιωματικός του αμερικανικού στρατού Κλέιτον κατηγορείται για τη δολοφονία του Στσεπάνικ, του εφευρέτη του τηλελεκτροσκοπίου. Οι δύο άνδρες είχαν συγκρουστεί επανειλημμένα και, όταν ένα πτώμα που αναγνωρίζεται ως εκείνο του Στσεπάνικ βρίσκεται στο σπίτι του Κλέιτον, τα στοιχεία εναντίον του φαίνονται συντριπτικά. Καταδικάζεται σε θάνατο, παρότι επιμένει ότι είναι αθώος.

Το πραγματικά εντυπωσιακό, ωστόσο, βρίσκεται στην περιγραφή της τεχνολογίας που επινοεί ο Τουέιν. Όταν το τηλελεκτροσκόπιο γίνεται διαθέσιμο στο κοινό, γράφει:

«Μόλις η σύμβαση του Παρισιού έσωσε το πράσινο φως για το τηλελεκτροσκόπιο, αυτό διατέθηκε για δημόσια χρήση και σύντομα συνδέθηκε με τα τηλεφωνικά συστήματα ολόκληρου του κόσμου. Σύντομα εισήχθη το βελτιωμένο τηλέφωνο “απεριόριστης απόστασης” και τα καθημερινά τεκταινόμενα στον πλανήτη έγιναν ορατά σε όλους και μπορούσαν επίσης να συζητούνται φωνητικά από ανθρώπους που τους χώριζαν οποιεσδήποτε αποστάσεις».

Διατυπωμένη το 1898, η περιγραφή θυμίζει αξιοσημείωτα έναν κόσμο από livestreams, βιντεοκλήσεις και social media: μια παγκόσμια υποδομή που επιτρέπει στους ανθρώπους όχι απλώς να επικοινωνούν, αλλά να βλέπουν τι συμβαίνει αλλού και να συζητούν μεταξύ τους σε πραγματικό χρόνο.

Ένας κατάδικος «σερφάρει» στον κόσμο

Η ομοιότητα γίνεται ακόμη εντονότερη όταν ο Κλέιτον, περιμένοντας την εκτέλεσή του, ζητά να εγκατασταθεί ένα τηλελεκτροσκόπιο στο κελί του. Ο Τουέιν τον περιγράφει να περνά ημέρες και νύχτες μεταπηδώντας από τη μία άκρη του πλανήτη στην άλλη:

«Μέρα με τη μέρα και νύχτα με τη νύχτα καλούσε τη μια γωνιά της υφηλίου μετά την άλλη, παρακολουθούσε τη ζωή της, μελετούσε τα παράξενα θεάματά της και μιλούσε με τους ανθρώπους της. Χάρη σε αυτό το θαυμαστό όργανο ένιωθε σχεδόν τόσο ελεύθερος όσο τα πουλιά του ουρανού, παρότι ήταν φυλακισμένος πίσω από κλειδαριές και κάγκελα».

Ο αφηγητής ακούει κατά διαστήματα τον φυλακισμένο να δίνει εντολές: «Δώστε μου το Έντο» (το σημερινό Τόκιο), μετά «Δώστε μου το Χονγκ Κονγκ» και «Δώστε μου τη Μελβούρνη». Ο Κλέιτον περιπλανιέται έτσι νοερά στον κόσμο, παρακολουθώντας ανθρώπους να εργάζονται κάτω από το φως της ημέρας την ώρα που ο ίδιος βρίσκεται κλεισμένος στο κελί του μέσα στη νύχτα.

Η τεχνολογία σώζει τη ζωή του

Στην κορύφωση της ιστορίας, το τηλελεκτροσκόπιο γίνεται και το μέσο που θα αποδείξει την αθωότητά του. Λίγο πριν οδηγηθεί στην αγχόνη, ο Κλέιτον ζητά απελπισμένα να ξαναδεί τον ήλιο και συνδέεται με το Πεκίνο, όπου βρίσκεται σε εξέλιξη μια μεγαλοπρεπής αυτοκρατορική τελετή. Μετά την αναχώρησή του για την εκτέλεση, ο αφηγητής κοιτάζει κατά τύχη την εικόνα από την Κίνα και διακρίνει μέσα στο πλήθος τον άνθρωπο που υποτίθεται ότι είχε δολοφονηθεί: τον Στσεπάνικ. «Σταματήστε, για όνομα του Θεού! Ο άνθρωπος είναι αθώος. Ελάτε να δείτε τον Στσεπάνικ πρόσωπο με πρόσωπο!», φωνάζει, σώζοντας τον Κλέιτον την τελευταία στιγμή.

Ο Τουέιν, βέβαια, δεν αφήνει την ιστορία να τελειώσει τόσο απλά. Στο τελευταίο μέρος υπάρχει μία ακόμη ανατροπή, αλλά ας αποφύγουμε το spoiler, μπορείτε άλλωστε να διαβάσετε εσείς το φινάλε.

Ο πραγματικός εφευρέτης πίσω από την ιστορία

Η ιδέα του τηλελεκτροσκοπίου δεν γεννήθηκε εντελώς από το μηδέν. Ο Στσεπάνικ του διηγήματος παραπέμπει στον υπαρκτό Πολωνό εφευρέτη Γιαν Στσεπάνικ, ο οποίος στα τέλη του 19ου αιώνα εργαζόταν πάνω σε τεχνολογίες μετάδοσης εικόνας από απόσταση. Ο Τουέιν γνώριζε το έργο του και χρησιμοποίησε το όνομά του στην ιστορία, αν και το φανταστικό μηχάνημα που περιγράφει προχωρούσε πολύ πέρα από τις τότε πραγματικές τεχνικές δυνατότητες.

Η τεχνολογία άλλωστε γοήτευε τον Τουέιν σε όλη του τη ζωή. Παρά την απλή, λαϊκή εικόνα του, ήταν, όπως λένε σήμερα, από τους πρώτους που υιοθέτησαν τις καινοτομίες. Ήταν ο πρώτος στη γειτονιά του που απέκτησε τηλέφωνο. Μπορεί να ήταν και ο πρώτος σημαντικός συγγραφέας που χρησιμοποίησε γραφομηχανή για να γράψει μυθιστόρημα. Έχασε τις οικονομίες του επενδύοντας σε μια νεοσύστατη επιχείρηση της βικτοριανής εποχής που προωθούσε ένα εξαιρετικά περίπλοκο τυπογραφικό μηχάνημα που ονομαζόταν Paige Compositor. Και επέτρεψε στον Τόμας Έντισον να τον μαγνητοσκοπήσει το 1909, ένα χρόνο πριν από το θάνατό του.

Αναρωτιέται κανείς τι θα σκεφτόταν αν έβλεπε το τηλελεκτροσκόπιό του σε λειτουργία.